સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 5.125

શ્રીમાર્કણ્ડેય ઉવાચ -
તતો ગચ્છેન્મહીપાલ રવિતીર્થમનુત્તમમ્ ।
યત્ર દેવઃ સહસ્રાંશુસ્તપસ્તપ્ત્વા દિવં ગતઃ

યુધિષ્ઠિર ઉવાચ -
કથં દેવો જગદ્ધાતા સર્વદેવનમસ્કૃતઃ ।
તપસ્તપતિ દેવેશસ્તાપસો ભાસ્કરો રવિઃ

આરાધ્યઃ સર્વભૂતાનાં સર્વદેવૈશ્ચ પૂજિતઃ ।
પ્રત્યક્ષો દૃશ્યતે લોકે સૃષ્ટિસંહારકારકઃ

આદિત્યત્વં કથં પ્રાપ્તઃ કથં ભાસ્કર ઉચ્યતે ।
સર્વમેતત્સમાસેન કથયસ્વ મમાનઘ

માર્કણ્ડેય ઉવાચ -
મહાપ્રશ્નો મહારાજ યસ્ત્વયા પરિપૃચ્છિતઃ ।
તત્સર્વં સમ્પ્રવક્ષ્યામિ નમસ્કૃત્ય સ્વયમ્ભુવમ્

આસીદિદં તમોભૂતમપ્રજ્ઞાતમલક્ષણમ્ ।
અપ્રતર્ક્યમવિજ્ઞેયં પ્રસુપ્તમિવ સર્વતઃ

તતસ્તેજશ્ચ દિવ્યં ચ તપ્તપિણ્ડમનુત્તમમ્ ।
આકાશાત્તુ યથૈવોલ્કા સૃષ્ટિહેતોરધોમુખી

તત્તેજસોઽન્તઃ પુરુષઃ સંજાતઃ સર્વભૂષિતઃ ।
સ શિવોઽપાણિપાદશ્ચ યેન સર્વમિદં તતમ્

તસ્યોત્પન્નસ્ય ભૂતસ્ય તેજો રૂપસ્ય ભારત ।
પશ્ચાત્પ્રજાપતિર્ભૂયઃ કાલઃ કાલાન્તરેણ વૈ

અગ્નિર્જાતઃ સ ભૂતાનાં મનુષ્યાસુરરક્ષસામ્ ।
સર્વદેવાધિદેવશ્ચ આદિત્યસ્તેન ચોચ્યતે

આદૌ તસ્ય નમસ્કારોઽન્યેષાં ચ તદનન્તરમ્ ।
ક્રિયતે દૈવતૈઃ સર્વૈસ્તેન સર્વૈર્મહર્ષિભિઃ

તિસ્રઃ સન્ધ્યાસ્ત્રયો દેવાઃ સાંનિધ્યાઃ સૂર્યમણ્ડલે ।
નમસ્કૃતેન સૂર્યેણ સર્વે દેવા નમસ્કૃતાઃ

ન દિવા ન ભવેદ્રાત્રિઃ ષણ્માસા દક્ષિણાયનમ્ ।
અયનં ચોત્તરં ચાપિ ભાસ્કરેણ વિના નૃપ

સ્નાનં દાનં જપો હોમઃ સ્વાધ્યાયો દેવતાર્ચનમ્ ।
ન વર્તતે વિના સૂર્યં તેન પૂજ્યતમો રવિઃ

શબ્દગાઃ શ્રુતિમુખ્યાશ્ચ બ્રહ્મવિષ્ણુમહેશ્વરાઃ ।
પ્રત્યક્ષો ભગવાન્દેવો દૃશ્યતે લોકપાવનઃ

ઉત્પત્તિઃ પ્રલયસ્થાનં નિધાનં બીજમવ્યયમ્ ।
હેતુરેકો જગન્નાથો નાન્યો વિદ્યેત ભાસ્કરાત્

એવમાત્મભવં કૃત્વા જગત્સ્થાવરજઙ્ગમમ્ ।
લોકાનાં તુ હિતાર્થાય સ્થાપયેદ્ધર્મપદ્ધતિમ્

નર્મદાતટમાશ્રિત્ય સ્થાપયિત્વાત્મનસ્તનુમ્ ।
સહસ્રાંશું નિધિં ધામ્નાં જગામાકાશમવ્યયમ્

તત્ર તીર્થે તુ યઃ સ્નાત્વા પૂજયેત્પરમેશ્વરમ્ ।
સહસ્રકિરણં દેવં નામમન્ત્રવિધાનતઃ

તેન તપ્તં હુતં તેન તેન સર્વમનુષ્ઠિતમ્ ।
તેન સમ્યગ્વિધાનેન સમ્પ્રાપ્તં પરમં પદમ્

તે ધન્યાસ્તે મહાત્માનસ્તેષાં જન્મ સુજીવિતમ્ ।
સ્નાત્વા યે નર્મદાતોયે દેવં પશ્યન્તિ ભાસ્કરમ્

તથા દેવસ્ય રાજેન્દ્ર યે કુર્વન્તિ પ્રદક્ષિણમ્ ।
અનન્યભક્ત્યા સતતં ત્રિરક્ષરસમન્વિતાઃ

તેન પૂતશરીરાસ્તે મન્ત્રેણ ગતપાતકાઃ ।
યત્પુણ્યં ચ ભવેત્તેષાં તદિહૈકમનાઃ શૃણુ

સસમુદ્રગુહા તેન સશૈલવનકાનના ।
પ્રદક્ષિણીકૃતા સર્વા પૃથિવી નાત્ર સંશયઃ

મન્ત્રમૂલમિદં સર્વં ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્ ।
તેન મન્ત્રવિહીનં તુ કાર્યં લોકે ન સિધ્યતિ

યથા કાષ્ઠમયો હસ્તી યથા ચર્મમયો મૃગઃ ।
કાર્યાર્થં નૈવ સિધ્યેત તથા કર્મ હ્યમન્ત્રકમ્

ભસ્મહુતં પાર્થ યથા તોયવિવર્જિતમ્ ।
નિષ્ફલં જાયતે દાનં તથા મન્ત્રવિવર્જિતમ્

કાષ્ઠપાષાણલોષ્ટેષુ મૃન્મયેષુ વિશેષતઃ ।
મન્ત્રેણ લોકે પૂજાં તુ કુર્વન્તિ ન હ્યમન્ત્રતઃ

દ્વાદશાબ્દાન્નમસ્કારાદ્ભક્ત્યા યલ્લભતે ફલમ્ ।
મન્ત્રયુક્તનમસ્કારાત્સકૃત્તલ્લભતે ફલમ્

સંક્રાન્તૌ ચ વ્યતીપાતે અયને વિષુવે તથા ।
નર્મદાયા જલે સ્નાત્વા યસ્તુ પૂજયતે રવિમ્

દ્વાદશાબ્દેન યત્પાપમજ્ઞાનજ્ઞાનસંચિતમ્ ।
તત્ક્ષણાન્નશ્યતે સર્વં વહ્નિના તુ તુષં યથા

ચન્દ્રસૂર્યગ્રહે સ્નાત્વા સોપવાસો જિતેન્દ્રિયઃ ।
તત્રાદિત્યમુખં દૃષ્ટ્વા મુચ્યતે સર્વકિલ્બિષૈઃ

માઘમાસે તુ સમ્પ્રાપ્તે સપ્તમ્યાં નૃપસત્તમ ।
સોપવાસો જિતક્રોધ ઉષિત્વા સૂર્યમન્દિરે

પ્રાતઃ સ્નાત્વા વિધાનેન દદાત્યર્ઘં દિવાકરે ।
વિધિના મન્ત્રયુક્તેન સ લભેત્પુણ્યમુત્તમમ્

પિતૃદેવમનુષ્યાણાં કૃત્વા હ્યુદકતર્પણમ્ ।
મન્દિરે દેવદેવસ્ય તતઃ પૂજાં સમાચરેત્

ગન્ધૈઃ પુષ્પૈસ્તથા ધૂપૈર્દીપનૈવેદ્યશોભનૈઃ ।
પૂજયિત્વા જગન્નાથં તતો મન્ત્રમુદીરયેત્

વિષ્ણુઃ શક્રો યમો ધાતા મિત્રોઽથ વરુણસ્તથા ।
વિવસ્વાન્સવિતા પૂષા ચણ્ડાંશુર્ભર્ગ એવ ચ

ઇતિ દ્વાદશનામાનિ જપન્કૃત્વા પ્રદક્ષિણામ્ ।
યત્ફલં લભતે પાર્થ તદિહૈકમનાઃ શૃણુ

દરિદ્રો વ્યાધિતો મૂકો બધિરો જડ એવ ચ ।
ન ભવેત્સપ્ત જન્માનિ ઇત્યેવં શઙ્કરોઽબ્રવીત્

એવં જ્ઞાત્વા વિધાનેન જપન્મન્ત્રં વિચક્ષણઃ ।
આરાધયેદ્રવિં ભક્ત્યા ય ઇચ્છેત્પુણ્યમુત્તમમ્

મન્ત્રહીનાં તુ યઃ કુર્યાદ્ભક્તિં દેવસ્ય ભારત ।
સ વિડમ્બતિ ચાત્માનં પશુકીટપતઙ્ગવત્

તત્ર તીર્થે તુ યઃ કશ્ચિત્ત્યજતે દેહમુત્તમમ્ ।
સ ગતસ્તત્ર દેવૈસ્તુ પૂજ્યમાનો મહર્ષિભિઃ

સ્વેચ્છયા સુચિરં કાલમિહ લોકે નૃપો ભવેત્

પુત્રપૌત્રસમાયુક્તો હસ્ત્યશ્વરથસઙ્કુલઃ ।
દાસીદાસશતોપેતો જાયતે વિપુલે કુલે

॥ ઇતિ શ્રીસ્કાન્દે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પઞ્ચમ આવન્ત્યખણ્ડે રેવાખણ્ડે રવિતીર્થમાહાત્મ્યવર્ણનં નામ પઞ્ચવિંશત્યુત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ ॥