સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 3.52

॥ શ્રીસૂત ઉવાચ ॥ ॥
ભૂયોઽપ્યહં પ્રવક્ષ્યામિ સેતુમુદ્દિશ્ય વૈભવમ્ ॥
યુષ્માકમાદરેણાહં શૃણુધ્વં મુનિપુંગવાઃ

સ્થાનાનામપિ સર્વેષામેતત્સ્થાનં મહત્તરમ્ ॥
અત્ર જપ્તં હુતં તપ્તં દત્તં ચાક્ષય મુચ્યતે

અસ્મિન્નેવ મહાસ્થાને ધનુષ્કોટૌ નિમજ્જનાત્॥
વારાણસ્યાં દશસમાવાસપુણ્યફલં ભવેત્

તસ્મિંસ્થલે ધનુષ્કોટૌ સ્નાત્વા રામેશ્વરં શિવમ્ ॥
દૃષ્ટ્વા નરો ભક્તિયુક્તસ્ત્રિદિનાનિ વસેદ્દ્વિજાઃ

પુણ્ડરીકપુરે તેન દશવત્સરવાસજમ્ ॥
પુણ્યં ભવતિ વિપ્રેંદ્રા મહાપાતકનાશ નમ્

અષ્ટોત્તરસહસ્રં તુ મંત્રમાદ્યં ષડક્ષરમ્ ॥
અત્ર જપ્ત્વા નરો ભક્ત્યા શિવસાયુજ્યમાપ્નુયાત્

મધ્યાર્જુને કુંભકોણે માયૂરે શ્વેતકાનને ॥
હાલાસ્યે ચ ગજારણ્યે વેદારણ્યે ચ નૈમિષે

શ્રીપર્વતે ચ શ્રીરંગે શ્રીમદ્વૃદ્ધગિરૌ તથા ॥
ચિદંબરે ચ વલ્મીકે શેષાદ્રાવરુણાચલે

શ્રીમદ્દક્ષિણકૈલાસે વેંકટાદ્રૌ હરિસ્થલે ॥
કાંચીપુરે બ્રહ્મપુરે વૈદ્યેશ્વરપુરે તથા

અન્યત્રાપિ શિવસ્થાને વિષ્ણુસ્થાને ચ સત્તમાઃ ॥
વર્ષવાસભવં પુણ્યં ધનુષ્કોટૌ નરો મુદા

।
માઘમાસે યદિ સ્નાયાદાપ્નોત્યેવ ન સંશયઃ ॥
ઇમં સેતું સમુદ્દિશ્ય દ્વૌ સમુદ્રાવિતિ શ્રુતિઃ

વિદ્યતે બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠા માતૃભૂતા સનાતની ॥
અદો યદ્દારુરિત્યન્યા યત્રાસ્તિ મુનિપુંગવાઃ

વિષ્ણોઃ કર્માણિ પશ્યંતી સેતુવૈભવશંસિની ॥
શ્રુતિરસ્તિ તથાન્યાપિ તદ્વિષ્ણોરિતિ ચાપરા

ઇતિહાસપુરાણાનિ સ્મૃતયશ્ચ તપોધનાઃ ॥
એકવાક્યતયા સેતુમાહાત્મ્યં પ્રબુવંતિ હિ

ચંદ્રસૂર્યોપરાગેષુ કુર્વ ન્સેત્વવગાહનમ્ ॥
અવિમુક્તે દશાબ્દં તુ ગંગાસ્નાનફલં લભેત્

કોટિજન્મકૃતં પાપં તત્ક્ષણેનૈવ નશ્યતિ ॥
અશ્વમેધસહસ્રસ્ય ફલમાપ્નોત્ય નુત્તમમ્

વિષુવાયનસંક્રાંતૌ શશિવારે ચ પર્વણિ ॥
સેતુદર્શનમાત્રેણ સપ્તજન્માર્જિતાશુભમ્

નશ્યતે સ્વર્ગતિં ચૈવ પ્રયાંતિ દ્વિજપુંગવાઃ ॥
મકરસ્થે રવૌ માઘે કિંચિદભ્યુદિતે રવૌ

સ્નાત્વા દિનત્રયં મર્ત્યો ધનુષ્કોટૌ વિપાતકઃ ॥
ગંગાદિસર્વતીર્થેષુ સ્નાનપુણ્યમવાપ્નુયાત્ ॥

ધનુષ્કૌટૌ નરઃ કુર્યાત્સ્નાનં પંચદિનેષુ યઃ ॥
અશ્વમેધાદિપુણ્યં ચ પ્રાપ્નુયાદ્બ્રાહ્મણોત્તમાઃ

ચાંદ્રાયણાદિકૃચ્છ્રાણામનુષ્ઠાનફલં લભેત્ ॥
ચતુર્ણામપિ વેદાનાં પારાયણફલં તથા

માઘમાસે દશાહઃસુ ધનુષ્કોટૌ નિમજ્જનાત્ ॥
બ્રહ્મહત્યાયુતં નશ્યેન્નાત્ર કાર્યા વિચારણા

માઘમાસે ધનુષ્કોટૌ દશપંચદિનાનિ યઃ ॥
સ્નાનં કરોતિ મનુજઃ સ વૈકુંઠમવાપ્નુયાત્

માઘમાસે રામસૈતૌ સ્નાનં વિંશદ્દિ નં ચરન્ ॥
શિવસામીપ્યમાપ્નોતિ શિવેન સહ મોદતે

પંચવિંશદ્દિનં સ્નાનં કુર્વન્સારૂપ્યમાપ્નુયાત્ ॥
સ્નાનં ત્રિંશદ્દિનં કુર્વન્સાયુજ્યં લભતે ધ્રુવમ્

અતોઽવશ્યં રામસેતૌ માઘમાસે દ્વિજોત્તમાઃ ॥
સ્નાનં સમાચરેદ્વિદ્વાન્કિંચિદભ્યુદિતે રવૌ

ચંદ્રસૂર્યોપરાગે ચ તથૈવાર્દ્ધોદયે દ્વિજાઃ ॥
મહોદયે રામસેતૌ સ્નાનં કુર્વન્દ્વિજોત્તમાઃ

અનેકક્લેશસંયુક્તં ગર્ભવાસં ન પશ્યતિ॥
બ્રહ્મહત્યાદિપાપાનાં નાશકં ચ પ્રકીર્તિતમ્ ॥

સર્વેષાં નરકાણાં ચ બાધકં પરિકીર્તિતમ્ ॥
સંપદામપિ સર્વાસાં નિદાનં પરિકીર્તિતમ્

ઇન્દ્રાદિસર્વલોકાનાં સાલોક્યાદિપ્રદં તથા ॥
ચંદ્રસૂર્યોપરાગે ચ તથૈવાર્દ્ધોદયે દ્વિજાઃ

મહોદયે ધનુષ્કોટૌ મજ્જનં ત્વતિનિશ્ચિતમ્ ॥
રાવણસ્ય વિનાશાર્થં પુરા રામેણ નિર્મિ તમ્

સિદ્ધચારણગંધર્વકિન્નરોરગસેવિતમ્ ॥
બ્રહ્મદેવર્ષિરાજર્ષિપિતૃસંઘનિષેવિતમ્

બ્રહ્માદિદેવતાવૃંદૈસ્સેવિતં ભક્તિપૂર્વકમ્ ॥
પુણ્યં યો રામસેતું વૈ સંસ્મરન્પુરુષો દ્વિજાઃ

સ્નાયાચ્ચ યત્ર કુત્રાપિ તટાકાદૌ જલાશયે ॥
ન તસ્ય દુષ્કૃતં કિંચિદ્ભવિષ્યતિ કદાચન

સેતુમધ્યસ્થતીર્થેષુ મુષ્ટિમાત્રપ્રદાનતઃ ॥
નશ્યંતિ સકલા રોગા ભ્રૂણહત્યાદયસ્તથા

રામેણ ધનુષઃ પુણ્યાં યો રેખાં પશ્યતે કૃતામ્ ॥
ન તસ્ય પુનરાવૃત્તિર્વૈકુંઠાત્સ્યાત્કદાચન

ધનુષ્કોટિરિતિ ખ્યાતા યા લોકે પાપનાશિની ॥
વિભીષણપ્રાર્થનયા કૃતા રામેણ ધીમતા ॥

ધનુષ્કોટિર્મહાપુણ્યા તસ્યાં સ્નાત્વા સભક્તિકમ્ ॥
દદ્યાદ્દાનાનિ વિત્તાનાં ક્ષેત્રાણાં ચ ગવાં તથા

તિલાનાં તંડુલાનાં ચ ધાન્યાનાં પયસાં તથા ॥
વસ્ત્રાણાં ભૂષણાનાં ચ માષાણામોદનસ્ય ચ

દધ્નાં ઘૃતાનાં વારીણાં શાકાનામપ્યુદશ્વિતામ્ ॥
શુદ્ધાનાં શર્કરાણાં ચ સસ્યાનાં મધુનાં તથા

મોદકાનામપૂપાનામન્યેષાં દાનમેવચ ॥
રામસેતૌ દ્વિજાઃ પ્રોક્તં સર્વાભીષ્ટપ્રદાયકમ્

અતો દદ્યાદ્રામસેતૌ વિત્તલોભ વિવર્જિતઃ ॥
દત્તં હુતં ચ તપ્તં ચ જપશ્ચ નિયમાદિકમ્

શ્રીરામધનુષઃ કોટાવનંતફલદં ભવેત્ ॥
તેન વેદાશ્ચ તુષ્યંતિ તુષ્યંતિ પિતરસ્તથા ॥

તુષ્યંતિ મુનયઃ સર્વે બ્રહ્માવિષ્ણુઃ શિવસ્તથા ॥
નાગાઃ કિંપુરુષા યક્ષાઃ સર્વે તુષ્યંતિ નિશ્ચિતમ્

સ્વયં ચ પૂતો ભવતિ ધનુષ્કોટ્યવલો કનાત્॥
સ્વવંશજાન્નરાન્સર્વાન્પાવયેચ્ચ પિતામહાન્

તારયેચ્ચ કુલં સર્વં ધનુષ્કોટ્યવલોકનાત્ ॥
રામસ્ય ધનુષઃ કોટ્યા કૃતરેવાવગાહનાત્

પંચપાતકકોટીનાં નાશઃ સ્યાત્તત્ક્ષણે ધ્રુવમ્ ॥
શ્રીરામધનુષઃ કોટ્યા રેખાં યઃ પશ્યતે કૃતામ્

અનેકક્લેશસંપૂર્ણં ગર્ભવાસં ન પશ્યતિ ॥
યત્ર સીતાઽનલં પ્રાપ્તા તસ્મિન્કુંડે નિમજ્જનાત્

ભ્રૂણહત્યાશતં વિપ્રા નશ્યતિ ક્ષણમાત્રતઃ ॥
યથા રામસ્તથા સેતુર્યથા ગંગા તથા હરિઃ

ગંગે હરે રામસેતો ત્વિતિ સંકીર્તયન્નરઃ ॥
યત્ર ક્વાપિ બહિઃ સ્નાયાત્તેન યાતિ પરાં ગતિમ્

સેતાવર્ધોદયે સ્નાત્વા ગન્ધમાદનપર્વતે ॥
પિતૄનુદ્દિશ્ય યઃ પિંડાન્દદ્યાત્સર્ષપમાત્રકાન્

પિતરસ્તૃપ્તિમાયાંતિ યાવચ્ચંદ્રદિવાકરૌ ॥
શમીપત્રપ્રમાણં તુ પિતૄનુદ્દિશ્ય ભક્તિતઃ

દ્વિજેન પિણ્ડં દત્તં ચેત્સર્વપાપવિમોચિતઃ ॥
સ્વર્ગસ્થો મુક્તિમાયાતિ નરકસ્થો દિવં વ્રજેત્

સેતૌ ચ પદ્મનાભે ચ ગોકર્ણે પુરુષોત્તમે ॥
ઉદન્વદંભસિ સ્નાનં સાર્વકાલિકમીપ્સિતમ્

શુક્રાંગારકસૌરીણાં વારેષુ લવણાંભસિ ॥
સંતાનકામી ન સ્નાયા ત્સેતોરન્યત્ર કર્હિચિત્

અકૃતપ્રેતકાર્યો વા ગર્ભિણીપતિરેવ વા ॥
ન સ્નાયાદુદધૌ વિદ્વાન્સેતોરન્યત્ર કર્હિચિત્

ન કાલાપેક્ષણં સેતોર્નિત્યસ્નાનં પ્રશસ્યતે ॥
વારતિથ્યૃક્ષનિયમાઃ સેતોરન્યત્ર હિ દ્વિજાઃ

ઉદ્દિશ્ય જીવતઃ સ્નાયાન્ન તુ સ્નાયાન્મૃતાન્પ્રતિ ॥
કુશૈઃ પ્રતિકૃતિં કૃત્વા સ્નાપયેત્તીર્થવારિભિઃ

ઇમં મંત્રં સમુચ્ચાર્ય પ્રસન્નેંદ્રિયમાનસઃ ॥
કુશોઽસિ ત્વં પવિત્રોઽસિ વિષ્ણુના વિધૃતઃ પુરા

ત્વયિ સ્નાતે સ ચ સ્નાતો યસ્યૈતદ્ગ્રંધિવન્ધનમ્ ॥
સર્વત્ર સાગરઃ પુણ્યઃ સદા પર્વણિ પર્વણિ

સેતૌ સિન્ધ્વબ્ધિસંયોગે ગંગાસાગર સંગમે ॥
નિત્યસ્નાનં હિ નિર્દિષ્ટં ગોકર્ણે પુરુષોત્તમે

નાપર્વણિ સરિન્નાથં સ્પૃશેદન્યત્ર કર્હિચિત્ ॥
પિતૄણાં સર્વદેવાનાં મુનીનામપિ શૃણ્વતામ્

પ્રતિજ્ઞામકરોદ્રામઃ સીતાલક્ષ્મણસંયુતઃ ॥
મયા હ્યત્ર કૃતે સેતૌ સ્નાનં કુર્વંતિ યે નરાઃ

મત્પ્રસાદેન તે સર્વે યાસ્યંતિ પુનર્ભવમ્ ॥
નશ્યંતિ સર્વપાપાનિ મત્સેતોરવલોકનાત્

રામનાથસ્ય માહાત્મ્યં મત્સેતોરપિ વૈભવમ્ ॥
નાહં વર્ણયિતું શક્તો વર્ષકોટિશતૈરપિ

ઇતિ રામસ્ય વચનં શ્રુત્વા દેવમહર્ષયઃ ॥
સાધુસાધ્વિતિ સંતુષ્ટાઃ પ્રશશંસુશ્ચ તદ્વચઃ

સેતુમધ્યે ચતુર્વક્ત્રઃ સર્વદેવસમન્વિતઃ ॥
અધ્યાસ્તે તસ્ય રક્ષાર્થમીશ્વરસ્યાજ્ઞયા સદા

રક્ષાર્થં રામસેતૌ હિ સેતુમાધવસંજ્ઞયા ॥
મહાવિષ્ણુઃ સમધ્યાસ્તે નિબદ્ધો નિગડેન વૈ

મહર્ષયશ્ચ પિતરો ધર્મશાસ્ત્રપ્રવર્તકાઃ ॥
દેવાશ્ચ સહગન્ધર્વાઃ સકિન્નરમહોરગાઃ

વિદ્યાધરાશ્ચારણાશ્ચ યક્ષાઃ કિંપુરુષાસ્તથા ॥
અન્યાનિ સર્વભૂતાતિ વસંત્યસ્મિન્નહર્નિશમ્

સોઽહં દૃષ્ટઃ શ્રુતો વાપિ સ્મૃતઃ સ્પૃષ્ટોઽવગાહિતઃ ॥
સર્વસ્માદ્દુરિતા ત્પાતિ રામસેતુર્દ્વિજોત્તમાઃ

સેતાવર્ધોદયે સ્નાનમાનંદપ્રાપ્તિકારણમ્ ॥
મુક્તિપ્રદં મહાપુણ્યં મહાનરકનાશનમ્

પૌષે માસે વિષ્ણુભસ્થે દિનેશે ભાનોર્વારે કિંચિદુદ્યદ્દિનેશે ॥
યુક્તાઽમા ચેન્નાગહીના તુ પાતે વિષ્ણોરૃક્ષે પુણ્યમર્ધોદયં સ્યાત્

તસ્મિન્નર્ધોદયે સેતૌ સ્નાનં સાયુજ્યકારણમ્॥
વ્યતીપાતસહસ્રેણ દર્શમેકં સમં સ્મૃતમ્

દર્શાયુતસમં પુણ્યં ભાનુવારો ભવેદ્યદિ ॥
શ્રવણર્ક્ષ યદિ ભવે દ્ભાનુવારેણ સંયુતમ્

પુણ્યમેવ તુ વિજ્ઞેયમન્યોન્યસ્યૈવ યોગતઃ ॥
એકૈકમપ્યમૃતદં સ્નાનદાનજપાર્ચનાત્

પંચસ્વપિ ચ યુક્તેષુ કિમુ વક્તવ્યમત્ર હિ ॥
શ્રવણં જ્યોતિષાં શ્રેષ્ઠમમા શ્રેષ્ઠા તિથિષ્વપિ

વ્યતીપાત તુ યોગાનાં વારં વારેષુ વૈ રવેઃ ॥
ચતુર્ણામપિ યો યોગો મકરસ્થે રવૌ ભવેત્

તસ્મિન્કાલે રામસેતૌ યદિ સ્નાયાત્તુ માનવઃ ॥
ગર્ભં ન માતુરાપ્નોતિ કિન્તુ સાયુજ્યમાપ્નુયાત્

અર્ધોદયસમઃ કાલો ન ભૂતો ન ભવિષ્યતિ ॥
એવં મહોદયઃ કાલો ધર્મકાલઃ પ્રકીર્તિતઃ

એતેષુ પુણ્યકાલેષુ સેતૌ દાનં પ્રકીર્તિતમ્ ॥
આચારશ્ચ તપો વેદો વેદાંતશ્રવણં તથા

શિવવિષ્ણ્વાદિપૂજાપિ પુરાણાર્થપ્રવક્તૃતા ॥
યસ્મિન્વિપ્રે તુ વિદ્યંતે દાનપાત્રં તદુચ્યતે

પાત્રાય તસ્મૈ દાનાનિ સેતૌ દદ્યાદ્દ્વિજાતયે ॥
યદિ પાત્રં ન લભ્યેત સેતાવાચારસંયુતમ્

સંકલ્પ્યોદ્દિશ્ય સત્પાત્રં પ્રદદ્યાદ્ગ્રામમાગતઃ ॥
અતો નાધમપાત્રાય દાતવ્યં ફલકાંક્ષિભિઃ ॥
ઉત્તમં સેતુમાહાત્મ્યં વક્તુર્દેયં ન ચાન્યતઃ

અત્રેતિહાસં વક્ષ્યામિ વસિષ્ઠોક્તમનુત્તમમ્ ॥
દિલીપાય મહારાજ્ઞે દાનપાત્રવિ વિત્સવે

॥ દિલીપ ઉવાચ ॥ ॥
દાનાનિ કસ્મૈ દેયાનિ બ્રહ્મપુત્ર પુરોહિત ॥
એતન્મે તત્ત્વતો બ્રૂહિ ત્વચ્છિષ્યસ્ય મહામુને

॥
॥ વસિષ્ઠ ઉવાચ ॥ ॥
પાત્રાણામુત્તમં પાત્રં વેદાચારપરાયણમ્ ॥
તસ્માદપ્યધિકં પાત્રં શૂદ્રાન્નં યસ્ય નોદરે

વેદાઃ પુરાણમંત્રાશ્ચ શિવવિષ્ણ્વાદિપૂજનમ્ ॥
વર્ણાશ્રમાદ્યનુષ્ઠાનં વર્તતે યસ્ય સંતતમ્

દરિદ્રશ્ચ કુટુંબી ચ તત્પાત્રં શ્રેષ્ઠમુચ્યતે ॥
તસ્મિન્પાત્રે પ્રદત્તં વૈ ધર્મ કામાર્થમોક્ષદમ્

પુણ્યસ્થલે વિશેષેણ દાનં સત્પાત્રગર્હિતમ્ ॥
અન્યથા દશજન્માનિ કૃકલાસો ભવિષ્યતિ

જન્મત્રયં રાસભઃ સ્યાન્મંડૂકશ્ચ દ્વિજન્મનિ ॥
એકજન્મનિ ચાણ્ડાલસ્તતઃ શૂદ્રો ભવિષ્યતિ

તતશ્ચ ક્ષત્રિયો વૈશ્યઃ ક્રમાદ્વિપ્રશ્ચ જાયતે ॥
દરિદ્રશ્ચ ભવેત્તત્ર બહુરોગસમન્વિતઃ

એવં બહુવિધા દોષા દુષ્ટપાત્રપ્રદાનતઃ ॥
તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન સત્પાત્રેષુ પ્રદાપયેત્

ન લભ્યતે ચેત્તત્પાત્રં તદા સંકલ્પપૂર્વકમ્ ॥
એકં સત્પાત્રમુદ્દિશ્ય પ્રક્ષિપેદુદકં ભુવિ

ઉદ્દિષ્ટપાત્રસ્ય મૃતૌ તત્પુત્રાય સમર્પયેત્ ॥
તસ્યાપિ મરણે પ્રાપ્તે મહાદેવે સમર્પ યેત્॥
અતોનાધમપાત્રાય દદ્યાત્તીર્થે વિશેષતઃ

॥ શ્રીસૂત ઉવાચ ॥ ॥
એવમુક્તો વસિષ્ઠેન દિલીપઃ સ દ્વિજોત્તમાઃ

તદા પ્રભૃતિ સત્પાત્રે પ્રાયચ્છદ્દાનમુત્તમમ્ ॥
અતઃ પુણ્યસ્થલે સેતાવત્રાપિ મુનિપુંગવાઃ

યદિ લભ્યેત સત્પાત્રં તદા દદ્યાદ્ધનાદિકમ્ ॥
નો ચેત્સંકલ્પપૂર્વં તુ વિશિષ્ટં પાત્રમુત્તમમ્

સમુદ્દિશ્ય જલં ભૂમૌ પ્રક્ષિપેદ્ભક્તિસંયુતઃ ॥
સ્વગ્રામમાગતઃ પશ્ચાત્તસ્મિન્પાત્રે સમર્પયેત્

પૂર્વંસંકલ્પિતં વિત્તં ધર્મલોપોઽન્યથા ભવેત્ ॥
ન દુઃખં પુનરાપ્નોતિ કિં તુ સાયુજ્યમાપ્નુયાત્

અર્ધોદયસમઃ કાલો ન ભૂતો ન ભવિ ષ્યતિ ॥
કુમ્ભકોણં સેતુમૂલં ગોકર્ણં નૈમિષે તથા

અયોધ્યા દંડકારણ્યં વિરૂપાક્ષં ચ વેંકટમ્ ॥
શાલિગ્રામં પ્રયાગં ચ કાંચી દ્વારાવતી તથા

મધુરા પદ્મનાભં ચ કાશી વિશ્વેશ્વરાલયા ॥
નદ્યઃ સર્વાઃ સમુદ્રાશ્ચ પર્વતં ભાસ્કરં સ્મૃતમ્

મુંડનં ચોપવાસશ્ચ ક્ષેત્રેષ્વેષુ પ્રકીર્તિતમ્ ॥
લોભાન્મોહાદકૃત્વા યઃ સ્વગૃહં યાતિ માનવઃ

સહૈવ યાંતિ તદ્ગેહે પાતકાનિ ચ તેન વૈ ॥
ચતુર્વિંશતિતીર્થાનિ પર્વતે ગન્ધ માદને

તત્ર લક્ષ્મણતીર્થે તુ વપનં મુનિભિઃ સ્મૃતમ્ ॥
તીરે લક્ષ્મણતીર્થસ્ય લોમવર્જ્યં શિવાજ્ઞયા

શિરોમાત્રસ્ય વપનં કૃત્વા દત્ત્વા ચ દક્ષિણામ્ ॥
સ્નાત્વા લક્ષ્મણતીર્થે ચ દૃષ્ટ્વા લક્ષ્મણશંકરમ્

સર્વપાપવિનિર્મુક્તઃ શંકરં યાતિ માનવઃ ॥
અર્ધોદયે સદા સ્નાનં સેતાવેવં સમાચરેત્

નાસ્તિ સેતુસમં તીર્થં નાસ્તિ સેતુસમં તપઃ ॥
નાસ્તિ સેતુસમં પુણ્યં નાસ્તિ સેતુસમા ગતિઃ

ઉપરાગસહસ્રેણ સમમર્ધોદદયં સ્મૃતમ્ ॥
અર્ધોદયસમઃ કાલો નાસ્તિ સંસારમોચકઃ

તસ્મિન્નર્ધોદયે રામસેતૌ સ્નાનં તુ યદ્ભવેત્ ॥
ન તત્તુલ્યં ભવેત્પુણ્યં સર્વશાસ્ત્રેષુ સર્વદા

ષષ્ટિવર્ષસહસ્રાણિ ભાગીરથ્યવગાહનાત્ ॥
યત્પુણ્યમૃષિનિર્દિષ્ટં તત્પુણ્યં મુનિપુંગવાઃ

એકવારં રામસેતૌ સ્નાનાત્સિધ્યતિ નિશ્ચિતમ્ ॥
અર્દ્ધોદયે વિશેષેણ તથૈવ ચ મહોદયે

મકરસ્થે રવૌ માઘે પ્રયાગે પાપમોચને ॥
માઘસ્નાનસહસ્રેણ યત્પુણ્યં લભતે નરઃ

તસ્મિન્નર્ધોદયે વિપ્રા રામસેતૌ નિમજ્જનાત્ ॥
એકવારેણ તત્પુણ્યં લભતે નાત્ર સંશયઃ

ત્રૈલોક્યસ્થેષુ તીર્થેષુ સ્નાતાનાં યત્ફલં ભવેત્ ॥
સકૃદર્દ્ધોદયે સેતૌ સ્નાત્વા તત્પુણ્યભાગ્ભવેત્

બ્રહ્મજ્ઞાનવિહીનાનાં કૃતઘ્નાનાં દુરા ત્મનામ્ ॥
પાપિનામિતરેષાં ચ મહાપાતકિનાં તથા

સેતાવર્દ્ધોદયે સ્નાનાદ્વિશુદ્ધિરિતિ નિશ્ચિતા ॥
સ્થલાંતરે કૃતઘ્નાનાં નિષ્કૃતિર્નાસ્તિ કર્હિચિત્

સેતાવર્ધોદયે સ્નાનાત્તેષામપિ હિ નિષ્કૃતિઃ ॥
સેતાવર્દ્ધોદયે સ્નાનં યે ન કુર્વંતિ મોહતઃ

સંસારેષુ નિમજ્જંતિ તે યથાંધાઃ પતંત્યધઃ ॥
સેતાવર્ધોદયે સ્નાત્વા ભિત્ત્વા ભાસ્કરમણ્ડલમ્

બ્રહ્મલોકં પ્રયાસ્યંતિ નાત્ર કાર્યા વિચારણા ॥
અર્દ્ધોદયે તુ સંપ્રાપ્તે સ્નાત્વા સેતૌ વિમુક્તિદે

સ્નાત્વા સમ્યગ્જગન્નાથં રાઘવં સીતયા સહ ॥
રામેશ્વરં મહાદેવં સુગ્રીવાદિમુખાન્કપીન્

ધ્યાત્વા દેવાનૃષીંશ્ચાપિ તથા પિતૃગણાનપિ ॥
તર્પયેદપિ તાન્સર્વાન્સ્વદારિદ્ર્યવિમુક્તયે

અર્દ્ધોદયાખ્યમમલં જગન્નાથં સમર્ચયેત્ ॥
સેતાવર્દ્ધોદયે કાલે તેન પ્રીણાતિ કેશવઃ

દિવાકર નમસ્તેઽસ્તુ તેજોરાશે જગત્પતે ॥
અત્રિગોત્રસમુત્પન્ન લક્ષ્મી દેવ્યાઃ સહોદર

અર્ઘં ગૃહાણ ભગવન્સુધાકુમ્ભ નમોસ્તુ તે ॥
વ્યતીપાતમહાયોગિન્મહાપાતકનાશન

સહસ્રબાહો સર્વાત્મ ન્ગૃહાણાર્ઘ્યં નમોઽસ્તુ તે ॥
તિથિનક્ષત્રવારાણામધીશ પરમેશ્વર

માસરૂપ ગૃહણાર્ઘ્યં કાલરૂપ નમોઽસ્તુ તે ॥
ઇતિ દત્ત્વા પૃથઙ્મંત્રૈરર્ઘ્યમર્દ્ધોદયે નરઃ

ઉપાયનાનિ વિપ્રેભ્યો દદ્યાદ્વિત્તાનુસારતઃ ॥
ચતુર્દશ દ્વાદશાષ્ટૌ સપ્ત ષટ્ પંચ વા દ્વિજાન્

યથાશક્ત્યન્નપાનાદ્યૈઃ પૃથઙ્મંત્રૈઃ સમર્ચયેત્ ॥
કાંસ્યપાત્રં સમાદાય નૂતનં દારવં તુ વા

વિપ્રાણાં પુરતઃ સ્થાપ્ય પયસા પરિપૂરિતમ્ ॥
સફલં સગુડં સાજ્યં સતાંબૂલં સદક્ષિણમ્

દદ્યાદ્યજ્ઞોપવીતં ચ ગાં સવત્સાં પયસ્વિનીમ્ ॥
અલંકૃતેભ્યો વિપ્રેભ્યો યથાશક્તિ વદેદિદમ્

શ્રવણર્ક્ષે જગ ન્નાથ જન્મર્ક્ષે તવ કેશવ ॥
યન્મયા દત્તમર્થિભ્યસ્તદક્ષયમિહાસ્તુ મે

નક્ષત્રાણામધિપતે દેવાનામમૃતપ્રદ ॥
ત્રાહિ માં રૌહિણીકાંત કલા શેષનમોઽસ્તુ તે

દીનનાથ જગન્નાથ કલાનાથ કૃપાકર ॥
ત્વત્પાદપદ્મયુગલભક્તિરસ્ત્વચલા મમ

વ્યતીપાત નમસ્તેઽસ્તુ સોમ સૂર્યોગ્નિસંનિભ ॥
યદ્દાનાદિકૃતં કિચિત્તદક્ષયમિહાસ્તુ તે

અર્થિનાં કલ્પવૃક્ષોઽસિ વાસુદેવ જનાર્દન ॥
માસર્ત્વયનકાલેશ પાપં શમય મે હરે

ઇત્યર્ચયિત્વા વિપ્રેંદ્રાસ્તતઃ શ્રાદ્ધં સમાચરેત્ ॥
હિરણ્યશ્રાદ્ધમામં વા પાકશ્રાદ્ધમથાપિ વા

પાર્વણં ચ તતઃ કુર્યાદ્વિત્ત શાઠયં ન કારયેત્ ॥
આચાર્યં પૂજયેત્પશ્ચાદ્વસ્ત્રભૂષણકુણ્ડલૈઃ

પ્રતિમામર્પયેત્તસ્મૈ ગાં ચ છત્રમુપાનહમ્ ॥
એવમર્દ્ધોદયે સેતૌ વ્રતં કુર્યાદ્દ્વિ જોત્તમાઃ

તેનૈવ કૃતકૃત્યઃ સ્યાત્કર્તવ્યં નાસ્તિ કિંચન ॥
સ્થલાંતરેઽપ્યેવમેતદ્વ્રતમર્ધોદયે ચરેત્

સેતુઃ સમુદ્રે રામેણ નિર્મિતો ગન્ધમાદને ॥
સેતુઃ સેતુરિતિ પ્રાજ્ઞાસ્તસ્ય નાત્ર પ્રકીર્તનાત્

સ્નાનકાલે મનુષ્યાણાં પાતકાનાં તુ કોટયઃ ॥
તત્ક્ષણાદેવ નશ્યંતિ યાસ્યંત્યપ્યત્યુતં પદમ્

નિમિષં નિમિષાર્દ્ધં વા સેતૌ તિષ્ઠતિ યો નરઃ ॥
તદ્દૃષ્ટિગોચરં ગંતું ન શક્તા યમકિંકરાઃ

રામસેતું ધનુ ષ્કોટિં રામં સીતાં ચ લક્ષ્મણમ્ ॥
રામનાથં હનૂમંતં સુગ્રીવાદિમુખાન્કપીન્

વિભીષણં નારદં ચ વિશ્વામિત્રં ઘટોદ્ભવમ્ ॥
વસિષ્ઠં વામદેવં ચ જાબાલિમથ કાશ્યપમ્

રામભક્તાસ્તથા ચાન્યાંશ્ચિંતયન્મનસા તદા ॥
સર્વદુઃખાદ્વિમુચ્યેત પ્રયાતિ પરમં પદમ્

સત્ય ક્ષેત્રે હરિક્ષેત્રે કૃષ્ણક્ષેત્રે ચ નૈમિષે ॥
શાલગ્રામે બદર્ય્યાં ચ હસ્તિશૈલે વૃષાચલે

શેષાદ્રૌ ચિત્રકૂટે ચ લક્ષ્મીક્ષેત્રે કુરંગકે ॥
કાંચિકે કુમ્ભકોણે ચ મોહિનીપુર એવ ચ

ઐન્દ્રે શ્વેતાચલે પુણ્યે પદ્મનાભે મહાસ્થલે ॥
ફુલ્લાખ્યે ઘટિકાદ્રૌ ચ સારક્ષેત્રે હરિ સ્થલે ।

શ્રીનિવાસે મહાક્ષેત્રે ભક્તનાથમહાસ્થલે ॥
અલિંદાખ્યે મહાક્ષેત્રે શુકક્ષેત્રે ચ વારુણે

મધુરાયાં હરિક્ષેત્રે શ્રીગોષ્ઠ્યાં પુરુષોત્તમે ॥
શ્રીરંગે પુણ્ડરીકાક્ષે તથાન્યત્ર હરિસ્થલે

સ્નાનેન યાનિ પાપાનિ વિનશ્યન્તિ દ્વિજોત્તમાઃ ॥
તાનિ સર્વાણિ નશ્યંતિ સેતુસ્નાનેન નિશ્ચિતમ્

રઘુનાથકૃતે સેતૌ મહામુનિનિષેવિતે ॥
ન સ્નાંતિ યે નરાસ્તેષાં ન સંસારનિવર્તનમ્ ॥।

યે વા નમઃ શિવાયેતિ મન્ત્રં પઞ્ચાક્ષરં શુભમ્ ॥
ન વદન્તિ ન શૃણ્વન્તિ ન સ્મરન્તિ મુનીશ્વરાઃ

નમો નારાય ણાયેતિ પ્રણવેન સમન્વિતમ્ ॥
મંત્રમષ્ટાક્ષરં વાપિ ન જપંતિ સ્મરંતિ વા

એવં શ્રીરામચંદ્રસ્ય ષડક્ષરમનુ તથા ॥
ન જપંતિ ન શૃણ્વંતિ ન સ્મરંતિ ચ સત્તમાઃ

તેષાં પાપાનિ નશ્યંતિ રામસેતૌ નિમજ્જનાત્ ॥
ઉપોષણં ન કુર્વંતિ યે વા હરિદિને શુભે

ન ધારયંતિ યે ભસ્મ ત્રિપુંડ્રોદ્ધૂલનાદિના ॥
જાબાલોપનિષન્મંત્રૈસ્સપ્તભિર્મસ્તકાદિકે

શિવં વા કેશવં વાપિ તથાન્યાનપિ વૈ સુરાન્ ।1
ન પૂજયંતિ વેદોક્ત માર્ગેણ દ્વિજપુંગવાઃ

તેષાં પાપાનિ નશ્યંતિ રામસેતૌ નિમ્જનાત્ ॥
શિવવિષ્ણ્વાદિદેવેભ્યો ધૂપં દીપં ચ ચંદનમ્

પુષ્પાણિ ન પ્ર યચ્છંતિ ભક્તિપૂર્વં દ્વિજોત્તમાઃ ॥
શિવવિષ્ણ્વાદિદેવાનાં શ્રીરુદ્રૈશ્ચમકૈસ્તથા

શ્રીમત્પુરુષસૂક્તેન પાવમાયાદિ સૂક્તકૈઃ ॥
ત્રિમધુ ત્રિસુપર્ણૈશ્ચ પંચ શાંત્યાદિના તથા

નાભિષેકં પ્રકુર્વંતિ યે નરાઃ પાપચેતસઃ ॥
તેષાં પાપાનિ નશ્યંતિ ધનુષ્કોટૌ નિમજ્જનાત્

શિવવિષ્ણ્વાદિ દેવાનાં નમસ્કારપ્રદક્ષિણે ॥
ન પ્રકુર્વંતિ ભક્ત્યા યે પાપોપહતબુદ્ધયઃ

ધનુર્માસેઽપ્યુષઃકાલે ન પૂજાં ચ પ્રકુર્વતે ॥
શિવવિષ્ણ્વાદિદેવાનાં મહાનૈવેદ્યપૂર્વકમ્

તેષાં પાપાનિ નશ્યંતિ રામસેતૌ નિમજ્જનાત્ ॥
કીર્તયંતિ ન યે વિષ્ણોર્નામાનિ તુ હરસ્ય વા

શાલિગ્રામશિલા ચક્રં શિવનાભં ચ યે નરાઃ ॥
ન પૂજયંતિ મોહેન દ્વારકાચક્રમેવ વા

ગંગામૃદં ચ તુલસીમૃત્તિકાં ગોપિચંદનમ્ ॥
ન ધારયંતિ યે મૂઢા લલાટે ચોરસિ દ્વિજાઃ

દોર્દ્વંદ્વે ચ ગલે સમ્યક્સર્વપાપૌઘશાંતયે ॥
રુદ્રાક્ષં તુલસીકાષ્ઠં યો ન ધારયતે નરઃ

।
તસ્ય પાપાનિ નશ્યંતિ ધનુષ્કોટૌ નિમજ્જનાત્ ॥
બ્રાહ્મે મુહૂર્તે સંપ્રાપ્તે નિદ્રાં ત્યક્ત્વા પ્રસન્નધીઃ

હરિશંકરનામાનિ તત્સ્તોત્રાણ્યથ વા દ્વિજાઃ ॥
યો હિ ચિંતયતે નિત્યં વિશિષ્ટં મંત્રમેવ વા

તસ્ય પાપાનિ નશ્યંતિ ધનુષ્કોટૌ નિમજ્જનાત્॥
પ્રાતર્જલાશયે ગત્વા સ્નાત્વાઽઽચમ્ય વિશુદ્ધધીઃ

પ્રસન્નાત્મા મુનિશ્રેષ્ઠાઃ સંધ્યોપાસનપૂર્વકમ્ ॥
નોપાસ્તે ચ નરો યસ્તુ ગાયત્રીં વેદમાતરમ્

નૌપાસનં વા કુર્વંતિ સાયંપ્રાતરતંદ્રિતાઃ ॥
માધ્યાહ્નિકં ન કુર્વંતિ યે વા પાપહતાશયાઃ

બ્રહ્મયજ્ઞં વૈશ્વદેવં મધ્યાહ્નેઽતિથિપૂજનમ્ ॥
નાચરંતિ ચ સાયં યે પૂજામતિથિસંમતામ્

તેષાં પાપાનિ નશ્યંતિ ધનુષ્કોટૌ નિમજ્જનાત્ ॥
ભિક્ષાં યતીનાં મધ્યાહ્ને ન પ્રયચ્છંતિ યે નરાઃ

યેઽપ્યધીતાં ત્રયીં વિપ્રા વિસ્મરંતિ કુબુદ્ધયઃ ॥
નાધીયતે ત્રયીં વાપિ વેદાંગાનિ તથા પુનઃ

પ્રત્યાબ્દિકં માતૃપિત્રોઃ શ્રાદ્ધં યે નાચરંતિ વૈ ॥
શ્રાદ્ધં મહાલયં નિત્યમષ્ટકાશ્રાદ્ધ મેવ વા

અન્યન્નૈમિત્તિકં શ્રાદ્ધં યે ન કુર્વંતિ લોભતઃ ॥
યે ચૈત્રે તુ પૌર્ણમાસ્યાં ચિત્રગુપ્તસ્ય તુષ્ટયે

પાનકં કદલીપક્વં પાયસાન્નં સશર્કરમ્ ॥
સગુડં સામ્રફલકં પનસાદિફલૈર્યુતમ્

તાંબૂલં પાદુકે છત્રં વસ્ત્રપુષ્પાણિ ચંદનમ્ ॥
વિપ્રેભ્યો ન પ્રયચ્છંતિ લોભોપહતબુદ્ધયઃ॥

તેષાં પાપાનિ નશ્યંતિ ધનુષ્કોટૌ નિમજ્જનાત્ ॥
દુર્વૃત્તો વા સુવૃત્તો વા યો ધનુષ્કોટિસેવકઃ

તસ્ય સંસારવિચ્છિત્તિઃ પુન ર્જન્મ વિના ભવેત્ ॥
સંસારસાગરં તર્તું ય ઇચ્છેન્મુનિપુંગવાઃ

રામચન્દ્રધનુષ્કોટિં સ ગચ્છેદવિલંબિતમ્ ॥
સત્યં વચ્મિ હિતં વચ્મિ સારં વચ્મિ હિતં પુનઃ

રામચન્દ્રધનુષ્કોટિં ગચ્છધ્વં મુક્તિસિદ્ધયે ॥
રામચન્દ્રધનુષ્કોટૌ કુર્યાત્સ્નાનં વિમુક્તયે

નાસ્ત્યુપાયાંતરં વિપ્રા ભૂયોભૂયો વદામ્યહમ્ ॥
રામચંદ્રધનુષ્કોટૌ સ્નાનં કુર્વંતિ યે નરાઃ

તેષામયત્નતઃ સિધ્યેત્સંસારભય નાશનમ્ ॥
સત્યં જ્ઞાનમનંતં યત્પૂર્ણં બ્રહ્મ સનાતનમ્

તત્પ્રાપ્તિઃ સ્યાદ્ધનુષ્કોટૌ મજ્જનાન્નાત્ર સંશયઃ ॥
॥ શ્રીસૂત ઉવાચ ॥ ॥
એવં વઃ કથિતં વિપ્રાઃ સેતુમાહાત્મ્યમુત્તમમ્

મહાદુઃખપ્રશમનં મહારોગનિબર્હણમ્ ॥
દુઃસ્વપ્નનાશનં પુણ્યમપમૃ ત્યુનિવારણમ્ ]। 3.1.52.૧૯૦ ॥
મહાશાંતિકરં પુંસાં પઠતાં શૃણ્વતામપિ ॥
સ્વર્ગાપવર્ગદં પુણ્યં સર્વતીર્થફલપ્રદમ્

કીર્તયેદ્ય ઇદં પુણ્યં શૃણુ યાદ્વા સમાહિતઃ ॥
સોઽગ્નિષ્ટોમાદિયજ્ઞાનાં ફલમાપ્નોતિ પુષ્કલમ્

ચતુર્ણાં સાંગવેદાનાં શતાવૃત્યા તુ યત્ફલમ્ ॥
તત્ફલં સમવાપ્નોતિ હ્યેતન્માહાત્મ્યકીર્તનાત્

અત્રૈકાધ્યાયપઠનાચ્છ્રવણાદ્વા મુનીશ્વરાઃ ॥
અશ્વમેધસ્ય યજ્ઞસ્ય પ્રાપ્નોત્યવિકલં ફલમ્

અધ્યાયદ્વયપાઠેન શ્રવણેન તથૈવ ચ ॥
ગોમેધાખ્યસ્ય યજ્ઞસ્ય ફલમાપ્નોત્યનુત્તમમ્

દશાધ્યાયાન્પઠેદ્યસ્તુ શૃણુયાદ્વા સભક્તિકમ્ ॥
સ્વર્ગલોકમવાપ્નોતિ શક્રેણ સહ મોદતે

વિંશત્યધ્યાયપઠનાચ્છ્રવણાચ્ચ મુનીશ્વરાઃ ॥
બ્રહ્મલોકમવાપ્નોતિ બ્રહ્મણા સહ મોદતે

ત્રિંશદધ્યાયપઠનાચ્છ્રવણાચ્ચ મુનીશ્વરાઃ ॥
વિષ્ણુલોકમવાપ્નોતિ વિષ્ણુના સહ મોદતે

ચત્વારિંશત્તમાધ્યાયાન્પઠેદ્વા શૃષુયાદપિ ॥
રુદ્રલોકમવાપ્નોતિ રુદ્રેણ સહ મોદતે

યઃ પંચાશત્તમાધ્યાયાન્પઠતે શૃણુતેઽપિ વા ॥
સ સાંબં હરમાપ્નોતિ શિવં ચન્દ્રાર્ધશેખરમ્

યઃ પઠેચ્છ્રણુયાચ્ચેદં કૃત્સ્નં માહાત્મ્યમુત્તમમ્ ॥
સ સાંબશિવસાલોક્યમાપ્નોત્યેવ ન સંશયઃ

યઃ પઠેચ્છ્રણુયાચ્ચેદં દ્વિવારં મુનિસતમાઃ ॥
સ યાતિ શિવસામીપ્યં વિમાનવરસંસ્થિતઃ

યસ્ત્રિવારં પઠેદેતચ્છૃણુયાદ્વા સમાહિતઃ ॥
શિવસારૂપ્યમાપ્નોતિ શિવસ્ય પ્રીતિમાવહન્

ચતુર્વારં પઠેદ્યસ્તુ શૃણુયાદ્વેદમુત્તમમ્ ॥
સ સાયુજ્યમવાપ્નોતિ શિવસ્ય ગિરિજાપતેઃ

દિનેદિને પઠેન્મર્ત્યઃ શ્લોકં શ્લોકાર્ધમેવ વા ॥
પાદં વા પાદમાત્રં વા અક્ષરં વર્ણમેવ વા

તત્તદ્દિનકૃતં પાપં તત્ક્ષણાદેવ નશ્યતિ ॥
કૃત્સ્નેઽસ્મિન્સેતુમાહાત્મ્યે પઠિતેઽપિ શ્રુતેઽપિ વા ॥

શ્લોકેષ્વત્રૈવ વર્તંતે વર્ણા યાવંત એવ હિ ॥
તાવત્યો બ્રહ્મહત્યાશ્ચ તાવન્મદ્યનિષેવણમ્

તાવત્સુવર્ણસ્તેયં ચ તાવાન્ગુર્વંગનાગમઃ ॥
તાવત્સંસર્ગદોષાશ્ચ નશ્યંત્યેવં હિ તત્ક્ષણાત્

યાવતોઽસ્મિન્મહાપુણ્યે વર્તંતે વર્ણરાશયઃ ॥
તાવત્કૃત્વશ્ચતુર્વિંશત્તીર્થેષુ સ્નાનજં ફલમ્

તથાન્યેષ્વપિ તીર્થેષુ સેતુમધ્યગતેષુ વૈ ॥
તત્ફલં સમવાપ્નોતિ પાઠેન શ્રવણેન વા

યેનેદં લિખિતં ભક્ત્યા સેતુમાહાત્મ્યમુત્તમમ્ ॥
વિનષ્ટાજ્ઞાનસંતાનઃ શિવસાયુજ્યમાપ્નુયાત્

યસ્યેદં વર્તતે ગેહે માહાત્મ્યં લિખિતં શુભમ્ ॥
ભૂતવેતાલકાદિભ્યો ભીતિસ્તત્ર ન વિદ્યતે

વ્યાધિપીડા ન તત્રાસ્તિ નાસ્તિ ચોરભયંતથા ॥
શન્યંગારકમુખ્યાનાં ગ્રહાણાં નાસ્તિ પીડનમ્

યદ્ગૃહે વર્તતે પુણ્યમિદં માહા ત્મ્યમુત્તમમ્ ॥
રામસેતું વિજાનીત તદ્ગૃહં મુનિપુંગવાઃ

ચતુર્વિંશતિ તીર્થાનિ તત્રૈવ નિવસંતિ હિ ॥
તત્રૈવ વર્તતે પુણ્યો ગન્ધમાદનપર્વતઃ ॥

બ્રહ્મવિષ્ણુમહેશાશ્ચ વર્તંતે તત્ર સાદરમ્ ॥
લિખિત્વા સેતુમાહાત્મ્યં બ્રાહ્મણાય નિવેદયેત્ ॥
ચતુઃસાગરપર્યંતા તેન દત્તા વસુંધરા

॥
॥ સેતુમાહાત્મ્યદાનમન્ત્રઃ ॥ ॥
સેતુમાહાત્મ્યદાનસ્ય કલા નાર્હંતિ ષોડશીમ્ ॥
દાનાન્યન્યાનિ સર્વાણિ હ્યતઃ શાન્તિં પ્રયચ્છ મે ॥
કિં પુનર્બહુ નોક્તેન વસત્યત્ર જગત્ત્રયમ્

શ્રાવયેચ્છ્રાદ્ધકાલે યો હ્યેકમધ્યાયમત્ર વૈ ॥
નશ્યેચ્છ્રાદ્ધસ્ય વૈકલ્યં પિતરોઽપ્યતિહર્ષિતાઃ

યઃ પર્વકાલે સંપ્રાપ્તે બ્રાહ્મણાઞ્છ્રાવયેદિદમ્ ॥
અધ્યાયમેકં શ્લોકં વા ગાવોસ્ય નિરુપદ્રવાઃ ॥
બહુક્ષીરા સવત્સાશ્ચ મહિષ્યોઽસ્ય ભવંતિ હિ

પઠનીયમિદં પુણ્યં મઠે દેવાલયેઽપિ વા ॥
નદીતટાકતીરેષુ પુણ્યે વારણ્યભૂતલે ॥
શ્રોત્રિયાણાં ગૃહે વાપિ નૈવાન્યત્ર તુ કર્હિચિત્

વિષુવાયન કાલેષુ પુણ્યે ચ હરિવાસરે ॥
અષ્ટમ્યાં ચ ચતુર્દશ્યાં પઠનીયં વિશેષતઃ

ઇદં હિ પાઠ્યં શ્રાવણ્યાં માસિ ભાદ્રપદે તથા ॥
ધનુર્માસે ચ પાઠ્યં સ્યાત્પાઠ્યં ચૈવોત્તરાયણે

નિયમેનૈવ માહાત્મ્યં પઠનીયમિદં દ્વિજાઃ ॥
શ્રોતારો નિયમૈર્યુક્તાઃ શૃણુયુશ્ચેદમુત્તમમ્

કીર્ત્યંતે પુણ્યતીર્થાનિ માહાત્મ્યેઽસ્મિન્બહૂનિ વૈ ॥
કીર્ત્યંતે પુણ્યશીલાશ્ચ તથા રાજર્ષિસત્તમાઃ

ઋષયશ્ચ મહાભાગાઃ કીર્ત્યંતેઽસ્મિન્નનુત્તમે ॥
ધર્માધર્મૌ ચ કીર્ત્યેતે પુણ્યેસ્મિન્દ્વિજપુંગવાઃ

બ્રહ્મા વિષ્ણુશ્ચ રુદ્રશ્ચ કીર્ત્યંતેઽત્ર ત્રિમૂર્તયઃ ॥
ઇદં પવિત્રં પાપઘ્નં શ્રુત્યર્થૈરુપબૃંહિ તમ્

સંમતં સ્મૃતિકર્તૄણાં દ્વૈપાયનમુનિપ્રિયમ્ ॥
શ્રોતવ્યં પઠિતવ્યં ચ આત્મનઃ શ્રેય ઇચ્છતા

શ્રાવકાય ચ દાતવ્યં યત્કિંચિત્કાંચનાદિકમ્ ॥
સ્વસ્વશક્ત્યનુરોધેન વિત્તશાઠ્યં ન કારયેત્

વસ્ત્રં હિરણ્યં ધાન્યં વા ભૂમિં ગાં ચ યથાબલમ્ ॥
દત્ત્વા સંભાવનીયોઽયં શ્રાવકઃ શ્રોતૃભિર્જનૈઃ

પૂજિતે શ્રાવકે તસ્મિન્પૂજિતાઃ સ્યુસ્ત્રિમૂર્તયઃ ॥
જગત્ત્રયં પૂજિતં સ્યાત્પૂજિતાસુ ત્રિમૂર્તિષુ

અવતીર્ણો મહીં સાક્ષાદ્રામો દાશરથિર્હરિઃ ॥
સસીતાલક્ષ્મણો નિત્યં શ્રોતૃભ્યઃ શ્રાવકાય ચ

દત્ત્વેહ લોકે ભોગાંશ્ચ મુક્તિં ચાંતે પ્રયચ્છતિ ॥
દ્વૈપાયનમુખાંભોજાન્નિઃસૃતં શુભદં પરમ્

ઇદં વૈ સેતુમાહાત્મ્યં ધર્મરાજો યુધિષ્ઠિરઃ ॥
ભીમસેનાદિભિઃ સર્વૈરનુજૈરપિ સંવૃતઃ

નિયમાચારસંયુક્તઃ સસૈન્યશ્ચ દિનેદિને ॥
શૃણોતિ પઠતો ધૌમ્યમહર્ષેઃ સ્વપુરોધસઃ

॥ શ્રીસૂત ઉવાચ ॥ ॥
ભોભો સ્તપોધનાઃ સર્વે નૈમિષારણ્યવાસિનઃ ॥
મત્સકાશાદિદં ગુહ્યં માહાત્મ્યં શ્રુતિસંમિતમ્

શ્રુતં ભવદ્ભિર્નિયતૈર્નિત્યં પઠત સાદરમ્ ॥
પાઠયધ્વં સ્વશિષ્યેભ્યો નિયતેભ્યો નિરન્તરમ્

ઇત્યુક્ત્વા તાન્મુનીન્સૂતો રોમાંચિતકલેવરઃ ॥
ગુરું હૃદા સ્મરન્વ્યાસં નનર્તાશ્રૂણિ વર્તયન્

અત્રાંતરે મહાવિદ્વાન્પારાશર્યો મહામુનિઃ ॥
આશુ પ્રાદુરભૂત્તત્ર શિષ્યાનુગ્રહકાંક્ષયા

તમાગતં વિલોક્યાથ મુનિં સત્યવતીસુતમ્ ॥
સૂતઃ સર્વૈશ્ચ સહિતો નૈમિષારણ્યવાસિભિઃ

વ્યાસસ્ય ચરણાંભોજે દંડવત્પ્રણિપત્ય તુ ॥
જલમાનંદજં તત્ર નેત્રાભ્યાંપર્યવર્તયત્

પ્રણતં પ્રિયશિષ્યં તં દોર્ભ્યામુત્થાપ્ય વૈ મુનિઃ ॥
આશીર્ભિરભિનંદ્યૈનમાલિંગ્ય ચ મુહુર્મુહુઃ

નૈમિષારણ્યમુનિભિરાનીતે પરમાસને ॥
દ્વૈપાયનો મહાતેજા નિષસાદ તપોધનઃ

મુનિષ્વપ્યુપવિષ્ટેષુ સૂતેઽપિ ચ નિજાજ્ઞયા ॥
શૌનકાદીન્મુનીન્સર્વાઞ્છક્તેઃ પૌત્રોઽભ્યભાષત

મયા જ્ઞાતમિદં સર્વં નૈમિષારણ્યવાસિનઃ ॥
મમ શિષ્યેણ સૂતેન સેતુમાહાત્મ્યમુત્તમમ્ ॥
કથિતં ભવતામદ્ય મહાપાતકનાશનમ્

શ્રુતીનાં ચ સ્મૃતીનાં ચ પુરાણાનાં તથૈવ ચ ॥
શાસ્ત્રાણાં ચેતિહાસાનામન્યેષામપિ કૃત્સ્નશઃ

એષ પર્યવસન્નોઽર્થો માહાત્મ્યં યત્ત્વિદં મહત્ ॥
સર્વેષ્વપિ પુરાણેષુ ઇદં બહુમતં મમ

શૃણોતિ ધર્મજો ધૌમ્યાદિદં નિત્યં મમાજ્ઞયા ॥
અતો ભવંતોઽપિ સદા સેતુમાહાત્મ્યમુત્તમમ્

પઠંતુ શૃણ્વંતુ તથા શિષ્યાણાં પાઠયંતુ ચ ॥
તચ્છ્રુત્વા વચનં તસ્ય તે પ્રાહુર્બાઢમિત્યપિ

તતો વ્યાસોઽપિ સૂતેન શિષ્યેણ ચ સમન્વિતઃ ॥
અનુજ્ઞાપ્ય મુનીન્ત્સર્વાન્કૈલાસં પર્વતં યયૌ

ઋષયો નૈમિષારણ્યનિલયાસ્તુષ્ટિમાગતાઃ ॥
પ્રત્યહં સેતુમાહાત્મ્યં શૃણ્વંતિ ચ પઠંતિ ચ ॥

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં તૃતીયે બ્રહ્મખણ્ડે સેતુમાહાત્મ્યે દ્વિપંચાશત્તમોઽધ્યાયઃ

ઇદં સ્કાંદમહાપુરાણાન્તર્ગતબ્રહ્મખણ્ડાન્તર્ગતસેતુમાહાત્મ્યં સમાપ્તમ્ ॥
સ્કન્દ પુરાણે તૃતીયે બ્રહ્મખણ્ડે સેતુમાહાત્મ્યસ્ય દેવનાગરી યુનિકોડ રૂપાન્તરણમ્ ઉન્નત ડિક્શનરી ફાઈલ ગ્રથિત ઇન્દ્ સેન્z સાંફ્ટેવેયર દ્વારા 8-11-2014ઈ.(માર્ગશીર્ષ કૃષ્ણ દ્વિતીયા, વિક્રમ સંવત્ 2071) કો પૂર્ણં કૃતમ્। અસ્ય હેતોઃ ખેમરાજ શ્રીકૃષ્ણદાસ દ્વારા સંપાદિતં, શ્રી વેંકટેશ્વર સ્ટીમ મુદ્રણાલય દ્વારા પ્રકાશિતં એવં નાગ પ્રકાશક, દિલ્લી દ્વારા વર્ષ 1986 ઈ. મધ્યે પુનર્મુદ્રિતં સંસ્કરણસ્ય ઉપયોગં કૃતં ભવતિ॥