સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 5.47

॥ સનત્કુમાર ઉવાચ ॥ ॥
શૃણુ વ્યાસ મહાભાગ પુરી હ્યેષામરાવતી ॥
વિશાલા ચ સમાખ્યાતા સર્વલોકેષુ ગીયતે

તથાહં સંપ્રવક્ષ્યામિ બ્રહ્મણા કથિતં પુરા ॥
ગુહ્યાદ્ગુહ્યતરં ક્ષેત્રં સર્વપાપપ્રણાશનમ્

ઉમયા સહિતો દેવ એક એવાચરદ્વને ॥
તતો ભૂતગણાઃ સર્વે પશ્ચાત્સર્વે સુરાસુરાઃ

વિષ્ણુર્દશાકૃતિર્યત્ર દેવ્યો વૈ લોકમાતરઃ ॥
વિનાયકાશ્ચ વૈતાલાઃ કૂષ્માંડા ભૈરવાદયઃ

કલ્પોદ્ભેદાશ્ચ લિંગાશ્ચ ચતુરાશીતિસંખ્યકાઃ ॥
ક્ષેત્રાણિ ક્ષેત્રપાલાશ્ચ ઋદ્ધિઃ સિદ્ધિસ્તથૈવ ચ

પિતરો લોકપાલાશ્ચ સિદ્ધાઃ સિદ્ધિપ્રદાશ્ચ યે ॥
ઋષયશ્ચ મહાભાગા ઋષિપત્ન્યોઽમલાશયાઃ

કિંનરા દેવગન્ધર્વા હ્યપ્સરાશ્ચ વરાંગનાઃ ॥
મરુદ્ગણાશ્ચ યે સર્વે સાધકાનાં ગણાશ્ચ યે

યક્ષા ગુહ્યકસંઘાશ્ચ પિશાચોરગરાક્ષસાઃ ॥
સ્થાવરા જંગમાઃ સર્વે ધ્યાનં માનસમાશ્રિતાઃ

ઉપાસાંચક્રિરે તત્ર દેવદેવમુમાપતિમ્॥
તાન્દૃષ્ટ્વા સા તદા દેવી પાર્વતી ગિરિજા તદા ॥
ઉવાચ શ્લક્ષ્ણયા વાચા શંકરં જગદાશ્રયમ્

॥ પાર્વત્યુવાચ ॥ ॥
દેવદેવ જગન્નાથ જગદાધારતત્પર ॥
પશ્ય એતાન્મહાભાગાન્ધ્યાયમાનાંસ્તવાશ્રિતાન્

નાનુપેક્ષ્યાશ્ચ તાન્સર્વાન્વાતવર્ષાતપાર્દિતાન્ ॥
કલ્પય ત્વં મહા ભાગ એતેષામાત્મનો હિતમ્

યથાયોગ્યં વાસનાર્થં સ્થાનં પરમશોભનમ્॥
પુરીં કલ્પય મે નાથ વાસાર્થં સર્વકામદામ્

એષા મે વાસના સ્વામિન્ભવતાં યદિ રોચતે ॥
ઇતિ શ્રુત્વા વચસ્તસ્યાઃ પાર્વત્યાઃ પરમેશ્વરઃ ॥
કલ્પયામાસ પુરીં રમ્યાં સર્વભૂતમનોરમામ્

।
આત્મનોપિ હિતાં પુણ્યાં શંભુઃ સર્વાત્મના તદા॥
બહુયોજનવિસ્તીર્ણાં દિવ્યાં દિવ્યજનપ્રિયામ્

દિવ્યાભિપ્રાયસંયુક્તાં દિવ્યસ્થાનમનોરમામ્॥
દિવ્યસર્વગુણોપેતા વિશાલાં વિરજાં શુભામ્

ક્રયવિક્રયસંપન્નહટ્ટાટ્ટાલકચત્વરામ્ ॥
બહુહર્મ્યગૃહાકીર્ણાં સૌધપંક્તિવિરાજિતામ્

સ્ફાટિકાભિત્તિરચિતાં વૈડૂર્યમણિભૂમિકામ્ ॥
પ્રવાલસ્તંભપ્રવરાં હેમાભરણસંભરામ્

આરક્તમણિદેહલ્યાં દ્વારશાખાભિમંડિતામ્ ॥
જાંબૂનદકપાટાઢ્યાં વજ્રાર્ગલસુસંસ્કૃતામ્

મણિરત્નસમાભૂમિદ્વારાજિરગૃહાંતરામ્ ॥
ઘોષજાલાતિરમ્યાં ચ મુક્તાદામવિલંબિનીમ્

હેમસ્તં ભધ્વજોપેતાઃ પતાકાશ્ચ ગૃહેગૃહે ॥
કલશાશ્ચ વિરાજંતે મણિહેમાચિતા ગૃહે

વાપીકૂપતડાગાનિ સરાંસિ વિમલાનિ ચ ॥
પદ્મકિંજલ્કગંધીનિ જલયંત્રોપશોભિતામ્

હંસકારંડવાકીર્ણાં શિખંડિગણશોભિતામ્ ॥
જલયંત્રકૃતાધારાં ગૃહવાપીવનાકરામ્

ક્વચિન્નૃત્યંતિ મયૂરાઃ ક્વચિત્કૂજંતિ કોકિલાઃ ॥
ભ્રમરાવલીઢપુષ્પાઢ્યસ્તબકા વનરાજયઃ

નરનારીગણાકીર્ણાં વર્ણાશ્રમનિષેવિતામ્ ॥
હર્મ્યાંતરાગતા નાર્યો વિલોકનપરા બભુઃ

ચંદ્રમાલાકૃતશ્રેણીતોરણાનીવ ચ શોભતે ॥
એવં વ્યાસ પુરી રમ્યા આત્મયોગેન વાસિતા

યત્રાલકાપુરી રમ્યા કુબેરભવનાંકિતા ॥
ધવલા પુણ્યજનૈઃ કીર્ણા પક્ષિભિશ્ચોપશોભિતા

તત્ર ભોગવતી દિવ્યા વરુણાલય ઉત્તમઃ ॥
નાગકન્યાભિરુગ્રાભિ ર્નાગપત્નીભિઃ સંકુલા

સંયમનીપુરી શ્રેષ્ઠા ધર્મરાજેન પાલિતા ॥
સદાચારજનૈઃ પૂર્ણા કૃતા કૃતવિચક્ષણૈઃ

દેવતાનાં પુરી રમ્યા વાસવેનાભિરક્ષિતા ॥
પુણ્યસ્ત્રીણાં ગણાકીર્ણા કિન્નરોદ્ગીતમંડિતા

એવંવિધાનિ રમ્યાણિ પુરા બહુતરાણિ ચ ॥
બહુવિસ્તીર્ણમાનાનિ શુભ્રા ણ્યતિતરાણિ ચ

ક્વચિદ્રંભાકૃતદ્વારા યવાંકુરઘટાઃ શુભાઃ ॥
ક્વચિદ્ગાયન્તિ ગન્ધર્વાઃ ક્વચિન્નૃત્યંતિ નર્તકાઃ

ક્વચિદ્બાલાઃ પઠંતિ સ્મ વેદાધ્યયનકા દ્વિજાઃ ॥
ક્વચિદ્યજ્ઞાન્યજંતિ સ્મ યજમાનાઃ સઋત્વિજઃ

ક્વચિચ્ચાવભૃથસ્નાતાઃ ક્વચિદ્દાનાન્યકુર્વત ॥
ક્વચિત્ક્વચિત્તૂપનયનં વિવાહાગ્નિપરિગ્રહમ્

ક્વચિદારામપૂર્તં વૈ ક્વચિદ્યાત્રાવધારણમ્ ॥
વાપીકૂપતડાગાનાં તથૈવ વિધિપૂર્વકમ્

ક્વચિત્કથાપ્રસંગાંશ્ચ પરિશંસંતિ વાચકાઃ ॥
ક્વચિદ્ગાથાઃ પ્રકુર્વંતિ કવયઃ પુર ઉત્તમે

ક્વચિન્મલ્લા નિયુધ્યંતે નટા નાટ્યપરાઃ ક્વચિત્ ॥
તડાગાનિ વિરાજંતે મણિસોપાનપંક્તિભિઃ

ચંચલાશ્ચપલા બાલાઃ શ્યામાઃ ષોડશવાર્ષિકાઃ ॥
વારિહારપરાસ્તત્ર મણિહેમઘટોત્કટાઃ

એવં વ્યાસ પુરી રમ્યા નિર્મિતા યોગમાયયા ॥
શંભુના સર્વપાપઘ્ની પ્રિયાપ્રિયચિકીર્ષયા

વિશાલા બહુવિસ્તીર્ણા પુણ્યા પુણ્યજનાશ્રયા ॥
તસ્માત્સર્વેષુ કાલેષુ સર્વલોકેષુ ગીયતે

વિશાલેતિ સમાખ્યાતા પુરી રમ્યા સનાતની ॥
યત્રતત્ર સ્થિતો વાપિ સર્વાવસ્થાં ગતોઽપિ વા

વિશાલેતિ વદેન્નિત્યં શિવલોકે મહીયતે ॥
ઈદૃશી ન પુરીવ્યાસ ભુવિ બ્રહ્માંડગોલકે

વિશાલા સદૃશી ચાન્યા ભુક્તિમુક્તિપ્રદા નૃણામ્ ॥
પિતૄનુદ્દિશ્ય કુર્વંતિ શ્રાદ્ધં કાલે નરા યદિ

તદક્ષયં ભવેત્તેષાં પિતૃકલ્પે ચ ગીયતે ॥
સ્નાનદાનાદિકં યૈસ્તુ વિશાલાયાં પ્રસંગતઃ

યત્ર કુત્ર ગતાસ્તે વૈ મૃતા યાંતિ શિવાલયમ્ ॥
ધન્યાઃ પુણ્યતમા લોકે પ્રીતિર્યેષાં સદાચલા

વિશાલાયાં ફલં શશ્વચ્છેષઃ શક્તો ન વર્ણિતુમ્ ॥
કથાશ્રવણમાત્રેણ વાચ્યમાનેન તત્ક્ષણાત્ ॥
મહાપાપોદ્ભવાત્પાપાન્મુચ્યતે નાત્ર સંશયઃ

એવં વ્યાસ પુરી જાતા વિશાલા ચ કુશસ્થલી ॥
પ્રતિકલ્પા યથા જાતા તથા મે શૃણુ ભાષતઃ

ઇતિ શ્રીસ્કાન્દે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પઞ્ચમ આવંત્યખણ્ડેઽવન્તીક્ષેત્ર માહાત્મ્યે વિશાલાભિધાનકથનંનામ સપ્તચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ