સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 5.16

॥ સનત્કુમાર ઉવાચ ॥ ॥
અથાન્યત્સં પ્રવક્ષ્યામિ તીર્થાનાં તીર્થમુત્તમમ્ ॥
સ્થાપિતં પરમં તીર્થં સ્વનામ્ના મુનિસત્તમ

એકદા સમયે વ્યાસ કપાલક્ષાલનાય વૈ ॥
શીર્ષોદકં ગૃહીત્વા તુ કપાલેન મહેશ્વરઃ

પ્રક્ષાલ્ય ચાક્ષિપદ્ભૂમૌ તત્ર તીર્થમનુત્તમમ્ ॥
નામ્ના ગન્ધવતી પુણ્યા નદી ત્રૈલોક્યવિશ્રુતા

બ્રહ્મણો રુધિરેણાશુ પરિ પૂર્ણાભવત્ક્ષણાત્ ॥
તસ્યાં સ્નાનં સદા શસ્તં સ્વયં દેવેન ભાષિતમ્

શ્રાદ્ધં ચ તર્પણં કૃત્વા તત્સર્વં ચાક્ષયં ભવેત્ ॥
વાયુભૂતાસ્તુ પિતરસ્તસ્યાસ્તી રે તુ દક્ષિણે

તિષ્ઠંતિ મુનિશાર્દૂલ ચિંતયંતિ સ્વગોત્રજમ્ ॥
આગમિષ્યતિ પુત્રોઽદ્ય નપ્તા વા સંતતાવિહ

સંયાવં પાયસં વાપિ શ્યામાકં સનિવારકમ્ ॥
સકૃત્ક્ષૌદ્રતિલૈર્યુક્તં પિણ્ડં દાસ્યતિ વૈ કદા

તેન પિંડપ્રદાનેન તૃપ્તિર્ભવતિ ચાક્ષયા ॥
યસ્તુ સ્નાત્વા ચ વૈ પિંડં દદ્યાદ્વૈ ચંદ્રં પર્વણિ

પિતરૌ દ્વાદશાબ્દાનિ તૃપ્તિં યાસ્યંતિ તસ્ય વૈ ॥
યેઽત્રાગત્ય સુવિદ્વાંસો માનવા વા તથા દ્વિજાઃ

પિતૄન્સંતર્પયિષ્યંતિ સ્વર્ગસ્તેષાં સદાઽક્ષયઃ ॥
તત્ર યદ્દીયતે દાનં ત્રુટિમાત્રં તુ કાંચનમ્

અક્ષયં તસ્ય તત્પ્રોક્તં બ્રહ્મણા વૈ સ્વયંભુવા ॥
ગંગાદ્વારે પ્રયાગે ચ કુરુક્ષેત્રેઽથ પુષ્કરે

વારાણસ્યાં ગયાયાં ચ સા ન તૃપ્તિર્ભવિષ્યતિ ॥
તુષ્ટાશ્ચ પિતરો નૃણાં દાસ્યંતિ કાંક્ષિતાન્વરાન્

યો યમુદ્દિશ્ય વૈકામમિહ શ્રાદ્ધં કરિષ્યતિ ॥
તસ્ય તજ્જાયતે સર્વં મૃતસ્ય પરમા ગતિઃ

નવમી અષ્ટમી ચૈવ અમાવાસ્યાથ પૂર્ણિમા ॥
સર્વાણ્યેતાનિ વૈ વ્યાસ રવેઃ સંક્રમ એવ ચ

બ્રહ્મેંદ્ર રુદ્રદેવાંશ્ચ સૂર્યાગ્નિબ્રહ્મદૈવતાન્ ॥
વિશ્વેદેવાન્સગન્ધર્વાન્યક્ષાશ્ચ મનુજાન્પશૂન્

સરીસૃપાન્પિતૃગણાન્યચ્ચાન્યદ્ભુવિ સંસ્થિતમ્ ॥
શ્રાદ્ધં વૈ શ્રદ્ધયા કુર્વન્પ્રીણયત્યખિલં જગત્

માસિમાસ્યસિતે પક્ષે પંચદશ્યાં દ્વિજોત્તમ ॥
ઇન્દુક્ષયે યદા મૈત્રં વિશાખાં ચૈવ રોહિણીમ્

શ્રાદ્ધે પિતૃગણાસ્તૃપ્તિં પ્રયાંતિ પિતરોઽર્જિતામ્ ॥
વાસવાજૈકપાદર્ક્ષે પિતૄણાં તૃપ્તિમિચ્છતા

ભક્ત્યા શ્રાદ્ધં પ્રકર્તવ્યં પિત રસ્તેન તર્પિતાઃ ॥
અપિ ધન્યાઃ કુલે જાતા અસ્માકં મતિશાલિનઃ

યે કુર્વંતિ ચ વૈ શ્રાદ્ધં પિંડાન્યે નિર્વપંતિ ચ ॥
તેન પિંડપ્રદાનેન તૃપ્તિર્નો ભવિતાઽક્ષયા

ઇહૈત્ય વૈ પુણ્યજલેષુ સમ્યક્સ્નાત્વા નરસ્તાંસ્તુ લભેત કામાન્ ॥
યાન્પ્રાપ્ય ચ પ્રેતગણૈઃ સમેતઃ સ મોદતે દેવવૃ તોઽથ સિદ્ધઃ

ચિત્તં ચ વિત્તં ચ નૃણાં ચ શુદ્ધં શસ્તશ્ચ કાલઃ કથિતો વિધિશ્ચ ॥
પાત્રં યથોક્તં પરમા ચ ભક્તિર્નૃણાં પ્રયચ્છંતિ હિ વાંછિતાનિ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પઞ્ચમ આવન્ત્યખણ્ડેઽવન્તીક્ષેત્રમાહાત્મ્યે નીલગન્ધવતીપ્રભાવવર્ણનંનામ ષોડશોઽધ્યાયઃ