સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 5.23

॥ સનત્કુમાર ઉવાચ ॥ ॥
અથ યાત્રાં પ્રવક્ષ્યામિ મહાકાલસ્ય યત્નતઃ ॥
શિવાં શ્રેયસ્કરીં પુણ્યાં પુણ્યલોકપ્રદાયિનીમ્ ॥

સ્નાત્વા સરસિ રુદ્રસ્ય દૃષ્ટ્વા કોટેશ્વરં શિવમ્॥
નમસ્કૃત્ય તતો ગચ્છેન્મહાકાલં સનાતનમ્

ગન્ધૈઃ પુષ્પૈર્નમસ્કારૈઃ સંપૂજ્ય ત્રિદશેશ્વરમ્॥
પ્રણિપત્ય તતો ગચ્છેદ્દેવં કપાલમોચનમ્

તત્રૈવ દેવદેવેશઃ કપાલં ન્યસ્તવાન્ક્ષિતૌ ॥
કપાલે તત્ક્ષણાન્ન્યસ્તે તત્રાભૂલ્લિંગમુત્તમમ્ ॥

કપાલમોચનં નામ સર્વપાપપ્રણાશનમ્ ॥
તત્ર વૈ સ્નપનં કુર્યાદાજ્યપલશતેન વૈ

તદર્ધાર્ધેન પાદેન વિત્તશાઠ્યવિવર્જિતઃ ॥
કાલે પૂર્ણે સ વિપ્રેન્દ્ર શિવલોકે મહીયતે

નમસ્કૃત્ય તતો ગચ્છેત્કપિલેશ્વરમુત્તમમ્ ॥
દર્શનાદસ્ય દેવસ્ય મુચ્યતે બ્રહ્મહત્યયા

હનુમત્કેશ્વરં દેવં તતો ગચ્છેત્સમાહિતઃ ॥
ઐશ્વર્યમતુલં વ્યાસ દર્શનાદસ્ય જાયતે

તતો ગચ્છેન્મહાદેવં પૈપ્પલાખ્યં સનાતનમ્ ॥
યસ્ય દર્શનમાત્રેણ મુક્તિઃ સ્યાદ્દ્વિજસત્તમ

સ્વપ્નેશ્વરં તતો ગચ્છેદ્ભક્તિશ્રદ્ધાસમન્વિતઃ ॥
દર્શનાદસ્ય દેવસ્ય દુઃસ્વપ્નં ચ વિનશ્યતિ

તતો ગચ્છેન્મહાદેવમીશાનં વિશ્વતોમુખમ્॥
યસ્ય દર્શનમાત્રેણ વિશ્વસ્યૈવ પતિર્ભવેત્

સોમેશ્વરં તતો ગચ્છેજ્જિતક્રોધો જિતેંદ્રિયઃ ॥
કુષ્ઠરોગાદિદોષેભ્યો દર્શનાદસ્ય મુચ્યતે

વૈશ્વાનરેશ્વરં વ્યાસ તતો ગચ્છેત્સમાહિતઃ ॥
તસ્ય વૃદ્ધિઃ સદા લોકે જાયતે તસ્ય દર્શનાત્

બીજપૂરકહસ્તં તુ લકુ લીશં તતો વ્રજેત્ ॥
રુદ્રત્વં દર્શનાત્તસ્ય જાયતે નાત્ર સંશયઃ

તતો ગચ્છેન્મહાદેવં ગદ્યાણેશ્વરમુત્તમમ્ ॥
યસ્ય દર્શનમાત્રેણ જાયંતે સર્વ સિદ્ધયઃ

અભ્યર્થિતઃ સદા દેવૈઃ પૂજિતઃ સિદ્ધિકારણાત્ ॥
તેનાભ્યર્થિતેશ્વરોઽયં વિખ્યાતો વિઘ્નનાયકઃ

વયોવૃદ્ધં તતો ગચ્છેન્મહાકાલં સનાતનમ્ ॥
ન રોગો ન જરાવ્યાધિર્દર્શનાન્નાત્ર સંશયઃ

વિઘ્નનાશં તતો ગચ્છેત્પ્રાણીશં બલમુત્તમમ્ ॥
સ્નાનં ઘટશતૈસ્તસ્ય કુર્યાદ્ભક્ત્યા સમાહિતઃ

તસ્ય ચૈવ કૃતે સ્નાને લભ્યંતે સર્વસિદ્ધયઃ ॥
સ્વર્ગશ્ચાપિ સદા વ્યાસ દર્શનાદસ્ય જાયતે

તનયં તમનૂલ્લંઘ્ય દંડ પાણિં તતો વ્રજેત્ ॥
યસ્ય દર્શનમાત્રેણ યમલોકો ન દૃશ્યતે

પુષ્પદન્તં તતો ગચ્છેદ્ભક્તિશ્રદ્ધાસમન્વિતઃ ॥
યસ્ય દર્શનમાત્રેણ મુચ્યતે સર્વપાતકૈઃ

ગુહ્યં ચૈવ મહાકાલં તતો ગચ્છેત્સમાહિતઃ ॥
યસ્ય દર્શનમાત્રેણ ગુહ્યપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે

તતો ગચ્છેત્સમાધિસ્થો દુર્વાસેશ્વરમુત્તમમ્ ॥
યસ્ય દર્શનમાત્રેણ કૃતકૃત્યો નરો ભવેત્

શ્વાસાવરોધનં કૃત્વા દુર્વાસસઃ સમીપતઃ ॥
ગૌરીં ગત્વા મહાદુર્ગાં ત્યજેચ્છ્વાસમનંતરમ્

તત્રોચ્છ્વાસો વિમોક્ત્યસ્તામભ્યર્ચ્ય તુ સર્વથા ॥
કાલેશ્વરં તતો ગચ્છેદ્દેવદેવં મહેશ્વરમ્

યસ્ય દર્શનમાત્રેણ યમલોકં ન પશ્યતિ ॥
વિધીશં ચ તતો ગચ્છેદ્દેવદેવં મહેશ્વરમ્

યસ્ય દર્શનમાત્રેણ બધિરત્વં ન જાયતે ॥
કીર્તયેદાત્મનો નામ સ્થાનં ગોત્રં ચ તસ્ય વૈ

ન કીર્તયેદ્યદા નામ સા યાત્રા વિફલી ભવેત્ ॥
દેવસ્યાગ્રે તતો વ્યાસ ઉપવિશ્ય સમાહિતઃ ॥

ભક્તિયુક્તસ્તતો બ્રૂયાન્નમસ્કૃત્વા પુનઃપુનઃ ॥
મયા સમર્પિતા યાત્રા ત્વત્પ્રસાદાન્મહેશ્વર

સંસારસાગરાદ્ધોરાન્મામુદ્ધર જગત્પતે ॥
અનેન વિધિના યસ્તુ મહાકાલં પ્રદક્ષયેત્

પ્રદક્ષિણીકૃતા તેન સપ્તદ્વીપા વસુંધરા ॥
ગોલક્ષં દ્વિજલક્ષાય દત્ત્વા યલ્લભતે ફલમ્

તત્ફલં દેવદેવસ્ય સકૃદ્દત્ત્વા પ્રદક્ષિણમ્॥
ભક્ત્યા પરમયા યુક્તો મહાકાલં પ્રદક્ષયેત્

પદેપદે યજ્ઞફલમિતિ મે શંકરોઽબ્રવીત્ ॥
ષષ્ટિકોટિ સહસ્રાણિ ષષ્ટિકોટિશતાનિ ચ

પૂજિતાનિ ભવંત્યત્ર યાત્રેશ્વરસમર્ચનાત્ ॥
ય એવં કુરુતે યાત્રાં શિવધ્યાનપરાયણઃ

સહસ્રદક્ષિણાં દદ્યાત્તસ્ય પુણ્યફલં શૃણુ ॥
સપ્તજન્મકૃતાત્પાપાન્મુચ્યતે નાત્ર સંશયઃ

એવં યાત્રાં સમાપ્યાથ ગત્વા નિજગૃહં નરઃ ॥
યાત્રાદૈવત સંખ્યાન્વૈ ષડ્વિંશતિદ્વિજોત્તમાન્

ભોજયેચ્છિવભક્તાંશ્ચ શિવધ્યાનપરાયણાન્ ॥
સવસ્ત્રાં દક્ષિણાં દત્ત્વા પ્રાપ્યાનુજ્ઞાં વિસર્જયેત્

યાત્રાક્રમેણ ચૈકૈકં દ્વારાંતરમનુવ્રજેત્ ॥
ધર્મોપદેશકે પશ્ચાત્સર્વોપસ્કરસંયુતામ્

ધેનું પયસ્વિનીં દદ્યાદ્વિત્તશાઠ્યવિવર્જિતઃ ॥
ભુઞ્જીતાથ સ્વયં વ્યાસ સર્વભૃત્યસમન્વિતઃ

દીનાનાથદરિદ્રાંધવિકલાદ્યાંશ્ચ ભોજયેત્ ॥
યદત્ર ફલમુદ્દિષ્ટં તદ્વદામિ શૃણુષ્વ મે

કુલાનાં શતમુદ્ધૃત્ય માતાપિત્રોઃ સમાહિતઃ ॥
કલ્પકોટિસહસ્રાણિ શિવલોકે સ મોદતે

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પઞ્ચમ આવન્ત્યખણ્ડેઽવન્તીક્ષેત્રમાહાત્મ્યે મહાકાલેશ્વરયાત્રામાહાત્મ્યવર્ણનંનામ ત્રયોવિંશોઽધ્યાયઃ