સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 5.2-2

શ્રીરુદ્રૌવાચ ॥ ॥
શૃણુ ગુહેશ્વરં લિંગં દ્વિતીયં પાપનાશનમ્ ॥
યસ્ય દર્શનમાત્રેણ જાયતે સિદ્ધિરુત્તમા

પુરા રાથંતરે કલ્પે દેવદારુવને શુભે ॥
ઋષિર્મંકણકોનામ વેદવેદાંગપારગઃ ॥
યોગાભ્યાસરતો નિત્યં શાંતિદાંતિસમાસ્થિતિઃ

સિદ્ધિકામસ્તપસ્તેપે કથં સિદ્ધો ભવામ્યહમ્ ॥
રક્તમયવિકારોયં કથં યાસ્યતિ સંક્ષયમ્

ઇતિ સંચિંત્ય હૃદયે પ્રારબ્ધં તપ ઉત્તમમ્ ॥
બહૂન્યબ્દસહસ્રાણિ તસ્યાતીતાનિ પાર્વતિ

કસ્મિંશ્ચિદથ કાલે તુ વિદ્ધસ્ય પર્વતાત્મજે ॥
કરાચ્છાકરસો જાતઃ કુશાગ્રેણ તદૈવ હિ

સ ચ દૃષ્ટ્વા તદાશ્ચર્યં વિસ્મયં પરમં ગતઃ ॥
મેને સિદ્ધિં પરાં પ્રાપ્તાં સગર્વો વાક્યમબ્રવીત્

અહો તપઃપ્રભાવોઽયં પ્રાપ્તા સિદ્ધિર્મયાદ્ય વૈ ॥
મત્તુલ્યો નાસ્તિ વૈ વિપ્રો યેન સિદ્ધિઃ સમાગતા

શરીરં કુત્સિતં ચેદં મલમૂત્રેણ સંયુતમ્ ॥
મન્ત્રસ્નાયુવસાપૃક્તમાંસશોણિતપૂરિતમ્ ॥
હર્ષેણ મહતા યુક્તઃ સ નનર્ત્ત દ્વિજસ્તથા

એતસ્મિન્નૃત્યતિ વિપ્રે જગત્સ્થાવર જંગમમ્ ॥
અનૃત્યદ્રાગસંયુક્તં પ્રભાવાત્તસ્ય વૈ મુનેઃ

ન સ્વાધ્યાયો વષટ્કારઃ કર્મકાંડો ન ચ ક્વચિત્

એતસ્મિન્નંતરે દેવા બ્રહ્મવિષ્ણુ પુરઃસરાઃ ॥
મામૂચુર્વિસ્મિતાઃ સર્વે નાથ નૃત્યં તદા કુરુ

ઋષૌ મંકણકે દેવ નૃત્યતિ નૃત્યતિ સર્વતઃ ॥
સદેવાસુરમાનુષ્યં સર્વં લોકત્રયં વિભો

ચલિતાઃ પર્વતાઃ સ્થાનાત્ક્ષુભિતા મેઘપંક્તયઃ ॥
શિખરાણિ વિશીર્યંતે ધરણી પીડિતા ભૃશમ્

સ્રોતોમાત્રા મહાનદ્યો ગ્રહા ઉન્માર્ગતઃ સ્થિતાઃ

ત્રૈલોક્યં વ્યાકુલીભૂતં યાવન્નાયાતિ સંક્ષયમ્ ॥
તાવન્નિવારયસ્વૈનં નાન્યઃ શક્તો વિના ત્વયા

તેષાં તદ્વચનં શ્રુત્વા ત્રિદશાનાં યશસ્વિનિ ॥
પ્રતિજ્ઞાતં મયાત્યર્થં ગત્વા તસ્ય સમીપતઃ

દ્વિજરૂપં સમાસ્થાય મયા પૃષ્ટો દ્વિજોત્તમઃ ॥
કિમર્થં નૃત્યસિ બ્રહ્મન્કસ્માત્તે હર્ષ આગતઃ

વિરુદ્ધમૃષિધર્માણાં કામરાગેણ નર્ત્તનમ્ ॥
ગીતં ચ નર્ત્તનં ચૈવ યુવતીજનવલ્લભમ્

બ્રાહ્મણસ્ય તપો ભ્રંશઃ સદાચારસ્ય સત્તમ ॥
ઇતિ મત્વા દ્વિજશ્રેષ્ઠ કિમર્થં નૃત્યસે ભૃશમ્

॥ ઋષિરુવાચ ॥ ॥
કિં ન પશ્યસિ ભો બ્રહ્મન્કરાચ્છાકરસં ચ્યુતમ્ ॥
અતએવ હિ મે નૃત્યં સિદ્ધોઽહં નાત્ર સંશયઃ

તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા હાસોઽતીવ મયા કૃતઃ ॥
અંગુષ્ઠસ્તાડિતઃ સ્વીયોંગુલ્યગ્રેણ ચ પાર્વતિ

તતો વિનિર્ગતં ભસ્મ તત્ક્ષણાદ્ધિમપાંડુરમ્ ॥
હાસેનોક્તો વિશાલાક્ષિ સગર્વો બ્રાહ્મણો મયા

પશ્ય મેંઽગુષ્ઠતો બ્રહ્મન્ભૂરિ ભસ્મ વિનિર્ગતમ્ ॥
ન નૃત્યેહં ન મે હર્ષસ્તથાપિ મુનિસ્સમ

તદ્દૃષ્ટ્વા મહદાશ્ચર્યં લજ્જિતો દ્વિજસત્તમઃ ॥
ધૈર્યં ચ તાદૃશં દૃષ્ટ્વા વિસ્મયં પરમં ગતઃ

અબ્રવીત્પ્રાંજલિર્ભૂત્વા વિસ્મિતેનાંતરાત્મના ॥
નાન્યં દેવમહં મન્યે ત્વાં મુક્ત્વા વૃષભધ્વજમ્

નાન્યસ્ય વિદ્યતે શક્તિ રીદૃશી ભુવનત્રયે ॥
તસ્માત્ક્ષમસ્વ દેવેશ મયાજ્ઞાનાદનુષ્ઠિતમ્

તપઃક્ષયકરં કર્મ વિરુદ્ધં નર્ત્તનં સતામ્॥
બહુકાલાર્જિતં પુણ્યં તપસા દુષ્ક રેણ તુ ॥
તદ્ગતં સહસા દેવ મદીયં નર્ત્તનેન સુ

તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા મયોક્તો દ્વિજસત્તમઃ ॥
વરં વરય ભદ્રં તે તુષ્ટોઽહં દ્વિજસત્તમ

જ્ઞાનેનાનેન વિપ્રેંદ્ર કં તે કામં કરોમ્યહમ્

ઋષિરુવાચ ॥ ॥
યદિ દેવ પ્રસન્નસ્ત્વં શરણાગતવત્સલ ॥
યથા ન સ્યાત્તપોહાનિસ્તથા નીતિર્વિધીયતામ્

મયા પ્રોક્તં પ્રસન્નેન તસ્ય વિપ્રસ્ય પાર્વતિ ॥
તપસ્તે વર્દ્ધતાં વિપ્ર મહાકાલવનં વ્રજ

તત્રાસ્તે સર્વદા પુણ્યા સપ્તકલ્પોદ્ભવા ગુહા॥
પિશાચેશ્વરદેવસ્ય ઉત્તરેણ વ્યવસ્થિતા

તત્ર દ્રક્ષ્યસિ યલ્લિંગં સપ્તકલ્પોદ્ભવં શુભમ્॥
તસ્ય દર્શનમાત્રેણ તપસ્તે વૃદ્ધિમેષ્યતિ

કામ ક્રોધોદ્ભવં પાપં લોભમોહસમન્વિતમ્ ॥
ઈર્ષ્યામત્સરજં ચૈવ નાશં યાતિ ચ કિલ્બિષમ્

મદીયં વચનં શ્રુત્વા સ વિપ્રો વેદપારગઃ ॥
શ્રુત્વા ચ નિયમં દેવિ મદુક્તં સ તતો દ્વિજઃ

નિઃસૃતો નિયતો ભૂત્વા નમસ્કૃત્ય પુનઃપુનઃ ॥
આજગામ ગુહા યત્ર મહાકાલવનોત્તમે

દદર્શ તત્ર તલ્લિંગં તપસો વર્દ્ધનં પરમ્ ॥
દ્વાદશાદિત્યસંકાશો જાતો વૈ લિંગદર્શનાત્

એતસ્મિન્નંતરે દેવિ દેવૈરુક્તં નભસ્તલે ॥
ગોપ્યં લિંગં ગુહોત્થં તુ દૃષ્ટં મંકણકેન તુ

સિદ્ધિઃ પ્રાપ્તા દ્વિજેનૈવ દર્શનેન સુદુર્લભા ॥
તસ્માદ્ગુહેશ્વરો દેવિ ભવિષ્યતિ મહીતલે

ભક્ત્યા પરમયોપેતા યે દ્રક્ષ્યંતિ ગુહેશ્વરમ્ ॥
ન તેષાં જાયતે વિઘ્નો ધર્મસ્ય તપસસ્તથા

અષ્ટમ્યાં વા ચતુર્દશ્યાં દર્શનં યઃ કરિષ્યતિ ॥
બ્રહ્મલોકં ગમિષ્યંતિ પિતરસ્તસ્ય દેહિનઃ

અત્રાગત્ય પ્રયત્નેન દર્શનં યઃ કરિષ્યતિ ॥
ઉદ્ધરિષ્યતિ ચાત્માનં પુરુષાનેકવિંશતિમ્

કૃત્વા પાપસહસ્રાણિ દર્શનં યઃ કરિષ્યતિ ॥
સ યાતિ પરમં સ્થાનં યત્ર દેવો મહેશ્વરઃ

બ્રહ્મહત્યા સુરાપાનં સ્તેયં ગુર્વંગનાગમઃ ॥
દર્શનાત્તસ્યલિંગસ્ય સર્વં યાસ્યતિ સંક્ષયમ્

યત્કિંચિદશુભં કર્મ જન્મકોટિશતાર્જિતમ્ ॥
ક્ષયં યાસ્યતિ તત્સર્વં સ્પર્શમાત્રેણ નાન્યથા

મહાપાતકયુક્તા હિ દેહિનો યે મહીતલે ॥
તેઽપિ લિંગં સમાસાદ્ય મુચ્યંતે સર્વપાતકૈઃ

ઇત્યુક્ત્વા સ દ્વિજો દેવિ દિવ્યો મંકણકો મુનિઃ ॥
કૃત્વાશ્રમપદં પુણ્યં તત્રૈવ તપસિ સ્થિતઃ

એષ વૈ કથિતો દેવિ પ્રભાવઃ પાપનાશનઃ ॥
શ્રવણાત્કીર્ત્તનાદ્વાપિ સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પઞ્ચમ આવંત્યખંડે ચતુરશીતિલિઙ્ગમાહાત્મ્યે ગુહેશ્વરમાહાત્મ્યવર્ણનંનામ દ્વિતીયોઽધ્યાયઃ