સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 5.54-2

॥ શ્રીમહાદેવ ઉવાચ ॥ ॥
ચતુઃપંચાશતં વિદ્ધિ દેવં કંટેશ્વરં પ્રિયે ॥
યસ્ય દર્શનમાત્રેણ કૃતકૃત્યો નરો ભવેત

આદ્યકલ્પે પુરા દેવિ રાજાભૂત્સત્યવિક્રમઃ ॥
સ શત્રુભિર્જિતઃ સંખ્યે હૃતકોશોઽતિદુઃખિતઃ

વનં જગામ ગહનમેકાકી શ્રમકર્શિતઃ ॥
તત્રાશ્રમં દદર્શાથ વસિષ્ઠસ્ય મહાત્મનઃ

તેનર્ષિણા વસિષ્ઠેન દૃષ્ટમાત્રઃ સ ભૂપતિઃ ॥
પૂજિતો વિષ્ટરાદ્યેન રાજાર્હેણ ચ સાદરમ્

જ્ઞાત્વા તપઃપ્રભાવેન સૂર્યવંશોદ્ભવં નૃપમ્ ॥
પપ્રચ્છાગમનં દેવિ કુશલં ચ પુનઃ પુનઃ

સ નૃપઃ કથયામાસ વસિષ્ઠાય સુદુઃખિતઃ ॥
રાજ્યં ચ સકલં બ્રહ્મન્હૃતં વિદ્વેષિભિર્મમ

ત્વામહં શરણં પ્રાપ્તો દુઃખૈકાયતનો યતઃ ॥
નિષ્કણ્ટકં કથં રાજ્યં ભવિષ્યતિ પુનઃ પ્રભો ॥
ઉપદેશપ્રદાનેન પ્રસાદં કર્તુમર્હસિ

તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા વસિષ્ઠો ભગવાનૃષિઃ ॥
ધ્યાત્વા ચ કથયામાસ બહુકૌતૂ હલાન્વિતઃ

મહાકાલવનં ભૂપ વ્રજ ત્વં કાર્યસિદ્ધયે ॥
દિવ્યા નદી વને તત્ર વિશ્રુતા ભુવનત્રયે

તસ્યાસ્તીરે શુભં લિંગં પૃથુકેશ્વર દક્ષિણે ॥
દ્રક્ષ્યસે નૃપશાર્દૂલ તપસ્યંતં ચ તાપસમ્ ॥
અસ્થિચર્માવશેષં તુ ચીરવલ્કલધારિણમ્

વચનાત્તસ્ય વિપ્રસ્ય વસિષ્ઠસ્ય મહાત્મનઃ ॥
જગામ સહસા રાજા મહાકાલવનં શુભમ્

દદર્શ તાપસં તત્ર ચિરંજીવિનમવ્યયમ્ ॥
ઉપવાસકૃતક્ષામં દ્વાદશાદિત્યવર્ચસમ્ ॥

તાપસેન નૃપો દૃષ્ટો મિત્રોઽયં મમ વલ્લભઃ ॥
પ્રાપ્તો રાજ્યપરિભ્રષ્ટો જ્ઞાત્વા વચનમબ્રવીત્

એહ્યેહિ નૃપશાર્દૂલ દિષ્ટ્યા પ્રાપ્તોઽસિ મેંઽતિકે ॥
ઇત્યુક્ત્વા તાપસેનૈવ હુંકારશ્ચ કૃતસ્તદા

તદ્ધુંકારાત્તુ પાતાલં ભિત્ત્વા પંચ ચ કન્યકાઃ ॥
નિર્યયુઃ કાંચનં પીઠમેકા તાસાં પ્રગૃહ્ય વૈ

ભૃંગારં તુ ગૃહીત્વાન્યા નિઃસૃતા જલસંભૃતમ્ ॥
પાદપ્રક્ષાલનાર્થાય તૃતીયા સમુપસ્થિતા

અન્યે દ્વે વ્યજને ગૃહ્ય પાર્શ્વાભ્યાં ચ વ્યવસ્થિતે ॥
તતો હુંકારમકરોત્પુનરેવ મહાતપાઃ

તેન હુંકારશબ્દેન દેવલોકાત્સમાગતમ્ ॥
દૃષ્ટ્વા ચાપ્સરસાં સંઘં નૃત્યગીતમનો હરમ્

અનંતરં દદર્શાથ લિંગં જ્યોતિષ્કરં પરમ્ ॥
ઉત્પન્નં ચ જગદ્યસ્મિઁલ્લીયતે સચરાચરમ્

તદ્દૃષ્ટ્વા વિસ્મયાવિષ્ટો બભૂવ નૃપસત્તમઃ ॥
પ્રણમ્ય શિરસા વિપ્રં કિમિદં દ્વિજસત્તમ

એવં પૃષ્ટો નૃપેણાથ સ વિપ્રો વાક્યમબ્રવીત્ ॥
સપ્તજન્માનિ રાજેંદ્ર ત્વયાહં પરિતોષિતઃ

અતસ્તે દર્શિતા માયા તપસા દુષ્કરેણ તુ ॥
લિંગસ્યાસ્ય પ્રભાવેણ પશ્ય મે તપસો બલમ્

હુંકારેણ કૃતા પૃથ્વી જલપૂર્ણા તુ તત્ક્ષણાત્ ॥
હુંકારાચ્ચ જલં ગ્રસ્તં મુખાદગ્નિરજાયત

હુંકારાત્પૃથિવી સર્વા જાતા વહ્નિમયી તદા ॥
સંહૃત્ય તત્ક્ષણાદ્વહ્નિં મુખાદ્વાયુર્વિનિર્યયૌ

હુંકારેણ કૃતં સર્વં તત્ક્ષણાદેવ પાર્વતિ ॥
ન દિશઃ પ્રદિશો વાપિ ન નક્ષત્રગ્રહાસ્તદા

તતો બભ્રામ તન્નાસ્તિ સ નૃપો વિસ્મયાન્વિતઃ ॥
ચિંતયામાસ સહસા ક્વ લિંગં ક્વ ચ તાપસઃ

એવં ચિંતયતસ્તસ્ય તતઃ શબ્દો મહાનભૂત્ ॥
તસ્માચ્છબ્દાચ્ચ સંજાતં પુરં પ્રાકારસંવૃતમ્

સુહર્મ્યકક્ષ્યારચિતં વિશાલં વિશુદ્ધજાંબૂનદભૂષિતં ચ ॥
દિવ્યૈર્જનૈઃ સેવિતમાત્મવિદ્ભિર્દદર્શ રાજા સહસા પુરં તત્

ભૂયોભવન્મહાશબ્દસ્તસ્માત્સ્ત્રીયુગલં વભૌ ॥
સિતવસ્ત્રધરા ચૈકા કૃષ્ણવસ્ત્રધરા સિતા

પુનઃ શબ્દો બભૂવાથ તસ્માત્પુરુષસત્તમઃ ॥
દ્વિશિરાઃ ષણ્મુખશ્ચૈવ પાદૈર્દ્વાદશભિર્યુતઃ

પુનઃ શબ્દાચ્ચ સંજજ્ઞે પુરુષઃ સપ્તધા ગતઃ ॥
સંહૃતં હિ પુનસ્તચ્ચ દર્શયિત્વા દ્વિજેન તુ ॥
પ્રોક્તમિત્થં વિશાલાક્ષિ જાતકંટકિતં નૃપમ્

પશ્ય લોકમિમં મહ્યં તપસા નિર્મિતં નૃપ ॥
ત્વત્પ્રિયાર્થમયં લોકો દર્શિતસ્તે નૃપોત્તમ

એવમુક્તસ્તદા તેન તાપસેન નરાધિપઃ ॥
વિસ્મયાપન્નહૃદયઃ પપ્રચ્છ પ્રયતઃ સુધીઃ

ભગવન્સિતકૃષ્ણે દ્વે કે સ્ત્રિયૌ દ્વિજસ ત્તમ ॥
કોઽસૌ દ્વાદશપાદ્વિપ્ર દ્વિશિરાઃ ષણ્મુખઃ પુનઃ

કશ્ચાસૌ પુરુષો બ્રહ્મન્ય એકઃ સપ્તધાઽભવત્ ॥
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા કથયામાસ તાપસઃ

એતે સ્ત્રિયૌ ત્વયા દૃષ્ટે સિતકૃષ્ણે નૃપોત્તમ ॥
તે ચ રાત્ર્યહની પ્રોક્તે બ્રહ્મણા નિર્મિતે પુરા

શીર્ષદ્વયં ચ યદ્દૃષ્ટં તેઽયને દ્વે પ્રકીર્તિતે ॥
મુખાનિ યાનિ દૃષ્ટાનિ ષટ્ ચ તે હ્યૃતવઃ સ્મૃતાઃ ॥
પાદા દ્વાદશ યે દૃષ્ટા માસા દ્વાદશ તે સ્મૃતાઃ

યઃ પુમાન્સપ્તધા જાત એકીભૂતો નરેશ્વર ॥
સ સમુદ્રસ્તુ વિજ્ઞેયઃ સપ્તધૈકો વ્યવસ્થિતઃ

એતત્સંવત્સરં ચક્રં ત્વત્પ્રિયાર્થં નિદર્શિતમ્ ॥
એવં વિદિત્વા રાજેંદ્ર ન શોકં કર્તુમર્હસિ

સર્વો વિનશ્વરો લોકઃ સદેવાસુરમાનુષઃ ॥
મયા દૃષ્ટો હિ બહુશો લિંગસ્યાસ્ય પ્રભાવતઃ

કુરુ શત્રુવિનાશાય લિંગ સ્યાસ્ય ચ દર્શનમ્ ॥
રાજ્યં નિષ્કણ્ટકં રાજન્ભવિપ્યતિ ન સંશયઃ

એવમુક્તસ્તદા રાજા દૃષ્ટવાઁલ્લિંગમુત્તમમ્ ॥
દર્શનાત્તસ્ય લિંગસ્ય કણ્ટકા યે મહીભૃતઃ ॥
વિદ્વેષિણો મૃતાસ્તેઽપિ શ્રુતાસ્તેન મહીભૃતા

ગતસ્તં વિષયં રાજા ચક્રવર્તી બભૂવ હ ॥
લિંગસ્યાસ્ય પ્રભાવેન રાજ્યં કૃત્વા મહાધનૈઃ

યજ્ઞૈશ્ચ વિવિધૈરિષ્ટ્વા પરં નિર્વાણમાપ્તવાન્ ॥
તાપસેન શ્રુતં સર્વં દૃષ્ટં ધ્યાનેન તેન વૈ

લબ્ધં નિષ્કણ્ટકં રાજ્યં લિંગસ્યાસ્ય ચ દર્શનાત્ ॥
મમ મિત્રેણ સહસા રાજ્યભ્રષ્ટેન તેન વૈ

અતો નામ સુવિખ્યાતં કણ્ટેશ્વર ઇતિ ક્ષિતૌ ॥
ભવિષ્યતિ ન સંદેહો દર્શનાદ્રાજ્યદાયકઃ

અદ્યપ્રભૃતિ પશ્યન્તિ દેવં કણ્ટેશ્વરં શિવમ્ ॥
તેષાં ચ કણ્ટકાઃ સદ્યો વિનશ્યન્તિ ન સંશયઃ

નૈમિષેથ કુરુક્ષેત્રે ગંગાદ્વારે ચ પુષ્કરે ॥
સ્નાનાત્સંસેવનાદ્વાપિ યત્પુણ્યં ચ ભવિષ્યતિ ॥
તત્પુણ્યં ભવિતા સમ્યક્છ્રીગણેશ્વરદર્શનાત્

ગૃહિણો લિંગિનો વાપિ યે પશ્યંતિ યતવ્રતાઃ ॥
દેવં કણ્ટેશ્વરં ભક્ત્યા તેષાં સિદ્ધિર્ભવિષ્યતિ

જન્માંતરસહસ્રેણ યત્પાપં પૂર્વસંચિતમ્ ॥
તત્સર્વં યાસ્યતિ ક્ષિપ્રં શ્રીકણ્ટેશ્વરદર્શનાત્

દત્તં જપ્તં હુતં ચેષ્ટં તપસ્તપ્તં કૃતં ચ યત્ ॥
ધ્યાનમધ્યયનં ચૈવ સર્વં ભવતિ ચાક્ષયમ્

એવં બ્રુવાણં તં વિપ્રં તાપસં સંશિતવ્રતમ્ ॥
લિંગેનોક્તં વિશાલાક્ષિ તુષ્ટેન વરપૂર્વકમ્

જરારોગવિનિર્મુક્તઃ સર્વશોકવિવર્જિતઃ ॥
ભવિષ્યતિ ગણાધ્યક્ષો વરદઃ સર્વપૂજિતઃ ॥
અવધ્યશ્ચાપિ સર્વેષાં યોગૈશ્વર્યસમન્વિતઃ

એવમુક્તોઽથ લિંગેન તાપસો ગણતાં ગતઃ ॥
ગણૈઃ પરિવૃતો દેવિ મમ પાર્શ્વમુપાગતઃ

અન્ધકેન પુરા યુદ્ધે સિંહનાદો યદા કૃતઃ ॥
તદા દેવિ મદીયં તુ જાતં કણ્ટકિતં વપુઃ

ઉત્પન્નં ચ તદા લિંગમશેષારિવિનાશનમ્ ॥
દેવાનાં કણ્ટકા યે ચ દગ્ધા લિંગાગ્નિના યતઃ ॥
અતઃ કંટેશ્વરો દેવો વિખ્યાતો ભુવનત્રયે

એષ તે કથિતો દેવિ પ્રભાવઃ પાપનાશનઃ ॥
કંટેશ્વરસ્ય દેવસ્ય શૃણુ સિંહેશ્વરં પરમ્

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પઞ્ચમ આવન્ત્યખણ્ડે ચતુરશીતિલિઙ્ગમાહાત્મ્યે કંટેશ્વરમાહાત્મ્યવર્ણનંનામ ચતુઃપઞ્ચાશત્તમોઽધ્યાયઃ