સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 5.28-3

માર્કણ્ડેય ઉવાચ -
એતસ્મિન્નન્તરે રુદ્રો નર્મદાતટમાસ્થિતઃ ।
ક્રીડતે હ્યુમયા સાર્દ્ધં નારદસ્તત્ર ચાગતઃ

પ્રણમ્ય દેવદેવેશમુમયા સહ શઙ્કરમ્ ।
વ્યજ્ઞાપયત્તદા દેવં યદ્વૃત્તં ત્રિપુરે તદા

ગતોઽહં સ્વામિનિર્દેશાદ્યત્ર તદ્બાણમન્દિરમ્ ।
દૃષ્ટા બાણં યથાન્યાયં ગતો હ્યન્તઃપુરં મહત્

તત્ર ભાર્યાસહસ્રાણિ દૃષ્ટ્વા બાણસ્ય ધીમતઃ ।
યથાયોગ્યં યથાકામમાગતઃ ક્ષોભ્ય તત્પુરમ્

નારદસ્ય વચઃ શ્રુત્વા સાધુ સાધ્વિતિ પૂજયન્ ।
ચિન્તયામાસ દેવેશો ભ્રમણં ત્રિપુરસ્ય હિ

કરમુક્તં યથા ચક્રં વિષ્ણુના પ્રભવિષ્ણુના ।
મહાવેગં મહાયામં રક્ષિતં તેજસા મમ

સ ચ મે ભક્તિનિરતો બાણો લોકે ચ વિશ્રુતઃ ।
ભારતી ચ મયા દત્તા બ્રાહ્મણાનાં વિશેષતઃ

એવં સ સુચિરં કાલં દેવદેવો મહેશ્વરઃ ।
ચિન્તયિત્વા સુનિર્વાણં કાર્યં પ્રતિ જનેશ્વરઃ

તતોઽસૌ મન્દરં ધ્યાત્વા ચાપે કૃત્વા ગુણે મહીમ્ ।
વિષ્ણું સનાતનં દેવં બાણે ધ્યાત્વા ત્રિલોચનઃ

ફલે હુતાશનં દેવં જ્વલન્તં સર્વતોમુખમ્ ।
સુપર્ણં પુઙ્ખયોર્મધ્યે જવે વાયું પ્રકલ્પ્ય ચ

રથં મહીમયં કૃત્વા ધુરિ તાવશ્વિનાવુભૌ ।
અક્ષે સુરેશ્વરં દેવમગ્રકીલ્યાં ધનાધિપમ્

યમં તુ દક્ષિણે પાર્શ્વે વામે કાલં સુદારુણમ્ ।
આદિત્યચન્દ્રૌ ચક્રે તુ ગન્ધર્વાનારકાદિષુ

યન્તારં ચ સુરજ્યેષ્ઠં વેદાન્કૃત્વા હયોત્તમાન્ ।
ખલીનાદિષુ ચાઙ્ગાનિ રશ્મીંશ્છન્દાંસિ ચાકરોત્

કૃત્વા પ્રતોદમોંકારં મુખગ્રાહ્યં મહેશ્વરઃ ।
ધાતારં ચાગ્રતઃ કૃત્વા વિધાતારં ચ પૃષ્ઠતઃ

મારુતાત્સર્વતો દિગ્ભ્ય ઊર્ધ્વયન્ત્રે તથૈવ ચ ।
મહોરગપિશાચાંશ્ચ સિદ્ધવિદ્યાધરાંસ્તથા

ગણાંશ્ચ ભૂતસઙ્ઘાંશ્ચ સર્વે સર્વાઙ્ગસંધિષુ ।
યુગમધ્યે સ્થિતો મેરુર્યુગસ્યાધો મહાગિરિઃ

સર્પા યન્ત્રસ્થિતા ઘોરાઃ શમ્યે વરુણનૈરૃતૌ ।
ગાયત્રી ચૈવ સાવિત્રી સ્થિતે તે રશ્મિબન્ધને

સત્યં રથધ્વજે શૌચં દમં રક્ષાં સમન્તતઃ ।
રથં દેવમયં કૃત્વા દેવદેવો મહેશ્વરઃ

સંનદ્ધઃ કવચી ખડ્ગી બદ્ધગોધાઙ્ગુલિત્રવાન્ ।
બદ્ધા પરિકરં ગાઢં જટાજૂટં નિયમ્ય ચ

સજ્જં કૃત્વા ધનુર્દિવ્યં યોજયિત્વા રથોત્તમમ્ ।
રથમધ્યે સ્થિતો દેવઃ શુશુભે ચ યુધિષ્ઠિર

ધનુષઃ શબ્દનાદેનાકમ્પયચ્ચ જગત્ત્રયમ્ ।
સ્થાનં કૃત્વા તુ વૈશાખં નિભૃતં સંસ્થિતો હરઃ

નિરીક્ષ્ય સુચિરં કાલં કોપસંરક્તલોચનઃ ।
ધ્યાત્વા તં પરમં મન્ત્રમાત્માનં ચ નિરુધ્ય સઃ

મુમોચ સહસા બાણં પુરસ્ય વધકાઙ્ક્ષયા ।
યદા ત્રીણિ સમેતાનિ અન્તરિક્ષસ્થિતાનિ તુ

તતઃ કાલનિમેષાર્ધં દૃષ્ટ્વૈક્યં ત્રિપુરસ્ય ચ ।
ત્રિપર્વણા ત્રિશલ્યેન તતસ્તાન્યવસાદયત્

તતો લોકા ભયત્રસ્તાસ્ત્રિપુરે ભરતોત્તમ ।
સર્વાસુરવિનાશાય કાલરૂપા ભયાવહાઃ

અટ્ટહાસાન્ પ્રમુઞ્ચન્તિ કષ્ટરૂપા નરાસ્તદા ।
નિમેષોન્મેષણં ચૈવ કુર્વન્તિ લિપિકર્મસુ

નિષ્પન્દનયના મર્ત્યાશ્ચિત્રેષ્વાલિખિતા ઇવ ।
દેવાયતનગા દેવા રટન્તિ પ્રહસન્તિ ચ ।
સ્વપ્ને પશ્યન્તિ ચાત્માનં રક્તામ્બરવિભૂષિતમ્

રક્તમાલ્યોત્તમાઙ્ગાશ્ચ પતન્તઃ કાર્દમે હ્રદે ।
પશ્યન્તિ નામ ચાત્માનં સતૈલાભ્યઙ્ગમસ્તકમ્

પશ્યન્તિ યાનમારૂઢં રાસભૈશ્ચ નૃપોત્તમ ।
સંવર્તકો મહાવાયુર્યુગાન્તપ્રતિમો મહાન્

ગૃહાનુન્મૂલયામાસ વૃક્ષજાતીનનેકશઃ ।
ભૂમિકમ્પાઃ સનિર્ઘાતા ઉલ્કાપાતાઃ સહસ્રશઃ

રુધિરં વર્ષતે દેવો મિશ્રિતં કર્કરૈર્બહુ ।
અગ્નિકુણ્ડેષુ વિપ્રાણાં હુતઃ સમ્યગ્ઘુતાશનઃ

જ્વલતે ધૂમસંયુક્તો વિસ્ફુલિઙ્ગકણૈઃ સહ ।
કુંજરા વિમદા જાતાસ્તુરગાઃ સત્ત્વવર્જિતાઃ

અવાદિતાનિ વાદ્યન્તે વાદિત્રાણિ સહસ્રશઃ ।
ધ્વજા હ્યકમ્પિતાઃ પેતુશ્છત્રાણિ વિવિધાનિ ચ

જ્વલતિ પાદપાસ્તત્ર પર્ણાનિ ચ સભં તતઃ ।
સર્વં તદ્વ્યાકુલીભૂતં હાહાકારસમન્વિતમ્

ઉદ્યાનાનિ વિચિત્રાણિ પ્રબભઞ્જ પ્રભઞ્જનઃ ।
તેન સંપ્રેરિતાઃ સર્વે જ્વલન્તિ વિશિખાઃ શિખાઃ

વૃક્ષગુલ્મલતાવલ્લ્યો ગૃહાણિ ચ સમન્તતઃ ।
દિગ્વિભાગૈશ્ચ સર્વૈશ્ચ પ્રવૃત્તો હવ્યવાહનઃ

સર્વં કિંશુકપર્ણાભં પ્રજ્વલચ્ચૈવ દૃશ્યતે ।
ગૃહાદ્ગૃહં તદા ગન્તું નૈવ ધૂમેન શક્યતે

હરકોપાગ્નિનિર્દગ્ધાઃ ક્રન્દન્તે ત્રિપુરે જનાઃ ।
પ્રદીપ્તં સર્વતો દિક્ષુ દહ્યતે ત્રિપુરં પરમ્

પતન્તિ શિખરાગ્રાણિ વિશીર્ણાનિ સહસ્રશઃ ।
પાવકો ધૂમસંપૃક્તો દહ્યમાનઃ સમન્તતઃ

નૃત્યન્વૈ વ્યાપ્તદિગ્દેશઃ કાન્તારેષ્વભિધાવતિ ।
દેવાગારેષુ સર્વેષુ ગૃહેષ્વટ્ટાલકેષુ ચ

પ્રવૃત્તો હુતભુક્તત્ર પુરે કાલપ્રચોદિતઃ ।
દદાહ લોકાન્સર્વત્ર હરકોપપ્રકોપિતઃ

દહતે ત્રૈપુરં લોકં બાલવૃદ્ધસમન્વિતમ્ ।
સપુરં સગૃહદ્વારં સવાહનવનં નૃપ

કેચિદ્ભોજનસક્તાશ્ચ પાનાસક્તાસ્તથાપરે ।
અપરા નૃત્યગીતેષુ સંસક્તા વારયોષિતઃ

અન્યોન્યં ચ પરિષ્વજ્ય હુતાશનશિખાર્દિતાઃ ।
દહ્યમાના નૃપશ્રેષ્ઠ સર્વે ગચ્છન્ત્યચેતનાઃ

અથાન્યે દાનવાસ્તત્ર દહ્યન્તેઽગ્નિવિમોહિતાઃ ।
ન શક્તાશ્ચાન્યતો ગન્તું ધૂમેનાકુલિતાનનાઃ ।
હંસકારણ્ડવાકીર્ણા નલિન્યો હેમપઙ્કજાઃ

દહ્યન્તે વિવિધાસ્તત્ર વાપ્યઃ કૂપાશ્ચ ભારત ।
દૃશ્યન્તેઽનલદગ્ધાનિ પુરોદ્યાનાનિ દીર્ઘિકાઃ ।
અમ્લાનૈઃ પઙ્કજૈશ્છન્ના વિસ્તીર્ણાવસુયોજનાઃ

ગિરિકૂટનિભાસ્તત્ર પ્રાસાદા રત્નશોભિતાઃ ।
દૃશ્યન્તેઽનલસંદગ્ધા વિશીર્ણા ધરણીતલે

નરસ્ત્રીબાલવૃદ્ધેષુ દહ્યમાનેષુ સર્વતઃ ।
નિર્દયં જ્વલતે વહ્નિર્હાહાકારો મહાનભૂત્ ।
કાચિચ્ચ સુખસંસુપ્તાપ્રમત્તાન્યા નૃપોત્તમ

ક્રીડિત્વા ચ સુવિસ્તીર્ણશયનસ્થા વરાઙ્ગના ।
કાચિત્સુપ્તા વિશાલાક્ષી હારાવલિવિભૂષિતા ।
ધૂમેનાકુલિતા દીના ન્યપતદ્ધવ્યવાહને

કાચિત્તસ્મિન્પુરે દીપ્તે પુત્રસ્નેહાનુલાલસા ।
પુત્રમાલિઙ્ગતે ગાઢં દહ્યતે ત્રિપુરેઽગ્નિના

કાચિત્કનકવર્ણાભા ઇન્દ્રનીલવિભૂષિતા ।
ભર્તારં પતિતં દૃષ્ટ્વા પતિતા તસ્ય ચોપરિ

કાચિદાદિત્યવર્ણાભા પ્રસુપ્તા તુ પ્રિયોપરિ ।
અગ્નિજ્વાલાહતા ગાઢં કંઠમાલિઙ્ગતે નૃપ

મેધવર્ણા પરા નારી ચલત્કનકમેખલા ।
શ્વેતવસ્ત્રોત્તરીયા તુ પપાત ધરણીતલે

કાચિત્કુન્દેન્દુવર્ણાભા નીલરત્નવિભૂષિતા ।
શિરસા પ્રાઞ્જલિર્ભૂત્વા વિજ્ઞાપયતિ પાવકમ્

કસ્યાશ્ચિજ્જ્વલતે વસ્ત્રં કેશાઃ કસ્યાશ્ચ ભારત ।
જ્વલજ્જ્વલનસઙ્કાશૈર્હેમભાણ્ડૈસ્ત્રસંહિત ચ

કાચિત્પ્રભૂતદુઃખાર્તા વિલલાપ વરાઙ્ગના ।
ભસ્મીભૂતં પતિં દૃષ્ટ્વા ક્રન્દન્તી કુરરી યથા

આલિઙ્ગ્ય ગાઢં સહસા પતિતા તસ્ય મૂર્ધનિ ।
કાચિચ્ચ બહુદુઃખાર્તા વ્યલપત્સ્ત્રી સ્વવેશ્મનિ

ભસ્મસાચ્ચ કૃતં દૃષ્ટ્વા ક્રન્દતે કુરરી યથા ।
માતરં પિતરં કાચિદ્દૃષ્ટ્વા વિગતચેતનમ્

વેપતે પતિતા ભૂમૌ ખેદિતા વડવા યથા ।
ઇતશ્ચેતશ્ચ કાચિચ્ચ દહ્યમાના વરાઙ્ગના

નાપશ્યદ્બાલમુત્સઙ્ગે વિપરીતમુખી સ્થિતા ।
કુમ્ભિલસ્ય ગૃહં દગ્ધં પતિતં ધરણીતલે

કૂષ્માણ્ડસ્ય ચ ધૂમ્રસ્ય કુહકસ્ય બકસ્ય ચ ।
વિરૂપનયનસ્યાપિ વિરૂપાક્ષસ્ય ચૈવ હિ

શુમ્ભો ડિમ્ભશ્ચ રૌદ્રશ્ચ પ્રહ્લાદશ્ચાસુરોત્તમઃ ।
દણ્ડપાણિર્વિપાણિશ્ચ સિંહવક્ત્રસ્તથાનઘ

દુન્દુભશ્ચૈવ સંહ્રાદો ડિણ્ડિર્મુણ્ડિસ્તથૈવ ચ ।
બાણભ્રાતા ચ બાણશ્ચ ક્રવ્યાદવ્યાઘ્રવક્ત્રકૌ

એવમન્યેઽપિ યે કેચિદ્દાનવા બલદર્પિતાઃ ।
તેષાં ગૃહે તથા વહ્નિર્જ્વલતે નિર્દયો નૃપ ।
દહ્યમાનાઃ સ્ત્રિયસ્તાત વિલપન્તિ ગૃહે ગૃહે

કરુણાક્ષરવાદિન્યો નિરાધારા ગતાઃ શિવમ્ ।
યદિ વૈરં સુરારેશ્ચ પુરુષોપરિપાવક

સ્ત્રિયઃ કિમપરાધ્યન્તિ ગૃહપઞ્જરકોકિલાઃ ।
અનિર્દયો નૃશંસસ્ત્વં કસ્તે કોપઃ સ્ત્રિયં પ્રતિ

કિં ત્વયા ન શ્રુતં લોકે અવધ્યાઃ સર્વથા સ્ત્રિયઃ ।
કિં તુ તુભ્યં ગુણો હ્યસ્તિ દહને પવનેરિતઃ

ન કારુણ્યં ત્વયા કિંચિદ્દાક્ષિણ્યં ચ સ્ત્રિયં પ્રતિ ।
દયાં મ્લેચ્છા હિ કુર્વન્તિ વચનં વીક્ષ્ય યોષિતામ્

મ્લેચ્છાનામપિ ચ મ્લેચ્છો દુર્નિવાર્યો હ્યચેતનઃ ।
એવં વિલપમાનાનાં સ્ત્રીણાં તત્રૈવ ભારત

જ્વાલાકલાપબહુલઃ પ્રજ્વલત્યેવ પાવકઃ ।
એવં દૃષ્ટ્વા તતો બાણો દહ્યમાન ઉવાચ હ

અવજ્ઞાય વિનષ્ટોઽહં પાપાત્મા હરમઞ્જસા ।
મયા પાપેન મૂર્ખેણ યે લોકા નાશિતા ધ્રુવમ્

ગોબ્રાહ્મણા હતા નિત્યમિહ લોકે પરત્ર ચ ।
નાશિતાન્યન્નપાનાનિ મઠારામાશ્રમાસ્તથા

ઋષીણામાશ્રમાશ્ચૈવ દેવારામા ગણાલયાઃ ।
તેન પાપેન મે ધ્વંસસ્તપસશ્ચ બલસ્ય ચ

કિં ધનેન કરિષ્યામિ રાજ્યેણાન્તઃપુરેણ ચ

વરં શઙ્કરપાદૌ ચ શરણં યામિ મૂઢધીઃ ।
ન માતા ન પિતા ચૈવ ન બન્ધુર્નાપરો જનઃ

મુક્ત્વા ચૈવ મહેશાનં પરમાર્તિહરં પરમ્ ।
આત્મના ચ કૃતં પાપમાત્મનૈવ તુ ભુજ્યતે

અહં પુનઃ સમસ્તૈશ્ચ દહ્યામિ સહ સાધુભિઃ ।
એવમુક્ત્વા શિવં લિઙ્ગં કૃત્વા તન્મસ્તકોપરિ

નિર્જગામ ગૃહાચ્છીઘ્રં પાવકેનાવગુણ્ઠિતઃ ।
સ ખિન્નઃ સ્વિન્નગાત્રસ્તુ પ્રસ્ખલંસ્તુ મુહુર્મુહુઃ

હરં ગદ્ગદયા વાચા સ્તુવન્વૈ શરણં યયૌ ।
ત્વત્કોપાનલનિર્દગ્ધો યદિ વધ્યોઽસ્મિ શઙ્કર

ત્વત્પ્રસાદાન્મહાદેવ મા મે લિઙ્ગં પ્રણશ્યતુ ।
અર્ચિતં મે સુરશ્રેષ્ઠ ધ્યાતં ભક્ત્યા મયા વિભો

પ્રાણાદિષ્ટતમં દેવ તસ્માદ્રક્ષિતુમર્હસિ ।
યદિ તેઽહમનુગ્રાહ્યો વધ્યો વા સુરસત્તમ

પ્રતિજન્મ મહાદેવ ત્વદ્ભક્તિરચલાસ્તુ મે ।
પશુકીટપતઙ્ગેષુ તિર્યગ્યોનિગતેષુ ચ ।
સ્વકર્મણા મહાદેવ ત્વદ્ભક્તિરચલાસ્તુ મે

એવમુક્ત્વા મહાભાગો બાણો ભક્તિમતાં વરઃ ।
સ્તોત્રેણ દેવદેવેશં છન્દયામાસ ભારત

બાણ ઉવાચ -
શિવ શઙ્કર સર્વહરાય નમો ભવભીતભયાર્તિહરાય નમઃ ।
કુસુમાયુધદેહવિનાશંકર પ્રમદાપ્રિયકામક દેવ નમઃ

જય પાર્વતીશ પરમાર્થસાર જય વિરચિતભીમભુજઙ્ગહાર ।
જય નિર્મલભસ્મવિલિપ્તગાત્ર જય મન્ત્રમૂલ જગદેકપાત્ર

જય વિષધરકપિલજટાકલાપ જય ભૈરવવિઘૃતપિનાકચાપ ।
જય વિષમનયનપરિમુક્તસઙ્ગ જય શઙ્કર ધૃતગાઙ્ગતરઙ્ગ

જય ભીમરૂપ ખટ્વાઙ્ગહસ્ત શશિશેખર જય જગતાં પ્રશસ્ત ।
જય સુખરેશ સુરલોકસાર જય સર્વસકલનિર્દગ્ધસાર

જય કીર્તનીય જગતાં પવિત્ર જય વૃષાઙ્ક બહુવિધચરિત્ર ।
જય વિરચિતનરકઙ્કાલમાલ અઘાસુરદેહકઙ્કાલકાલ

જય નીલકંઠ વરવૃષભગમન જય સકલલોકદુરિતાનુશમન ।
જય સિદ્ધસુરાસુરવિનતચરણ જય રુદ્ર રૌદ્રભવજલધિતરણ

જય ગિરિશ સુરેશ્વરમાનનીય જય સૂક્ષ્મરૂપ સંચિતનીય ।
જય દગ્ધત્રિપુર વિશ્વસત્ત્વ જય સકલશાસ્ત્રપરમાર્થતત્ત્વ

જય દુરવબોધ સંસારતાર કલિકલુષમહાર્ણવઘોરતાર ।
જય સુરાસુરદેવગણેશ નમો હયવાનરસિંહગજેન્દ્રમુખ

અતિહ્રસ્વસ્થૂલસુદીર્ઘતમ ઉપલબ્ધિર્ન શક્યતે તે હ્યમરૈઃ ।
પ્રણતોઽસ્મિ નિરઞ્જન તે ચરણૌ જય સામ્બ સુલોચનકાન્તિહર

અપ્રાપ્ય ત્વાં કિમત્યન્તમુચ્છ્રયી ન વિનાશયેત્ ।
અતિપ્રમાથિ ચ તદા તપો મહત્સુદારુણમ્

ન પુત્રબાન્ધવા દારા ન સમસ્તઃ સુહૃજ્જનઃ ।
સઙ્કટેઽભ્યુપગચ્છન્તિ વ્રજન્તમેકગામિનમ્

યદેવ કર્મ કૈવલ્યં કૃતં તેન શુભાશુભમ્ ।
તદેવ સાર્થવત્તસ્ય ભવત્યગ્રે તુ ગચ્છતઃ

નિર્ધનસ્યૈવ ચરતો ન ભયં વિદ્યતે ક્વચિત્ ।
ધનીભયૈર્ન મુચ્યેત ધનં તસ્માત્ત્યજામ્યહમ્

લુબ્ધાઃ પાપાનિ કુર્વન્તિ શુદ્ધાંશા નૈવ માનવાઃ ।
શ્રુત્વા ધર્મસ્ય સર્વસ્વં શ્રુત્વા ચૈવાવધાર્ય તત્

ત્વં વિષ્ણુસ્ત્વં જગન્નાથો બ્રહ્મરૂપઃ સનાતનઃ ।
ઇન્દ્રસ્ત્વં દેવદેવેશ સુરનાથ નમોઽસ્તુ તે

ત્વં ક્ષિતિર્વરુણશ્ચૈવ પવનસ્ત્વં હુતાશનઃ ।
ત્વં દીક્ષા યજમાનશ્ચ આકાશં સોમ એવ ચ

ત્વં સૂર્યસ્ત્વં તુ વિત્તેશો યમસ્ત્વં ગુરુરેવ ચ ।
ત્વયા વ્યાપ્તં જગત્સર્વં ત્રૈલોક્યં ભાસ્વતા યથા

એતદ્બાણકૃતં સ્તોત્રં શ્રુત્વા દેવો મહેશ્વરઃ ।
ક્રોધં મુક્ત્વા પ્રસન્નાત્મા તદા વચનમબ્રવીત્

ઈશ્વર ઉવાચ -
ન ભેતવ્યં ન ભેતવ્યમદ્યપ્રભૃતિ દાનવ ।
સૌવર્ણે ભવને તિષ્ઠ મમ પાર્શ્વેઽથવા પુનઃ

પુત્રપૌત્રપ્રપૌત્રૈશ્ચ બાન્ધવૈઃ સહ ભાર્યયા ।
અદ્યપ્રભૃતિ વત્સ ત્વમવધ્યઃ સર્વશત્રુષુ

માર્કણ્ડેય ઉવાચ -
ભૂયસ્તસ્ય વરો દત્તો દેવદેવેન ભારત ।
સ્વર્ગે મર્ત્યે ચ પાતાલે પૂજિતઃ સસુરાસુરૈઃ

અક્ષયશ્ચાવ્યયશ્ચૈવ વસ ત્વં વૈ યથાસુખમ્ ।
તતો નિવારયામાસ રુદ્રઃ સપ્તશિખં તદા

તૃતીયં રક્ષિતં તસ્ય પુરં દેવેન શમ્ભુના ।
જ્વાલામાલાકુલં ચાન્યત્પતિતં ધરણીતલે

અર્ધેન પ્રસ્થિતાદૂર્ધ્વં તસ્ય જ્વાલા દિવં ગતાઃ ।
હાહાકારો મહાંસ્તત્ર ઋષિસઙ્ઘૈરુદીરિતઃ

દૈવતૈશ્ચ મહાભાગૈઃ સિદ્ધવિદ્યાધરાદિભિઃ ।
એકં તુ પતિતં તત્ર શ્રીશૈલે ખણ્ડમુત્તરમ્

દ્વિતીયં પતિતં રાજઞ્છૈલે હ્યમરકણ્ટકે ।
પ્રજ્વલત્પતિતં તત્ર તેન જ્વાલેશ્વરં સ્મૃતમ્

દગ્ધે તુ ત્રિપુરે રાજન્પતિતે ખણ્ડ ઉત્તમે ।
રુદ્રો દેવઃ સ્થિતસ્તત્ર જ્વાલામાલાનિવારકઃ

હાહાકારપરાણાં તુ ઋષીણાં રક્ષણાય ચ ।
સ્વયં મૂર્તિર્મહેશાનુમાવૃષભસંયુતઃ

મનસાપિ સ્મરેદ્યસ્તુ ભક્ત્યા હ્યમરકણ્ટકમ્ ।
ચાન્દ્રાયણાધિકં પુણ્યં સ લભેન્નાત્ર સંશયઃ

અતિપુણ્યો ગિરિશ્રેષ્ઠો યસ્માદ્ભરતસત્તમ ।
અસ્માન્નિત્યં ભવેદ્રાજન્સર્વપાપક્ષયંકરઃ

નાનાદ્રુમલતાકીર્ણો નાનાપુષ્પોપશોભિતઃ ।
નાનાગુલ્મલતાકીર્ણો નાનાવલ્લીભિરાવૃતઃ

સિંહવ્યાઘ્રસમાકીર્ણો મૃગયૂથૈરલંકૃતઃ ।
શ્વાપદાનાં ચ ઘોષેણ નિત્યં પ્રમુદિતોઽભવત્

બ્રહ્મેન્દ્રવિષ્ણુપ્રમુખૈર્હ્યમરૈશ્ચ સહસ્રશઃ ।
સેવ્યતે દેવદેવેશઃ શઙ્કરસ્તત્ર પર્વતે

પતનં કુરુતે યોઽસ્મિન્પર્વતેઽમરકણ્ટકે ।
ક્રીડતે ક્રમશો રાજન્ભુવનાનિ ચતુર્દશ

ઐન્દ્રં વાહ્નં ચ કૌબેરં વાયવ્યં યામ્યમેવ ચ ।
નૈરૃત્યં વારુણં ચૈવ સૌમ્યં સૌરં તથૈવ ચ

બ્રાહ્મં ચ પદમક્લિષ્ટં વૈષ્ણવં તદનન્તરમ્ ।
ઉમારુદ્રં મહાભાગ ઐશ્વરં તદનન્તરમ્

પરં સદાશિવં શાન્તં સૂક્ષ્મં જ્યોતિરતીન્દ્રિયમ્ ।
તસ્મિન્યાતિ લયં ધીરો વિધિના નાત્ર સંશયઃ

યુધિષ્ઠિર ઉવાચ -
કોઽપ્યત્ર વિધિરુદ્દિષ્ટઃ પતને ઋષિસત્તમ ।
એતન્મે સર્વમાચક્ષ્વ સંશયોઽસ્તિ મહામુને

શ્રીમાર્કણ્ડેય ઉવાચ -
શૃણુષ્વ કથયિષ્યામિ તં વિધિં પાણ્ડુનન્દન ।
યત્કૃત્વા પ્રથમં કર્મ નિપતેત્તદનન્તરમ્

કૃત્વા કૃચ્છ્રત્રયં પૂર્વં જપ્ત્વા લક્ષં દશૈવ તુ ।
શાકયાવકભુક્ચૈવ શુચિસ્ત્રિષવણો નૃપ

ત્રિકાલમર્ચયેદીશં દેવદેવં ત્રિલોચનમ્ ।
દશાંશેન તુ રાજેન્દ્ર હોમં તત્રૈવ કારયેત્

લક્ષવારં જપેદ્દેવં ગન્ધમાલ્યૈશ્ચ પૂજયેત્ ।
રાત્રૌ સ્વપ્ને તદા પશ્યેદ્વિમાનસ્થં તતઃ ક્ષિપેત્

અનેનૈવ વિધાનેન આત્માનં યસ્તુ નિક્ષિપેત્ ।
સ્વર્ગલોકમનુપ્રાપ્ય ક્રીડતે ત્રિદશૈઃ સહ

ત્રિંશદ્વર્ષસહસ્રાણિ ત્રિંશત્કોટ્યસ્તથૈવ ચ ।
મુક્ત્વા મનોરમાન્ભોગાંસ્તદા ગચ્છેન્મહીતલમ્

પૃથિવીમેકચ્છત્રેણ ભુનક્તિ લોકપૂજિતઃ ।
વ્યાધિશોકવિનિર્મુક્તો જીવેચ્ચ શરદાં શતમ્

જ્વાલેશ્વરં તુ તત્તીર્થં ત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતમ્ ।
તત્ર જ્વાલા નદી પાર્થ પ્રસ્રુતા શિવનિર્મિતા

નિર્વાપ્ય તદ્બાણપુરં રેવયા સહ સંગતા ।
તત્ર સ્નાત્વા મહારાજ વિધિના મન્ત્રસંયુતઃ

તિલસંમિશ્રતોયેન તર્પયેત્પિતૃદેવતાઃ ।
પિણ્ડદાનેન ચ પિતૄન્ પૌણ્ડરીકફલં લભેત્

અનાશકં તુ યઃ કુર્યાત્તસ્મિંસ્તીર્થે નરાધિપ ।
મુચ્યતે સર્વપાપેભ્યો રુદ્રલોકં સ ગચ્છતિ

અમરાણાં શતૈશ્ચૈવ સેવિતો હ્યમરેશ્વરઃ ।
તથૈવ ઋષિસઙ્ઘૈશ્ચ તેન પુણ્યતમો મહાન્

સમન્તાદ્યોજનં તીર્થં પુણ્યં હ્યમરકણ્ટકમ્ ।
રુદ્રકોટિસમોપેતં તેન તત્પુણ્યમુત્તમમ્

તસ્ય પર્વતરાજસ્ય યઃ કરોતિ પ્રદક્ષિણમ્ ।
પ્રદક્ષિણીકૃતા તેન પૃથિવી નાત્ર સંશયઃ

વાચિકં માનસં ચૈવ કાયિકં ત્રિવિધં ચ યત્ ।
નશ્યતે પાતકં સર્વમિત્યેવં શઙ્કરોઽબ્રવીત્

અમરેશ્વરપાર્શ્વે ચ તીર્થં શક્રેશ્વરં નૃપ ।
તપસ્તપ્ત્વા પુરા તત્ર શક્રેણ સ્થાપિતં કિલ

કુશાવર્તં નામ તીર્થં બ્રહ્મણા ચ કૃતં શુભમ્ ।
બ્રહ્મકુણ્ડમિતિ ખ્યાતં હંસતીર્થં તથા પરમ્

અમ્બરીષસ્ય તીર્થં ચ મહાકાલેશ્વરં તથા ।
કાવેર્યાઃ પૂર્વભાગે ચ તીર્થં વૈ માતૃકેશ્વરમ્

એતાનિ દક્ષિણે તીરે રેવાયા ભરતર્ષભ ।
સંસેવનસ્નાનદાનૈઃ પાપસઙ્ઘહરાણિ ચ

ભૃગુતુઙ્ગે મહારાજ પ્રસિદ્ધો ભૈરવઃ શિવઃ ।
તસ્ય યામ્યવિભાગે ચ તીર્થં વૈ ચપલેશ્વરમ્

એતૌ સ્થિતૌ દુઃખહરૌ રેવાયા ઉત્તરે તટે ।
તાવભ્યર્ચ્ય તથા નત્વા સમ્યગ્યાત્રાફલં ભવેત્ ।
અદૃષ્ટપૂજિતૌ તૌ હિ નરાણાં વિઘ્નકારકૌ

॥ ઇતિ શ્રીસ્કાન્દે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પઞ્ચમ આવન્ત્યખણ્ડે રેવાખણ્ડે ત્રિપુરવિધ્વંસને જ્વાલેશ્વરતીર્થામરેશ્વતીર્થમાહાત્મ્યવર્ણનં નામાષ્ટાવિંશોઽધ્યાયઃ ॥