સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 5.6-3

માર્કણ્ડેય ઉવાચ -
પુનર્યુગાન્તે સમ્પ્રાપ્તે તૃતીયે નૃપસત્તમ ।
દાદશાર્કવપુર્ભૂત્વા ભગવાન્નીલલોહિતઃ

સપ્તદ્વીપસમુદ્રાન્તાં સશૈલવનકાનનામ્ ।
નિર્દગ્ધાં તુ મહીં કૃત્સ્નાં કાલો ભૂત્વા મહેશ્વરઃ

તતો મહાઘનો ભૂત્વા પ્લાવયામાસ વારિણા ।
કૃષ્ણં કૃષ્ણવપુસ્ત્વેનાં વિદ્યુચ્ચન્દ્રાયુધાઙ્કિતામ્

પ્લાવયિત્વા જગત્સર્વં તસ્મિન્નેકાર્ણવીકૃતે ।
સુષ્વાપ વિમલે તોયે જગત્સંક્ષિપ્ય માયયા

તતોઽહં ભ્રમમાસ્તુ તમોભૂતે મહાર્ણવે ।
દિવ્યં વર્ષસહસ્રં તુ વાયુભૂતે મહેશ્વરે

ઓંકૃત્વા દેવદેવેશં યેનેદં ગહનીકૃતમ્ ।
ધ્યાયમાનસ્તતો દેવં રાજેન્દ્ર વિમલે જલે

તસ્મિન્મહાર્ણવે ઘોરે નષ્ટે સ્થાવરજઙ્ગમે ।
મયૂરં સ્વર્ણપત્રાઢ્યમપશ્યંસહસા જલે ।
વિચિત્રચન્દ્રકોપેતં નીલકંઠં સુલોચનમ્

તતો મયૂરઃ સ મહાર્ણવાન્તે વિક્ષોભયિત્વા હિ મહાસ્વેણ ।
ચચાર દેવસ્ત્રિશિખી શિખણ્ડી ત્રૈલોક્યગોપ્તા સ મહાનુભાવઃ

શિવશ્ચ રૌદ્રેણ મયૂરરૂપિણા વિક્ષોભ્યમાણે સલિલેઽપિ તસ્મિન્ ।
સહ ભ્રમન્તીં ચ મહાર્ણવાન્તે સરિન્મહૌઘાં સુમહાન્દદર્શ

સ તાં મહાદેવમયૂરરૂપો દૃષ્ટ્વા ભ્રમન્તીં સહસોર્મિજાલૈઃ ।
કા ત્વં શુભે શાશ્વતદેહભૂતા ક્ષયં ન યાતાસિ મહાક્ષયાન્તે

દેવાસુરગણે નષ્ટે સરિત્સરમહાર્ણવે ।
કા ત્વં ભ્રમસિ પદ્માક્ષિ ક્વ ગતાસિ ચ ન ક્ષયમ્

નર્મદોવાચ -
તવ પ્રસાદાદ્દેવેશ મૃત્યુર્મમ ન વિદ્યતે ।
સૃજ દેવ પુનર્વિશ્વં શર્વરી ક્ષયમાગતા

એવમુક્તો મહાદેવો વ્યધુનોત્પક્ષપઞ્જરમ્ ।
તાવત્પઞ્જરમધ્યાન્તે તસ્ય પક્ષાદ્વિનિઃસૃતાઃ

તાવન્તો દેવદૈત્યેન્દ્રાઃ પક્ષાભ્યાં તસ્ય જજ્ઞિરે ।
તેષાં મધ્યે પુનઃ સા તુ નર્મદા ભ્રમતે સરિત્

તતશ્ચાન્યો મહાશૈલો દૃશ્યતે ભરતર્ષભ ।
ત્રિભિઃ કૂટૈઃ સુવિસ્તીર્ણૈઃ શૃઙ્ગવાનિવ ગોવૃષઃ

ત્રિકૂટસ્તુ ઇતિ ખ્યાતઃ સર્વરત્નૈર્વિભૂષિતઃ ।
તતસ્તસ્માત્ત્રિકૂટાચ્ચ પ્લાવયન્તી મહીં યયૌ

ત્રિકૂટી તેન વિખ્યાતા પિતૄણાં ત્રાયણી પરા ।
દ્વિતીયાચ્ચ તતો ગઙ્ગા વિસ્તીર્ણા ધરણીતલે

તૃતીયં ચ તતઃ શૃઙ્ગં સપ્તધા ખણ્ડશો ગતમ્ ।
જમ્બૂદ્વીપે તુ સંજાતાઃ સપ્ત તે કુલપર્વતાઃ

ચન્દ્રનક્ષત્રસહિતા ગ્રહગ્રામનદીનદાઃ ।
અણ્ડજં સ્વેદજં જાતમુદ્ભિજ્જં ચ જરાયુજમ્

એવં જગદિદં સર્વં મયૂરાદભવત્પુરા ।
સમસ્તં નરશાર્દૂલ મહાદેવસમુદ્ભવમ્

તતો નદીઃ સમુદ્રાંશ્ચ સંવિભજ્ય પૃથક્પૃથક્ ।
નર્મદામાહ દેવેશો ગચ્છ ત્વં દક્ષિણાં દિશમ્

એવં સા દક્ષિણા ગંગા મહાપાતકનાશિની ।
ઉત્તરે જાહ્નવી દેશે પુણ્યા ત્વં દક્ષિણે શુભા

યથા ગંગા મહાપુણ્યા મમ મસ્તકસંભવા ।
તદ્વિશિષ્ટા મહાભાગે ત્વં ચૈવેતિ ન સંશયઃ

ત્વયા સહ ભવિષ્યામિ એકેનાંશેન સુવ્રતે ।
મહાપાતકયુક્તાનામૌષધં ત્વં ભવિષ્યસિ

એવમુક્તા તુ દેવેન મહાપાતકનાશિની ।
દક્ષિણં દિગ્વિભાગં તુ સા જગામાશુ વિક્રમા

ઋક્ષશૈલેન્દ્રમાસાદ્ય ચન્દ્રમૌલેરનુગ્રહાત્ ।
વાર્યૌઘૈઃ પ્રસ્થિતા યસ્માન્મહાદેવપ્રણોદિતા

મહતા ચાપિ વેગેન યસ્માદેષા સમુચ્છ્રિતા ।
મહતી તેન સા પ્રોક્તા મહાદેવાન્મહીપતે

તપતસ્તસ્ય દેવસ્ય શૂલાગ્રાદ્બિન્દવોઽપતન્ ।
તેનૈષા શોણસંજ્ઞા તુ દશ સપ્ત ચ તાઃ સ્મૃતાઃ

સર્વેષાં નર્મદા પુણ્યા રુદ્રદેહાદ્વિનિઃસૃતા ।
સર્વાભ્યશ્ચ સરિદ્ભ્યશ્ચ વરદાનાન્મહાત્મનઃ

શંકરાનુપ્રહાદ્દેવી મહાપાતકનાશિની ।
યસ્માન્મહાર્ણવે ઘોરે દૃશ્યતે મહતી ચ સા

સુવ્યક્તાઙ્ગી મહાકાયા મહતી તેન સા સ્મૃતા ।
તસ્માદ્વિક્ષોભ્યમાણા હિ દિગ્ગજૈરમ્બુદોપમૈઃ

કલુષત્વં નયત્યેવ રસેન સુરસા તથા ।
કૃપાં કરોતિ સા યસ્માલ્લોકાનામભયપ્રદા

સંસારાર્ણવમગ્નાનાં તેન ચૈષા કૃપા સ્મૃતા ।
પુરા કૃતયુગે પુણ્યે દિવ્યમન્દારભૂષિતા

કલ્પવૃક્ષસમાકીર્ણા રોહીતકસમાકુલા ।
વહત્યેષા ચ મન્દેન તેન મન્દાકિની સ્મૃતા

ભિત્ત્વા મહાર્ણવં ક્ષિપ્રં યસ્માલ્લોકમિહાગતા ।
પૂજ્યા સુરૈશ્ચ સિદ્ધૈશ્ચ તસ્માદેષા મહાર્ણવા

વિચિત્રોત્પલસંઘાતૈરૃક્ષદ્વિપસમાકુલા

ભિત્ત્વા શૈલં ચ વિપુલં પ્રયાત્યેવં મહાર્ણવમ્ ।
ભ્રામયન્તી દિશઃ સર્વા રવેણ મહતા પુરા

પ્લાવયન્તી વિરાજન્તી તેન રેવા ઇતિ સ્મૃતા ।
ભાર્યાપુત્રસુદુઃખાઢ્યાન્નરાઞ્છાપૈઃ સમાવૃતાન્

વિપાપાન્કુરુતે યસ્માદ્વિપાપા તેન સા સ્મૃતા ।
વિણ્મૂત્રનિચયાં ઘોરાં પાંશુશોણિતકર્દમામ્

પાશૈર્નિત્યં તુ સમ્બાધાં યસ્માન્મોચયતે ભૃશમ્ ।
વિપાશેતિ ચ સા પ્રોક્તા સંસારાર્ણવતારિણી

નર્મદા વિમલામ્ભા ચ વિમલેન્દુશુભાનના ।
તમોભૂતે મહાઘોરે યસ્માદેષા મહાપ્રભા

વિમલા તેન સા પ્રોક્તા વિદ્વદ્ભિર્નૃપસત્તમ ।
કરૈરિન્દુકરપ્રખ્યૈઃ સૂર્યરશ્મિસમપ્રભા

ક્ષરન્તી મોદતે વિશ્વં કરભા તેન ચોચ્યતે ।
યસ્માદ્રઞ્જયતે લોકાન્દર્શનાદેવ ભારત

રઞ્જનાદ્રઞ્જના પ્રોક્તા ધાત્વર્થે રાજસત્તમ ।
તૃણવીરુધગુલ્માદ્યાસ્તિર્યઞ્ચઃ પક્ષિણસ્તથા ।
તાનુદ્ભૂતાન્નયેત્સ્વર્ગં તેનોક્તા વાયુવાહિની

એવં યો વેત્તિ નામાનિ નિર્ગમં ચ વિશેષતઃ ।
સ યાતિ પાપવિર્મુક્તો રુદ્રલોકં ન સંશયઃ

॥ ઇતિ શ્રીસ્કાન્દે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પઞ્ચમ આવન્ત્યખણ્ડે રેવાખણ્ડે નર્મદામાહાત્મ્યે સહૈતુકરેવાનામમાહાત્મ્યવર્ણને મયૂરકલ્પસમુદ્ભવો નામ ષષ્ઠોઽધ્યાયઃ ॥