સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 5.40

॥ વ્યાસ ઉવાચ ॥ ॥
ભગવન્ભવતા સર્વં ભવભીતિવિનાશકમ્ ॥
ઈશ્વરસ્થાનમાખ્યાતં સમંતાત્સાગ્રયોજનમ્

યત્ર ક્ષેત્રે મૃતા મર્ત્યાઃ સદાચારાસ્તથોત્તમાઃ ॥
વિમાનસ્થા પુરે નૂનમૈશ્વરે તે વસંતિ ચ

યત્ર કીટપતંગાદ્યા મૃતા યાંતિ પરાં ગતિમ્ ॥
કિં તીર્થં પુણ્યમન્યચ્ચ મહાકાલવનાદૃતે

તસ્માદ્બ્રૂહિ મમૈકં તુ પ્રશ્નં તથ્યેન સાંપ્રતમ્ ॥
કથં કનકશૃંગેતિ ખ્યાતા હ્યેષા પુરા મુને

કુશસ્થલી કથં નામ તથાવંતી કથં સ્મૃતા ॥
પદ્માવતી કથં સાધો કથમુજ્જયિની તથા

નામ્નાં હેતુમથો તેષાં બ્રૂહિ ત્વં મુનિસત્તમ

॥ સનત્કુમાર ઉવાચ ॥ ॥
શૃણુ વ્યાસ પ્રવક્ષ્યામિ યથા પૂર્વં વિરંચિના ॥
કથિતં વામદેવાય ગૌરકલ્પે પુરાતને

મહેશેન ભગવતા વિધિશ્ચૈવાત્ર હેતુતઃ ॥
પૃષ્ટસ્તુ સ્વશ્ચ્યુતાનાં ચ કુતો નિવસતાં સુખમ્

સ્વર્ગપ્રાપ્તિશ્ચ ભવતિ સ્વેચ્છાચારવિહારિણામ્ ॥
કોઽતિપુણ્યતમઃ શ્રેષ્ઠઃ પ્રદેશઃ પાપદારકઃ

કુતો નિવર્તિતં ચિત્તં જાયતે વસતાં ક્વચિત્ ॥
વસતામપિ લોકે શમૈહિકં પારલૌકિકમ્ ॥
એતન્મે ભગવન્બ્રૂહિ હિતાર્થં સર્વદેહિનામ્ ॥

॥ સનત્કુમાર ઉવાચ ॥ ॥
એવમાદૌ પુરા કલ્પે પ્રોક્તઃ શ્રેષ્ઠઃ સ શંભુના

પ્રોવાચ પાર્વતીકાંતં પ્રભુઃ પ્રીતઃ પિતામહઃ ॥
ભગવન્સર્વકર્તા ત્વં સર્વદર્શી સદાશિવઃ

અજાનન્નિવ ત્વં સર્વં માં પૃચ્છસિ સનાતન ॥
યત્ર કલ્પાંતકો વહ્નિરધિજ્વાલઃ પ્રતિષ્ઠિતઃ ॥

ત્વમેવ ચ મહાકાલઃ સર્વં વૈ જ્ઞાયતે ત્વયા ॥
નાથ યે માનવાસ્તત્ર સદાચારાસ્તથા પરે

નિવસંતિ ન તે મર્ત્યાઃ સુરાસ્તે વૈ ન સંશયઃ ॥
લભંતે ચ પુનઃ સ્વર્ગં મૃતા વૈ કાલપર્યયે

વર્તતે ચ પુરી તત્ર રમ્યહર્મ્યા સુશોભના ॥
યસ્યાં ભાંતિ વિચિત્રાણિ હર્મ્યાણિ વિવિધાનિ ચ

સ્વર્ણશૃઙ્ગાશ્ચ પ્રાસાદા વિહિતા વિશ્વકર્મણા ॥
દેવાઃ સંતિ સદા તત્ર તીર્થાનિ વિવિધાનિ ચ

પૂર્વકલ્પે સ્થિતોઽહં ચ યત્ર ત્વં કેશવસ્તથા ॥
તામેવ ચ પુરીં દ્રષ્ટું સર્વે લોકા હ્યવંતિકામ્

તથા દેવર્ષયઃ સિદ્ધા યક્ષકિંનરદાનવાઃ ॥
આજગ્મુઃ સ્થાણુના સાર્ધં વેધસા બ્રહ્મયોનિના

તથૈવ ચ વરા નાર્યો દેવાનામતિવલ્લભાઃ ॥
સમાપેતુઃ સહસ્રાણિ દ્રષ્ટુમત્યદ્ભુતાં પુરીમ્

આગત્ય ચ યદા દેવઃ સહ દેવૈર્મહેશ્વરઃ ॥
વીક્ષતે નગરીં રમ્યામપશ્યદાવૃતાં તથા

પ્રાસાદૈઃ સ્વર્ણશૃંગાઢ્યૈર્મણિરત્નવિભૂષિતૈઃ ॥
વિશ્વરૂપો હિ ભગવાન્રાજા વિશ્વૈક નાયકઃ

તત્રાસ્તે શોભને દિવ્યે પ્રાસાદે મણિભૂષિતે ॥
સેવ્યમાનઃ સુરૈઃ સિદ્ધૈર્મુનિવિદ્યાધરોરગૈઃ

તતો મહેશશ્ચ પિતામહશ્ચ સમેત્ય તં વિશ્વપતિં નનંદતુઃ ॥
સમર્ચિતૌ તેન યથાર્હમાદરાત્સહાનુગાવાગમનં ત્વપૃચ્છત્

કિમાગતૌ વા ત્રિદિવાન્મહીતલં સહાનુગાવાશ યકશ્ચ કથ્યતામ્ ॥
તતસ્તુ તાવૂચતુરબ્જજેશ્વરૌ ભવાન્તરે યત્ર ચ તત્ર નૌ રતિઃ

ત્વયા વિના નૈવ સુરાલયે સુખં મહીતલે વાથ રસાતલેઽ સ્તિ નઃ ॥
કદા ત્વયા કાંચનશેખરા પુરી નિવેશિતા વેશ્મવતી વિચિત્રિતા

॥ હરિરુવાચ ॥ ॥
ત્વદર્થમેવેશ વિશેષશાલિની સૃષ્ટા હિ વૈ સર્વગુણાકરા મયા ॥
પ્રયચ્છ વિશ્વેશ્વર ચાવયોરિહ સ્થાનં ચ તીર્થં પ્રલયેઽક્ષયં ચ

દદામ્યભીષ્ટં યુવયોરિહાલયં પ્રજાપતે હ્યુત્તરતસ્તવ સ્થિતિઃ ॥
મહેશ્વર ત્વં વ્રજ દક્ષિણાલયં સ્થાનં સુદત્તં યુવયોઃ સુશોભનમ્

મહાકાલો હ્યધોજ્વાલો જગદાત્મા પ્રભુઃ સ્થિતઃ ॥
ગણૈરનેક સાહસ્રૈરાદૃતઃ પરમેશ્વરઃ

ક્રીડાર્થં નગરી સૃષ્ટા સર્વભૂતહિતૈષિણા ॥
મયાદ્ય યુવયોર્દત્તા વિહાયાઽચલમાત્મનઃ

ભવદ્ભ્યાં હેમશૃં ગેતિ યસ્માચ્ચ સમુદીરિતા ॥
પુરી કનકશૃંગેતિ લોકે ખ્યાતા ભવિષ્યતિ

એવં કનકશૃઙ્ગેતિ પ્રથમં નામ કથ્યતે

જપંતશ્ચ સ્થિતા યત્ર બ્રહ્મવિષ્ણુમહેશ્વરાઃ ॥
નિત્યં રમંતિ ભક્તાનાં સર્વાભીષ્ટફલપ્રદાઃ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પઞ્ચમ આવન્ત્યખણ્ડેઽવન્તીક્ષેત્રમાહાત્મ્યે કનકશૃઙ્ગાભિધાનવૃત્તાંતવર્ણનંનામ ચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ