સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 5.220

શ્રીમાર્કણ્ડેય ઉવાચ -
તતો ગચ્છેદ્ધરાધીશ લોટણેશ્વરમુત્તમમ્ ।
ઉત્તરે નર્મદાકૂલે સર્વપાતકનાશનમ્

તત્ક્ષણાદેવ તત્સર્વં સપ્તજન્માર્જિતં ત્વઘમ્ ।
નશ્યતે દેવદેવસ્ય દર્શનાદેવ તન્નૃપ

બાલ્યાત્પ્રભૃતિ યત્પાપં યૌવને ચાપિ યત્કૃતમ્ ।
તત્સર્વં વિલયં યાતિ દેવદેવસ્ય દર્શનાત્

યુધિષ્ઠિર ઉવાચ -
આશ્ચર્યભૂતં લોકેષુ નર્મદાચરિતં મહત્ ।
ત્વયા વૈ કથિતં વિપ્ર સકલં પાપનાશનમ્

યદેકં પરમં તીર્થં સર્વતીર્થફલપ્રદમ્ ।
શ્રોતુમિચ્છામિ તત્સર્વં દયાં કૃત્વા વદાશુ મે

યે કેચિદ્દુર્લભાઃ પ્રશ્નાસ્ત્રિષુ લોકેષુ સત્તમ ।
ત્વત્પ્રસાદેન તે સર્વે શ્રુતા મે સહ બાન્ધવૈઃ

એતમેકં પરં પ્રશ્નં સર્વપ્રશ્નવિદાં વર ।
શ્રુત્વાહં ત્વત્પ્રસાદેન યત્ર યામિ સબાન્ધવઃ

શ્રીમાર્કણ્ડેય ઉવાચ -
સાધુસાધુ મહાપ્રાજ્ઞ યસ્ય તે મતિરીદૃશી ।
દુર્લભં ત્રિષુ લોકેષુ તસ્ય તે નાસ્તિ કિંચન

ધર્મમર્થં ચ કામં ચ મોક્ષં ચ ભરતર્ષભ ।
કાલે કાલે ચ યો વેત્તિ કર્તવ્યસ્તેન ધીમતા

તસ્માત્તે સમ્પ્રવક્ષ્યામિ પ્રશ્નસ્યાસ્યોત્તરં શુભમ્ ।
યચ્છ્રુત્વા સર્વપાપેભ્યો મુચ્યન્તે ભુવિ માનવાઃ

નર્મદા સરિતાં શ્રેષ્ઠા સર્વતીર્થમયી શુભા ।
વિશેષઃ કથિતસ્તસ્યા રેવાસાગરસઙ્ગમે

આગચ્છન્તીં નૃપશ્રેષ્ઠ દૃષ્ટ્વા રેવાં મહોદધિઃ ।
પ્રણમ્ય ચ પુનર્દેવીં સઙ્ગમે રેવયા સહ

સંચિન્ત્ય મનસા કેયમિતિ માં વૈ સરિદ્વરા ।
જ્ઞાત્વા સંચિન્ત્ય મનસા રેવાં લિઙ્ગોદ્ભવાં પરામ્

લુઠન્વૈ સમ્મુખસ્તાત ગતો રેવાં મહોદધિઃ ।
સમુદ્રે નર્મદા યત્ર પ્રવિષ્ટાસ્તિ મહાનદી

તત્ર દેવાધિદેવસ્ય સમુદ્રે લિઙ્ગમુત્થિતમ્ ।
લિઙ્ગોદ્ભૂતા મહાભાગા નર્મદા સરિતાં વરા

લયં ગતા તત્ર લિઙ્ગે તેન પુણ્યતમા હિ સા ।
નર્મદાયાં વસન્નિત્યં નર્મદામ્બુ પિબન્સદા ।
દીક્ષિતઃ સર્વયજ્ઞેષુ સોમપાનં દિને દિને

સઙ્ગમે તત્ર યઃ સ્નાત્વા લોટણેશ્વરમર્ચયેત્ ।
સોઽશ્વમેધસ્ય યજ્ઞસ્ય ફલં પ્રાપ્નોતિ માનવઃ

વાચિકં માનસં પાપં કર્મણા યત્કૃતં નૃપ ।
લોટણેશ્વરમાસાદ્ય સર્વં વિલયતાં વ્રજેત્

કાર્ત્તિક્યાં તુ વિશેષેણ કથિતં શઙ્કરેણ તુ ।
તચ્છૃણુષ્વ નૃપશ્રેષ્ઠ સર્વપાપાપનોદનમ્

સમ્પ્રાપ્તાં કાર્ત્તિકીં દૃષ્ટ્વા ગત્વા તત્ર નૃપોત્તમ ।
ચતુર્દશ્યામુપોષ્યૈવ સ્નાત્વા વૈ નર્મદાજલે

સંતર્પ્ય પિતૃદેવાંશ્ચ શ્રાદ્ધં કૃત્વા યથાવિધિ ।
રાત્રૌ જાગરણં કુર્યાત્સમ્પૂજ્ય લોટણેશ્વરમ્

સફલં જીવિતં તસ્ય સફલં તસ્ય ચેષ્ટિતમ્ ।
પઙ્ગવસ્તે ન સન્દેહો જન્મ તેષાં નિરર્થકમ્

એકાગ્રમનસા યૈસ્તુ ન દૃષ્ટો લોટણેશ્વરઃ ।
પિશાચત્વં વિયોનિત્વં ન ભવેત્તસ્ય વૈ કુલે

સઙ્ગમે તત્ર યો ગત્વા સ્નાનં કૃત્વા યથાવિધિ ।
પુણ્યૈશ્ચૈવ તથા કુર્યાદ્ગીતૈર્નૃત્યૈઃ પ્રબોધનમ્

તતઃ પ્રભાતાં રજનીં દૃષ્ટ્વા નત્વા મહોદધિમ્ ।
આમન્ત્ર્ય સ્નાનવિધિના સ્નાનં તત્ર તુ કારયેત્

ઓં નમો વિષ્ણુરૂપાય તીર્થનાથાય તે નમઃ ।
સાન્નિધ્યં કુરુ મે દેવ સમુદ્ર લવણામ્ભસિ ।
ઇત્યામન્ત્રણમન્ત્રઃ

અગ્નિશ્ચ તેજો મૃડયા ચ દેહો રેતોઽધા વિષ્ણુરમૃતસ્ય નાભિઃ ।
એવં બ્રુવન્ પાણ્ડવ સત્યવાક્યં તતોઽવગાહેત પતિં નદીનામ્ ।
ઇતિ સ્નાનમન્ત્રઃ

આજન્મશતસાહસ્રં યત્પાપં કૃતવાન્નરઃ ।
સકૃત્સ્નાનાદ્વ્યપોહેત પાપૌઘં લવણામ્ભસિ

અન્યથા હિ કુરુશ્રેષ્ઠ દેવયોનિરસૌ વિભુઃ ।
કુશાગ્રેણાપિ વિબુધૈર્ન સ્પ્રષ્ટવ્યો મહાર્ણવઃ

સર્વરત્નપ્રધાનસ્ત્વં સર્વરત્નાકરાકર ।
સર્વામરપ્રધાનેશ ગૃહાણાર્ઘં નમોઽસ્તુ તે ।
ઇતિ અર્વમન્ત્ર

પિતૃદેવમનુષ્યાંશ્ચ સંતર્પ્ય તદનન્તરમ્ ।
ઉત્તીર્ય તીરે તસ્યૈવ પઞ્ચભિર્દ્વિજપુંગવૈઃ

શ્રાદ્ધં સમાચરેત્પશ્ચાલ્લોકપાલાનુરૂપિભિઃ ।
કૃત્વાગ્રે લોકપાલાંસ્તુ પ્રતિષ્ઠાપ્ય યથાવિધિ

સમ્પૂજ્ય ચ યથાન્યાયં તાનેવ બ્રાહ્મણૈઃ સહ ।
સુકૃતં દુષ્કૃતં પશ્ચાત્તેભ્યઃ સર્વં નિવેદયેત્

બાલ્યાત્પ્રભૃતિ યત્પાપં કૃતં વાર્ધકયૌવને ।
પ્રખ્યાપયિત્વા તેભ્યોઽગ્રે લોકપાલાન્નિમન્ત્રયેત્

બાલ્યાત્પ્રભૃતિ યત્કિંચિત્કૃતમા જન્મતોઽશુભમ્ ।
વિપ્રેભ્યઃ કથિતં સર્વં તત્સાંનિધ્યં સ્થિતેષુ મે

ઇત્યુક્ત્વા સ લુઠેત્પશ્ચાત્તેભ્યોઽગ્રેણ ચ સમ્મુખમ્ ।
અનુમાન્ય ચ તાન્પઞ્ચ પશ્ચાત્સ્નાનં સમાચરેત્

શ્રાદ્ધં ચ કાર્યં વિધિવત્પિતૃભ્યો નૃપસત્તમ ।
એવં કૃતે નૃપશ્રેષ્ઠ સર્વપાપક્ષયો ભવેત્

જિજ્ઞાસાર્થં તુ યઃ કશ્ચિદાત્માનં જ્ઞાતુમિચ્છતિ ।
શુભાશુભં ચ યત્કર્મ તસ્ય નિષ્ઠામિમાં શૃણુ

સ્નાત્વા તત્ર મહાતીર્થે લુઠમાનો વ્રજેન્નરઃ ।
પાપકર્માન્યતો યાતિ ધર્મકર્મા વ્રજેન્નદીમ્

પાપકર્મા તતો જ્ઞાત્વા પાપં મે પૂર્વસંચિતમ્ ।
સ્નાત્વા તીર્થવરે તસ્મિન્દાનં દદ્યાદ્યથાવિધિ

લોટણેશ્વરમભ્યર્ચ્ય સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે ।
અવક્રગમનં ગત્વા મુચ્યતે સર્વપાતકૈઃ

તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન જ્ઞાત્વૈવં નૃપસત્તમ ।
સ્નાતવ્યં માનવૈસ્તત્ર યત્ર સંનિહિતો હરઃ

એવં સ્નાત્વા વિધાનેન બ્રાહ્મણાન્ વેદપારગાન્ ।
પૂજયેત્પૃથિવીપાલ સર્વપાપોપશાન્તયે

એવં ગુણવિશિષ્ટં હિ તત્તીર્થં નૃપસત્તમ ।
તસ્ય તીર્થસ્ય માહાત્મ્યં શૃણુષ્વૈકમના નૃપ

તત્ર તીર્થે નરઃ સ્નાત્વા સંતર્પ્ય પિતૃદેવતાઃ ।
શ્રાદ્ધં યઃ કુરુતે તત્ર પિત્ઃણાં ભક્તિભાવિતઃ

દાનં દદાતિ વિપ્રેભ્યો ગોભૂતિલહિરણ્યકમ્ ।
ષષ્ટિવર્ષસહસ્રાણિ કોટિર્વર્ષશતાનિ ચ

વિમાનવરમારૂઢઃ સ્વર્ગલોકે મહીયતે ।
નર્મદાસર્વતીર્થેભ્યઃ સ્નાને દાને ચ યત્ફલમ્

તત્ફલં સમવાપ્નોતિ રેવાસાગરસઙ્ગમે ।
સુવર્ણં રજતં તામ્રં મણિમૌક્તિકભૂષણમ્

ગોવૃષં ચ મહીં ધાન્યં તત્ર દત્ત્વાક્ષયં ફલમ્ ।
શુભસ્યાપ્યશુભસ્યાપિ તત્ર તીર્થે ન સંશયઃ

તત્ર તીર્થે નરઃ કશ્ચિત્પ્રાણત્યાગં યુધિષ્ઠિર ।
કરોતિ ભક્ત્યા વિધિવત્તસ્ય પુણ્યફલં શૃણુ

કોટિવર્ષં તુ વર્ષાણાં ક્રીડિત્વા શિવમન્દિરે ।
વેદવેદાઙ્ગવિદ્વિપ્રો જાયતે વિમલે કુલે

પુત્રપૌત્રસમૃદ્ધોઽસૌ ધનધાન્યસમન્વિતઃ ।
સર્વવ્યાધિવિનિર્મુક્તો જીવેચ્ચ શરદાંશતમ્

અપિ દ્વાદશયાત્રાસુ સોમનાથે યદર્ચિતે ।
કાર્ત્તિક્યાં કૃત્તિકાયોગે તત્પુણ્યં લોટણેશ્વરે

ગયા ગઙ્ગા કુરુક્ષેત્રે નૈમિષે પુષ્કરે તથા ।
તત્પુણ્યં લભતે પાર્થ લોટણેશ્વરદર્શનાત્

યઃ શૃણોતિ નરો ભક્ત્યા પઠ્યમાનમિદં શુભમ્ ।
સર્વપાપવિનિર્મુક્તો રુદ્રલોકં સ ગચ્છતિ

॥ ઇતિ શ્રીસ્કાન્દે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પઞ્ચમ આવન્ત્યખણ્ડે રેવાખણ્ડે લોટણેશ્વરતીર્થમાહાત્મ્યવર્ણનં નામ વિંશત્યુત્તરદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ ॥