સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 5.176

શ્રીમાર્કણ્ડેય ઉવાચ -
તતો ગચ્છેન્મહીપાલ પિઙ્ગલાવર્તમુત્તમમ્ ।
તીર્થં સર્વગુણોપેતં કામિકં ભુવિ દુર્લભમ્

વાચિકં માનસં પાપં કર્મજં યત્પુરા કૃતમ્ ।
પિઙ્ગલેશ્વરમાસાદ્ય તત્સર્વં વિલયં વ્રજેત્

તત્ર સ્નાનં ચ દાનં ચ દેવખાતે કૃતં નૃપ ।
અક્ષયં તદ્ભવેત્સર્વમિત્યેવં શઙ્કરોઽબ્રવીત્

પૃથિવ્યાં સર્વતીર્થેષુ સમુદ્ધૃત્ય શુભોદકમ્ ।
મુક્તં તત્ર સુરૈઃ ખાત્વા દેવખાતં તતોઽભવત્

યુધિષ્ઠિર ઉવાચ -
કથં તુ દેવખાતં તત્સંજાતં દ્વિજસત્તમ ।
સુરાઃ સર્વે કથં તત્ર મુમુચુર્વારિ તીર્થજમ્ ।
સર્વં કથય મે વિપ્ર શ્રવણે લમ્પટં મનઃ

શ્રીમાર્કણ્ડેય ઉવાચ -
યદા તુ શૂલશુદ્ધ્યર્થં રુદ્રો દેવગણૈઃ સહ ।
બભ્રામ પૃથિવીં સર્વાં કમણ્ડલુધરઃ શુભામ્

પ્રભાસાદ્યેષુ તીર્થેષુ સ્નાનં ચક્રુઃ સુરાસ્તદા ।
સર્વતીર્થોત્થિતં તોયં પાત્રે વૈ નિહિતં તુ તૈઃ

શૂલભેદમનુપ્રાપ્ય શૂલં શુદ્ધં તુ શૂલિનઃ ।
તત્રોત્થમુદકં ગૃહ્ય આગતા ભૃગુકચ્છકે

તત્રાપશ્યંસ્તતો હ્યગ્નિં ચ પિઙ્ગલાક્ષં ચ રોગિણમ્ ।
તપસ્યુગ્રે વ્યવસિતં ધ્યાયમાનં મહેશ્વરમ્

હવિર્ભાગૈસ્તુ વિપ્રાણાં રાજ્ઞાં ચૈવામયાવિનામ્ ।
દૃષ્ટ્વા તુ બહુરોગાર્તમગ્નિં દેવમુખં સુરાઃ ।
પ્રાહુસ્તે સહિતા દેવં શઙ્કરં લોકશઙ્કરમ્

દેવા ઊચુઃ ।
પ્રસાદઃ ક્રિયતાં શમ્ભો પિઙ્ગલસ્યામયાવિનઃ ।
યથા હિ નીરુજઃ કાયો હવિષાં ગ્રહણક્ષમઃ ।
પુનર્ભવતિ પિઙ્ગસ્તુ તથા કુરુ મહેશ્વર

ઈશ્વર ઉવાચ -
ભોભોઃ સુરા હિ તપસા તુષ્ટોઽહં વો વિશેષતઃ ।
વચનાચ્ચ વિશેષેણ દદામ્યભિમતં વરમ્

પિઙ્ગલ ઉવાચ -
યદિ તુષ્ટોઽસિ દેવેશ દીયતે દેવ ચેપ્સિતમ્ ।
ચન્દ્રાદિત્યૌ ચ નયને કૃત્વાત્ર કલયા સ્થિતઃ

તથા પુનર્નવઃ કાયો ભવેદ્વૈ મમ શઙ્કર ।
તથા કુરુ વિરૂપાક્ષ નમસ્તુભ્યં પુનઃ પુનઃ

માર્કણ્ડેય ઉવાચ -
તતઃ સ ભગવાઞ્છમ્ભુર્મૂર્તિમાદિત્યરૂપિણીમ્ ।
કૃત્વા તુ તસ્ય તદ્રોગમપાનુદત શઙ્કરઃ

તતઃ પુનર્નવીભૂતઃ પુનઃ પ્રોવાચ શઙ્કરમ્ ।
અત્રૈવ સ્થીયતાં શમ્ભો તથૈવ ભાસ્કરઃ સ્વયમ્

પ્રાણિનામુપકારાય રોગાણામુપશાન્તયે ।
પાપાનાં ધ્વંસનાર્થાય શ્રેયસાં ચૈવ વૃદ્ધયે

એવમુક્તસ્તુ ભગવાન્પિઙ્ગલેન મહાત્મના ।
અવતારં ચ કૃતવાન્ ગીર્વાણાનિદમબ્રવીત્

ઈશ્વર ઉવાચ -
મુઞ્ચધ્વમુદકં દેવાસ્તીર્થેભ્યો યત્સમાહૃતમ્ ।
મમ ચોત્તરતઃ કૃત્વા ખાતં દેવમયં શુભમ્

તત્ર નિક્ષિપ્યતાં વારિ સર્વરોગવિનાશનમ્ ।
સર્વપાપહરં દિવ્યં સર્વૈરપિ સુરાદિભિઃ

એવમુક્તાઃ સુરાઃ સર્વે ખાતં કૃત્વા તથોત્તરે ।
વયસ્ત્રિંશત્કોટિગણૈર્મુક્તં તત્તીર્થજં જલમ્

પ્રોચુસ્તે સહિતાઃ સર્વે વિરૂપાક્ષપુરોગમાઃ ।
યઃ કશ્ચિદ્દેવખાતેઽસ્મિન્મૃદાલમ્ભનપૂર્વકમ્

સ્નાનં કૃત્વા રવિદિને સંસ્નાય નર્મદાજલે ।
શ્રાદ્ધં કૃત્વા પિતૃભ્યો વૈ દાનં દત્ત્વા સ્વશક્તિતઃ

પૂજયિષ્યતિ પિઙ્ગેશં તસ્ય વાસસ્ત્રિવિષ્ટપે ।
ભવિષ્યતિ સુરૈરુક્તં શૃણોતિ સકલં જગત્

આમયા ભુવિ મર્ત્યાનાં ક્ષયરોગવિચર્ચિકાઃ ।
વ્યાધયો વિકૃતાકારાઃ કાસશ્વાસજ્વરોદ્ભવાઃ

એકદ્વિત્રિચતુર્થાહા યે જ્વરા ભૂતસમ્ભવાઃ ।
યે ચાન્યે વિકૃતા દોષા દદ્રુશ્ચ કામલં તથા

દિનૈસ્તે સપ્તભિર્યાન્તિ નાશં સ્નાનૈર્રવેર્દિને ।
શતભેદપ્રભિન્ના યે કુષ્ઠા બહુવિધાસ્તથા

શતમાદિત્યવારાણાં સ્નાયાદષ્ટોત્તરં તુ યઃ ।
સમ્પૂજ્ય શઙ્કરં દદ્યાત્તિલપાત્રં દ્વિજાતયે

નશ્યન્તિ તસ્ય કુષ્ઠાનિ ગરુડેનેવ પન્નગાઃ ।
એવમુક્ત્વા ગતાઃ સર્વે ત્રિદશાસ્ત્રિદશાલયમ્

માર્કણ્ડેય ઉવાચ -
નદીષુ દેવખાતેષુ તડાગેષુ સરિત્સુ ચ ।
સ્નાનં સમાચરેન્નિત્યં નરઃ પાપૈઃ પ્રમુચ્યતે

ષષ્ટિતીર્થસહસ્રેષુ ષષ્ટિતીર્થશતેષુ ચ ।
યત્ફલં સ્નાનદાનેષુ દેવખાતે તતોઽધિકમ્

દેવખાતેષુ યઃ સ્નાત્વા તર્પયિત્વા પિતૄન્નૃપ ।
પૂજયેદ્દેવદેવેશં પિઙ્ગલેશ્વરમુત્તમમ્

સોઽશ્વમેધસ્ય યજ્ઞસ્ય વાજપેયસ્ય ભારત ।
દ્વયોઃ પુણ્યમવાપ્નોતિ નાત્ર કાર્યા વિચારણા

॥ ઇતિ શ્રીસ્કાન્દે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પઞ્ચમ આવન્ત્યખણ્ડે રેવાખણ્ડે પિઙ્ગલેશ્વરતીર્થમાહાત્મ્યવર્ણનં નામ ષટ્સપ્તત્યુત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ ॥