સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 5.21-2

ઈશ્વર ઉવાચ॥
એકવિંશતિકં વિદ્ધિ કુક્કુટેશ્વરસંજ્ઞકમ્॥
યસ્ય દર્શનમાત્રેણ તિર્યગ્યોનિર્ન લભ્યતે

કૌશિકોનામ રાજાભૂત્કુક્કુટો જાયતે સદા॥
દૃશ્યતે વાસરે ભાગે સર્વાભરણભૂષિતઃ

વ્યાપ્તા ચ પૃથિવી તેન સશૈલવનકાનના ॥
પૂર્વકર્મપ્રભાવેન પ્રાપ્તં રાજ્યમકણ્ટકમ્

વિશાલાનામ વિખ્યાતા ભાર્યા તસ્ય મહીપતેઃ ॥
રૂપલાવણ્યસંયુક્તા ચતુઃષષ્ટિકલાન્વિતા

તયા ચકાર સહિતઃ સ રાજ્યં રાજસત્તમઃ ॥
સા વલ્લભાપિ નૃપતેઃ પ્રાણેભ્યોઽપિ ગરીયસી

તયા સાર્દ્ધં કદાચિચ્ચ સુરતં નાસ્તિ પાર્વતિ ॥
સંતપ્તા સર્વદા સા ચ રત્યભાવાદ્બભૂવ હ

એવં ગચ્છતિ કાલે તુ સહ રાજ્ઞા સ્મરાતુરા ॥
સર્વસત્ત્વરુતજ્ઞા સા વિશાલા વિપુલેક્ષણા ॥
દદર્શ કીટમિથુનમનંગકલહાતુરમ્

પ્રસાદયંસ્તથા કીટઃ સ્વાં પ્રિયાં ચ મુહુર્મુહુઃ ॥
દાસોઽસ્મિ તવ કાંતેઽહં રૂપસૌભાગ્ય સુન્દરિ

ભજસ્વ માં યથાકામમનંગશરપીડિતમ્ ॥
શિરસા પ્રણતેનૈવ રચિતસ્તે મયાંજલિઃ

ન ત્વયા સદૃશી લોકે કામિની વિદ્યતે ક્વચિત્ ॥
સુવર્ણવર્ણસદૃશી મદ્ભક્તા ચારુહાસિની

કુતો વા મયિ દીને ત્વં ક્રુદ્ધેવ પ્રિયવાદિનિ ॥
કિમર્થં વદ કલ્યાણિ સરોષવ દના સ્થિતા

સા તમાહ પ્રકોપાચ્ચ કિમાલપસિ માં વૃથા ॥
ત્વયા મોદકચૂર્ણં તુ માં વિહાય મનોરમામ્ ॥
પ્રદત્તં કામલુબ્ધેન અન્યસ્ય કીટકાધમ

નાહમેવં કરિષ્યામિ કીટઃ પ્રાહ પુનઃપુનઃ ॥
સ્પૃશામિ પાદૌ સત્યેન પ્રણતસ્ય પ્રસીદ મે

ઇતિ તદ્વચનં શ્રુત્વા સા પ્રસન્નાભવત્તદા ॥
આત્માનમર્પયામાસ કામનાય પિપીલિકા

દૃષ્ટ્વા તન્મહદાશ્ચર્યં સા રાજ્ઞી વિલલાપ હ ॥
ધિગ્રાજ્યં ધિક્ચ મે રૂપં ધિક્ચ યૌવનમદ્ય મે ॥
ન કામિતાહં કાંતેન મરિષ્યામિ ન સંશયઃ

એવં વિલપ્ય બહુધા વિનિઃશ્વસ્ય પુનઃપુનઃ ॥
ઉન્મત્તેવ વિશાલાક્ષી ગાલવસ્યાશ્રમં ગતા

દૃષ્ટ્વા તમૃષિમાસીનં તપોયોનિં દૃઢવ્રતમ્ ॥
ઉવાચ પ્રણતાંગી સા શોકસંતપ્તમાનસા

એકોઽયં સંશયો બ્રહ્મન્હૃદયે પરિવર્ત્તતે॥
વશ્યોઽપિ હિ ચ મે ભર્ત્તા રૂપલાવણ્યવાનપિ॥
ન જાને કારણં કિં તુ સંગમો નોપજાયતે

યો ગત્વા પ્રમદારાજ્યં જિત્વા સર્વાઃ પુરા રણે॥
આજહાર શુભાસ્તાસાં મધ્યાદષ્ટૌ વરાંગનાઃ॥
નૈવ કામયતે તાસુ કિમેતદિતિ સુવ્રત

વાજિનો વારણાશ્ચૈવ ધનધાન્યમનંતકમ્॥
વર્ત્તતે હિ જનઃ સર્વો મમાજ્ઞાં પાલયન્ક્ષિતૌ

કેન કર્મવિપાકેન મમેદં યૌવનં દૃઢમ્ ॥
વ્યર્થં જાતં દ્વિજશ્રેષ્ઠ રતિં ન કુરુતે નૃપઃ॥

દૃશ્યતે વાસરે ભાગે રાત્રૌ ચૈવ ન દૃશ્યતે ॥
ઇહજન્મકૃતં ચૈતદાહોસ્વિત્પારલૌકિકમ્

દુષ્કૃતાવર્જનં બ્રહ્મન્મમેદં વક્તુમર્હસિ ॥
તસ્યાસ્તદ્વચનં શ્રુત્વા ગાલવો વાક્યમબ્રવીત્

શૃણુ પુત્રિ પુરાવૃત્તં બાલભાવેન યત્કૃતમ્॥
અનેન રાજ્ઞા ધર્મજ્ઞે રાત્રૌ યેન ન દૃશ્યતે

વિદૂરથસ્ય તનયસ્તવ ભર્તા સ નિશ્ચિતમ્॥
માંસાહારી દોષરતિર્વિષયાસક્તમાનસઃ

બહવઃ કુક્કુટાસ્તેન ભક્ષિતા રાજસૂનુના

એવં ભક્ષયતસ્તસ્ય બહુશો વત્સરા ગતાઃ ॥
કાલેન મહતા રાજ્ઞા તામ્રચૂડેન મંત્રિણઃ॥
પૃષ્ટાઃ કિં કારણં નાત્ર સમાયાંતિ હિ કુક્કુટાઃ

અથ કેનાપિ કથિતં કુક્કુટાનાં ચ ભક્ષણમ્ ॥
વિદૂરથસ્ય પુત્રેણ કૌશિકેન દુરાત્મના ॥
ભક્ષિતાઃ કુક્કુટાઃ સર્વે વિના કારણતો નૃપ

તામ્રચૂડોઽથ સંક્રુદ્ધો દદૌ શાપં દુરાત્મને ॥
કૌશિકાય ક્ષયો રોગો ભવિષ્યતિ ભયાવહઃ ॥

તદાપ્રભૃત્યભૂત્ક્ષીણો રાજપુત્રો દિનેદિને ॥
ઔષધૈરધિકોઽભ્યેતિ વ્યાધિના પીડિતો ભૃશમ્

અથ કેનાપિ કામેન વામદેવાશ્રમં ગતઃ ॥
ક્ષયરોગાભિભૂતોઽસૌ મરણોત્સુકમાનસઃ ॥
પપ્રચ્છ વામદેવં સ નમસ્કૃત્ય પુનઃપુનઃ

ભગવન્કેન પાપેન ક્ષીયતેઽહર્નિશં વપુઃ ॥
મદીયં પોષ્યમાણં હિ માંસેન વિવિધેન ચ

વામદેવોઽથ તં પ્રાહ કુક્કુટા ભક્ષિતાસ્ત્વયા ॥
તામ્રચૂડેન શપ્તોઽસિ કુક્કુટાનાં નૃપેણ હિ

તમેવ શરણં ગચ્છ સ ઉપાયં વદિષ્યતિ ॥
તતઃ સ તામ્રચૂડસ્યાભ્યર્ણમાગાનૃપાત્મજઃ

દૃષ્ટ્વા ચ તામ્રચૂડં તં મહાભક્ત્યા કૃતાંજલિઃ ॥
પ્રોવાચ પ્રણતો ભૂત્વા પાહિ માં શરણાગતમ્

અજ્ઞાનાદ્ભક્ષિતા દેવ કુક્કુટાઃ પુષ્ટિકારણાત્ ॥
ક્ષંતુમર્હસિ દેવેશ મમાગઃ કૃપણસ્ય ચ

પ્રોવાચ તામ્રચૂડોઽથ યસ્માત્પ્રાર્થયસે નૃપ ॥
તસ્માત્તે વાસરે પ્રાપ્તે પુરુષત્વં ભવિષ્યતિ

શાસ્તા ગોપ્તા ચ લોકાનાં રાજા દંડધરઃ પ્રભુઃ ॥
કુક્કુટો ભવિતા રાત્રૌ સર્વભોગવિવર્જિતઃ

અતો ન દૃશ્યતે પુત્રિ તિર્યગ્ભાવં સમાશ્રિતઃ

ઇતિ તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા ગાલવસ્ય મહાત્મનઃ ॥
સા સંપૂજ્ય વિશાલાક્ષી ગાલવં મુનિસત્તમમ્ ॥
પપ્રચ્છ પરયા ભક્ત્યા શાપાંતો હિ કથં ભવેત્

ગાલવઃ કથયામાસ ધ્યાનેનાલોક્ય યત્નતઃ

મહાકાલ વને લિંગં પક્ષિયોનિવિમોચનમ્ ॥
જ્વાલેશ્વરસ્ય દેવસ્ય પૂર્વભાગે વ્યવસ્થિતમ્ ॥
તસ્ય દર્શનમાત્રેણ શાપસ્યાંતો ભવિષ્યતિ

સા પ્રણમ્ય મુનિશ્રેષ્ઠમાજગામ ત્વરાન્વિતા ॥
યત્રાસ્તે નૃપશાર્દૂલો વિધ્યન્બહુવિધાન્મૃગાન્

પ્રફુલ્લનયનાભ્યાં સા દૃષ્ટા લોલેક્ષણા પ્રિયા ॥
આહ્લાદિતા બહુવિધૈઃ કોમલૈર્વચનામૃતૈઃ

તતસ્તેન તદા રાજ્ઞા પ્રોક્તા સા મૃગલોચના ॥
ઇદાનીં કિ મયા કાંતે કાર્યં ભવતિ કથ્યતામ્

તયા પ્રોક્તં મહારાજ ગમ્યતેઽદ્ય મયા સહ ॥
મહાકાલવને પુણ્યે સર્વદુષ્કૃતનાશને

તસ્યાસ્તદ્વચનં શ્રુત્વા ત્વરમાણો મુદાન્વિતઃ ॥
તયા નીતોઽથ નૃપતિર્લિંગસ્યાસ્ય સમીપતઃ

પૂજયિત્વાથ તલ્લિંગં પક્ષિયોનિવિમોચનમ્ ॥
તત્રૈવ ચ સ્થિતો રાજા પ્રિયયા સહ પાર્વતિ

તસ્યાં રાત્રૌ ન સંજાતઃ કુક્કુટો યાદૃશઃ સદા ॥
શિવપ્રસાદાદભવદ્દિવ્યરૂપી મનોહરઃ

રૂપેણ નિર્જિતઃ કામસ્તેનાપ્રતિમતેજસા ॥
તતો વિસ્મયમાપન્નશ્ચિંતયામાસ પાર્થિવઃ ॥
કોઽયં પ્રભાવો યેનાહં શાપાન્મુક્તઃ સુદુસ્તરાત્

પ્રિયાં પપ્રચ્છ નૃપતિઃ પૂર્ણેન્દુવદનાં ભૃશમ્ ॥
કથં શાપાદ્વિમુક્તોઽહં કેન પુણ્યેન કર્મણા

અથ સા કથયામાસ વૃત્તાંતં વિસ્તરાન્મુદા ॥
ગાલવેન હિ યત્પ્રોક્તં યત્કિંચિચ્છાપમોક્ષણમ્

રાજઞ્છાપાદ્વિમુક્તોઽસિ લિંગસ્યાસ્ય પ્રભાવતઃ ॥
પુનઃ પ્રસાદ્ય તલ્લિંગં ભુક્ત્વા ભોગાંશ્ચિરં ભુવિ

તયા સાર્દ્ધં યયૌ રાજા સ્વર્ગં સુરગણૈઃ સ્તુતઃ ॥
તદાપ્રભૃતિ તલ્લિંગં કુક્કુટેશ્વરસંજ્ઞકમ્

વિખ્યાતં દેવિ લોકેઽસ્મિન્સર્વકામફલપ્રદમ્ ॥
તચ્ચ યે પૂજયિષ્યંતિ કુક્કુટેશ્વરસંજ્ઞકમ્ ॥
તિર્યગ્યોનિં ન યાસ્યંતિ ન વિયોગો ભવિષ્યતિ

ન ચાપિ નરકાવાપ્તિર્ન દુઃખં ન જરા ભયમ્ ॥
નાકાલે મરણં નૄણાં ન ચ કષ્ટં ભવિ ષ્યતિ

રૂપસૌભાગ્યસંપન્ના ભવિષ્યંતિ યુગેયુગે ॥
ચતુર્દ્દશ્યાં પ્રપશ્યતિ લિંગં યે કુક્કુટેશ્વરમ્ ॥
તેષાં કુલે ચ યે કેચિત્પિતરો નિરયસ્થિતાઃ ॥

તિર્યગ્યોનિગતા યે ચ પશુયોનિં તુ યે ગતાઃ ॥
વૃક્ષત્વમથવા પ્રાપ્તાસ્તેષાં મોક્ષો ભવિષ્યતિ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પઞ્ચમ આવન્ત્યખણ્ડે ચતુરશીતિલિઙ્ગમાહાત્મ્યે કુક્કુટેશ્વરમાહાત્મ્યવર્ણનંનામૈકવિંશોઽધ્યાયઃ