સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 5.221

શ્રીમાર્કણ્ડેય ઉવાચ -
તતો ગચ્છેત્તુ રાજેન્દ્ર રેવાયા દક્ષિણે તટે ।
ક્રોશદ્વયાન્તરે તીર્થં મતૃતીર્થાદનુત્તમમ્

નામ્ના હંસેશ્વરં પુણ્યં વૈમનસ્યવિનાશનમ્ ।
કશ્યપસ્ય કુલે જાતો હંસો દાક્ષાયણીસુતઃ

બ્રહ્મણો વાહનં જાતઃ પુરા તપ્ત્વા તપો મહત્ ।
સૈકદા વિધિનિર્દેશં વિના વૈયગ્ર્યમાસ્થિતઃ

અભિભૂતઃ શિવગણૈઃ પ્રણનાશ યુધિષ્ઠિર ।
દક્ષયજ્ઞપ્રમથને કાંદિશીકો વિધિં વિના

બ્રહ્મણા સંસૃતોઽપ્યાશુ નાયાતિ સ યદા ખગઃ ।
તદા તં શપ્તવાન્બ્રહ્મા પાતયામાસ વૈ પદાત્

તતઃ સ શપ્તમાત્માનં મત્વા હંસસ્ત્વરાન્વિતઃ ।
પિતામહમુપાગમ્ય પ્રણિપત્યેદમબ્રવીત્

હંસ ઉવાચ -
તિર્યગ્યોનિસમુત્પન્નં ભવાઞ્છપ્તું ન ચાર્હતિ ।
સ્વભાવ એવ તિર્યક્ષુ વિવેકવિકલં મનઃ

તથાપિ દેવ પાપોઽસ્મિ યદહં સ્વામિનં ત્યજે ।
કિં તુ ધાવદ્ભિરત્યુગ્રૈર્ગણૈઃ શાર્વૈઃ પિતામહ ।
સહસાહં ભયાક્રાન્તસ્ત્રસ્તસ્ત્યક્ત્વા પલાયિતઃ

અદ્યાપિ ભયમેવાહં પશ્યન્નસ્મિ વિભો પુરઃ ।
તેન સ્મૃતોઽપિ ભવતા નાવ્રજં ભવદન્તિકે

શ્રીમાર્કણ્ડેય ઉવાચ -
ઇતિ બ્રુવન્નેવ હિ ધાતુરગ્રે હંસઃ શ્વસત્યક્ષિપૂજ્યઃ સુદીનઃ ।
તિર્યઞ્ચં માં પાપિનં મૂઢબુદ્ધિં પ્રભો પુરઃ પતિતં પાહિ પાહિ

એકો દેવસ્ત્વં હિ સર્ગસ્ય કર્તા નાનાવિધં સૃષ્ટમેતત્ત્વયૈવ ।
અહં સૃષ્ટસ્ત્વીદૃશો યત્ત્વયા વૈ સોઽયં દોષો ધાતરદ્ધા તવૈવ

શાપસ્ય વાનુગ્રહસ્યાપિ શક્તસ્ત્વત્તો નાન્યઃ શરણં કં વ્રજામિ ।
સેવાધર્માદ્વિચ્યુતં દાસભૂતં ચપેટૈર્હન્તવ્યં વૈ તાત માં ત્રાહિ ભક્તમ્

વિદ્યાવિદ્યે ત્વત્ત એવાવિરાસ્તાં ધર્માધર્મૌ સદસદ્દ્યુર્નિશે ચ ।
નાનાભાવાઞ્જગતસ્ત્વં વિધત્સેસ્તં ત્વામેકં શરણં વૈ પ્રપદ્યે

એકોઽસિ બહુરૂપોઽસિ નાનાચિત્રૈકકર્મતઃ ।
નિષ્કર્માખિલકર્માસિ ત્વામતઃ શરણં વ્રજે

નમોનમો વરેણ્યાય વરદાય નમોનમઃ ।
નમો ધાત્રે વિધાત્રે ચ શરણ્યાય નમોનમઃ

શિક્ષાક્ષરવિયુક્તેયં વાણી મે સ્તૌતિ કિં વિભો ।
કા શક્તિઃ કિં પરિજ્ઞાનમિદમુક્તં ક્ષમસ્વ મે

શ્રીમાર્કણ્ડેય ઉવાચ -
એવં વદતિ હંસે વૈ બ્રહ્મા પ્રાહ પ્રસન્નધીઃ ।
શિક્ષા દત્તા તવૈવેયં મા વિષાદં કૃથાઃ ખગ

તપસા શોધયાત્માનં યથા શાપાન્તમાપ્નુયાઃ ।
રેવાસેવાં કુરુ સ્નાત્વા સ્થાપયિત્વા મહેશ્વરમ્ ।
અચિરેણૈવ કાલેન તતઃ સંસ્થાનમાપ્સ્યસિ

યચ્ચેષ્ટ્વા બહુભિર્યજ્ઞૈઃ સમાપ્તવરદક્ષિણૈઃ ।
ગોસ્વર્ણકોટિદાનૈશ્ચ તત્ફલં સ્થાપિતે શિવે

બ્રહ્મઘ્નો વા સુરાપો વા સ્વર્ણહૃદ્ગુરુતલ્પગઃ ।
રેવાતીરે શિવં સ્થાપ્ય મુચ્યતે સર્વપાતકૈઃ

તસ્માદ્ભર્ગસરિત્તીરે સ્થાપયિત્વા ત્રિયમ્બકમ્ ।
વિયુક્તઃ સર્વદોષૈસ્ત્વં યાસ્યસે પદમુત્તમમ્

એવમુક્તઃ સ વિધિના હૃષ્ટતુષ્ટઃ ખગોત્તમઃ ।
તથેત્યુક્ત્વા જગામાશુ નર્મદાતીરમુત્તમમ્

તપસ્તપ્ત્વા કિયત્કાલં સ્થાપયામાસ શઙ્કરમ્

સ્વનામ્ના ભરતશ્રેષ્ઠ હંસેશ્વરમનુત્તમમ્ ।
પૂજયિત્વા પરં સ્થાનં પ્રાપ્તવાન્ખગસત્તમઃ

તત્ર હંસેશ્વરે તીર્થે ગત્વા સ્નાત્વા યુધિષ્ઠિર ।
પૂજયેત્પરમેશાનં સ પાપૈઃ પરિમુચ્યતે

સ્તુવન્નેકમના દેવં ન દૈન્યં પ્રાપ્નુયાત્ક્વચિત્ ।
શ્રાદ્ધં દીપપ્રદાનં ચ બ્રાહ્મણાનાં ચ ભોજનમ્ ।
દત્ત્વા શક્ત્યા નૃપશ્રેષ્ઠ સ્વર્ગલોકે મહીયતે

ત્રિકાલમેકકાલં વા યો ભક્ત્યા પૂજયેચ્છિવમ્ ।
નવપ્રસૂતાં ધેનું ચ દત્ત્વા પાર્થ દ્વિજોત્તમે ।
ષષ્ટિવર્ષસહસ્રાણિ શિવલોકે મહીયતે

॥ ઇતિ શ્રીસ્કાન્દે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પઞ્ચમ આવન્ત્યખણ્ડે રેવાખણ્ડે હંસેશ્વરતીર્થમાહાત્મ્યવર્ણનં નામૈકવિંશદધિકદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ ॥