સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 5.228

યુધિષ્ઠિર ઉવાચ -
પરાર્થં તીર્થયાત્રાયાં ગચ્છતઃ કસ્ય કિં ફલમ્ ।
કિયન્માત્રં મુનિશ્રેષ્ઠ તન્મે બ્રૂહિ કૃપાનિધે

માર્કણ્ડેય ઉવાચ -
પરાર્થં ગચ્છતસ્તન્મે વદતઃ શૃણુ પાર્થિવ ।
યથા યાવત્ફલં તસ્ય યાત્રાદિવિહિતં ભવેત્

ઉત્તમેનેહ વર્ણેન દ્રવ્યલોભાદિના નૃપ ।
નાધમસ્ય ક્વચિત્કાર્યં તીર્થયાત્રાદિસેવનમ્

ધર્મકર્મ મહારાજ સ્વયં વિદ્વાન્સમાચરેત્ ।
શરીરસ્યાથવા શક્ત્યા અન્યદ્વા કાર્યયોગતઃ

ધર્મકર્મ સદા પ્રાયઃ સવર્ણેનૈવ કારયેત્ ।
પુત્રપૌત્રાદિકૈર્વાપિ જ્ઞાતિભિર્ગોત્રસમ્ભવૈઃ

શ્રેષ્ઠં હિ વિહિતં પ્રાહુર્ધર્મકર્મ યુધિષ્ઠિર ।
તૈરેવ કારયેત્તસ્માન્નોત્તમૈર્નાધમૈરપિ

અધમેન કૃતં સમ્યઙ્ન ભવેદિતિ મે મતિઃ ।
ઉત્તમશ્ચાધમાર્થે વૈ કુર્વન્દુર્ગતિમાપ્નુયાત્

ન શૂદ્રાય મતિં દદ્યાન્નોચ્છિષ્ટં ન હવિષ્કૃતમ્ ।
ન ચાસ્યોપદિશેદ્ધર્મં ન ચાસ્ય વ્રતમાદિશેત્

જપસ્તપસ્તીર્થયાત્રા પ્રવ્રજ્યા મન્ત્રસાધનમ્ ।
દેવતારાધનં દીક્ષા સ્ત્રીશૂદ્રપતનાનિ ષટ્

પતિવત્ની પતત્યેવ વિધવા સર્વમાચરેત્ ।
સભર્તૃકાશકે પત્યૌ સર્વં કુર્યાદનુજ્ઞયા

ગત્વા પરાર્થં તીર્થાદૌ ષોડશાંશફલં લભેત્ ।
ગચ્છતશ્ચ પ્રસઙ્ગેન તીર્થમર્દ્ધફલં સ્મૃતમ્

અનુસઙ્ગેન તીર્થસ્ય સ્નાને સ્નાનફલં વિદુઃ ।
નૈવ યાત્રાફલં તજ્જ્ઞાઃ શાસ્ત્રોક્તં કલ્મષાપહમ્

પિત્રર્થં ચ પિતૃવ્યસ્ય માતુર્માતામહસ્ય ચ ।
માતુલસ્ય તથા ભ્રાતુઃ શ્વશુરસ્ય સુતસ્ય ચ

પોષકાર્થાદયોશ્ચાપિ માતામહ્યા ગુરોસ્તથા ।
સ્વસુર્માતૃષ્વસુઃ પૈત્ર્યા આચાર્યાધ્યાપકસ્ય ચ

ઇત્યાદ્યર્થે નરઃ સ્નાત્વા સ્વયમષ્ટાંશમાપ્નુયાત્ ।
સાક્ષાત્પિત્રોઃ પ્રકુર્વાણશ્ચતુર્થાંશમવાપ્નુયાત્

પતિપત્ન્યોર્મિથશ્ચાર્દ્ધં ફલં પ્રાહુર્મનીષિણઃ ।
ભાગિનેયસ્ય શિષ્યસ્ય ભ્રાતૃવ્યસ્ય સુતસ્ય ચ ।
ષટ્ત્રિપઞ્ચચતુર્ભાગાન્ફલમાપ્નોતિ વૈ નરઃ

ઇતિ તે કથિતં પાર્થ પારમ્પર્યક્રમાગતમ્ ।
કર્તવ્યં જ્ઞાતિવર્ગસ્ય પરાર્થે ધર્મસાધનમ્

વર્ષાઋતુસમાયોગે સર્વા નદ્યો રજસ્વલાઃ ।
મુક્ત્વા સરસ્વતીં ગઙ્ગાં નર્મદાં યમુનાનદીમ્

॥ ઇતિ શ્રીસ્કાન્દે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પઞ્ચમ આવન્ત્યખણ્ડે રેવાખણ્ડે પરાર્થતીર્થયાત્રાફલકથનં નામાષ્ટવિંશત્યધિકદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ ॥