સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 3.34

॥ ॥ વ્યાસ ઉવાચ ॥ ॥
એવં રામેણ ધર્મજ્ઞ જીર્ણોદ્ધારઃ પુરા કૃતઃ ॥
દ્વિજાનાં ચ હિતાર્થાય શ્રીમાતુર્વચનેન ચ

॥ યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ॥ ॥
કીદૃશં શાસનં બ્રહ્મન્રામેણ લિખિતં પુરા ॥
કથયસ્વ પ્રસાદેન ત્રેતાયાં સત્યમંદિરે

॥ વ્યાસ ઉવાચ ॥ ॥
ધર્મારણ્યે વરે દિવ્યે બકુલાર્કે સ્વધિષ્ઠિતે ॥
શૂન્યસ્વામિનિ વિપ્રેંદ્ર સ્થિતે નારાયણે પ્રભૌ

રક્ષણાધિપતૌ દેવે સર્વજ્ઞે ગુણનાયકે ॥
ભવસાગર મગ્નાનાં તારિણી યત્ર યોગિની

શાસનં તત્ર રામસ્ય રાઘવસ્ય ચ નામતઃ ॥
શૃણુ તામ્રાશ્રયં તત્ર લિખિતં ધર્મશાસ્ત્રતઃ

મહાશ્ચર્યકરં તચ્ચ હ્યનેકયુગસંસ્થિતમ્॥
સર્વો ધાતુઃ ક્ષયં યાતિ સુવર્ણં ક્ષયમેતિ ચ

પ્રત્યક્ષં દૃશ્યતે પુત્ર દ્વિજશાસનમક્ષયમ્ ॥
અવિનાશો હિ તામ્રસ્ય કારણં તત્ર વિદ્યતે

વેદોક્તં સકલં યસ્માદ્વિષ્ણુરેવ હિ કથ્યતે ॥
પુરાણેષુ ચ વેદેષુ ધર્મશાસ્ત્રેષુ ભારત

સર્વત્ર ગીયતે વિષ્ણુર્નાના ભાવસમાશ્રયઃ ॥
નાનાદેશેષુ ધર્મેષુ નાનાધર્મનિષેવિભિઃ

નાનાભેદૈસ્તુ સર્વત્ર વિષ્ણુરેવેતિ ચિંત્યતે ॥
અવતીર્ણઃ સ વૈ સાક્ષાત્પુરાણપુરુષો ત્તમઃ

દેવવૈરિવિનાશાય ધર્મસંરક્ષણાય ચ ॥
તેનેદં શાસનં દત્તમવિનાશાત્મકં સુત

યસ્ય પ્રતાપાદૃષદ(ય)સ્તારિતા જલમધ્યતઃ ॥
વાનરૈર્વેષ્ટિતા લંકા હેલયા રાક્ષસા હતાઃ

મુનિપુત્રં મૃતં રામો યમલોકાદુપાનયત્ ॥
દુંદુભિર્નિહતો યેન કબંધોઽભિહતસ્તથા

નિહતા તાડકા ચૈવ સપ્તતાલા વિભેદિતાઃ ॥
ખરશ્ચ દૂષણશ્ચૈવ ત્રિશિરાશ્ચ મહાસુરઃ

ચતુર્દશસહસ્રાણિ જવેન નિહતા રણે ॥
તેનેદં શાસનં દત્તમક્ષયં ન કથં ભવેત્

સ્વવંશવર્ણનં તત્ર લિખિત્વા સ્વયમેવ તુ ॥
દેશકાલાદિકં સર્વં લિલેખ વિધિપૂર્વકમ્

સ્વમુદ્રાચિહ્નિતં તત્ર ત્રૈવિદ્યેભ્યસ્તથા દદૌ॥
ચતુશ્ચત્વારિંશવર્ષો રામો દશરથાત્મજઃ

તસ્મિન્કાલે મહાશ્ચર્યં સંદત્તં કિલ ભારત॥
તત્ર સ્વર્ણોપમં ચાપિ રૌપ્યોપમમ થાપિ ચ

ઉવાહ સલિલં તીર્થે દેવર્ષિપિતૃતૃપ્તિદમ્ ॥
સ્વવંશનાયકસ્યાગ્રે સૂર્યેણ કૃતમેવ તત્

તદ્દૃષ્ટ્વા મહદાશ્ચર્યં રામો વિષ્ણું પ્રપૂજ્ય ચ ॥
રામલેખવિચિત્રૈસ્તુ લિખિતં ધર્મશાસનમ્

યદ્દૃષ્ટ્વાથ દ્વિજાઃ સર્વે સંસારભયબંધનમ્ ॥
કુર્વતે નૈવ યસ્માચ્ચ તસ્માન્નિખિલરક્ષકમ્ ॥

યે પાપિષ્ઠા દુરાચારા મિત્રદ્રોહરતાશ્ચ યે ॥
તેષાં પ્રબોધનાર્થાય પ્રસિદ્ધિમકરોત્પુરા

રામલેખવિચિત્રૈસ્તુ વિચિત્રે તામ્રપટ્ટકે ॥
વાક્યાનીમાનિ શ્રૂયંતે શાસને કિલ નારદ

આસ્ફોટયંતિ પિતરઃ કથયંતિ પિતામહાઃ ॥
ભૂમિદોઽસ્મત્કુલે જાતઃ સોઽસ્માન્સંતારયિષ્યતિ

બહુભિર્બહુધા ભુક્તા રાજભિઃ પૃથિવી ત્વિયમ્ ॥
યસ્યયસ્ય યદા ભૂમિસ્તસ્યતસ્ય તદા ફલમ્

ષષ્ટિવર્ષસહસ્રાણિ સ્વર્ગે વસતિ ભૂમિદઃ ॥
આચ્છેત્તા ચાનુમંતા ચ તાન્યેવ નરકં વ્રજેત્

સંદંશૈસ્તુદ્યમાનસ્તુ મુદ્ગરૈર્વિનિહત્ય ચ ॥
પાશૈઃ સુબધ્યમાનસ્તુ રોરવીતિ મહાસ્વરમ્

તાડ્યમાનઃ શિરે દંડૈઃ સમાલિંગ્ય વિભાવસુમ્ ॥
ક્ષુરિકયા છિદ્યમાનો રોરવીતિ મહાસ્વનમ્

યમદૂતૈર્મહાઘોરૈર્બ્રહ્મવૃત્તિવિલોપકઃ ॥
એવંવિધૈર્મહાદુષ્ટૈઃ પીડ્યંતે તે મહાગણૈઃ

તતસ્તિર્યક્ત્વમાપ્નોતિ યોનિં વા રાક્ષસીં શુનીમ્ ॥
વ્યાલીં શૃગાલીં પૈશાચીં મહાભૂતભયંકરીમ્

ભૂમેરંગુલહર્તા હિ સ કથં પાપમાચરેત્ ॥
ભૂમેરંગુલદાતા ચ સ કથં પુણ્યમાચરેત્

અશ્વમેધસહસ્રાણાં રાજસૂયશતસ્ય ચ ॥
કન્યાશતપ્રદાનસ્ય ફલં પ્રાપ્નોતિ ભૂમિદઃ

આયુર્યશઃ સુખં પ્રજ્ઞા ધર્મો ધાન્યં ધનં જયઃ ॥
સંતાનં વર્દ્ધતે નિત્યં ભૂમિદઃ સુખમશ્મુતે

ભૂમેરંગુલમેકં તુ યે હરંતિ ખલા નરાઃ ॥
વંધ્યાટવીષ્વતોયાસુ શુષ્કકોટરવાસિનઃ ॥
કૃષ્ણસર્પાઃ પ્રજાયંતે દત્તદાયાપહારકાઃ

તડાગાનાં સહસ્રેણ અશ્વમેધશતેન વા ॥
ગવાં કોટિપ્રદાનેન ભૂમિહર્ત્તા વિશુધ્યતિ

યાનીહ દત્તાનિ પુનર્ધનાનિ દાનાનિ ધર્માર્થયશસ્કરાણિ ॥
ઔદાર્યતો વિપ્રનિવેદિતાનિ કો નામ સાધુઃ પુનરાદદીત

ચલદલદલલીલાચંચલે જીવલોકે તૃણલવલઘુસારે સર્વસંસારસૌખ્યે ॥
અપહરતિ દુરાશઃ શાસનં બ્રાહ્મણાનાં નરકગહનગર્ત્તાવર્તપાતોત્સુકો યઃ

યે પાસ્યંતિ મહીભુજઃ ક્ષિતિમિમાં યાસ્યંતિ ભુક્ત્વાખિલાં નો યાતા ન તુ યાતિ યાસ્યતિ ન વા કેનાપિ સાર્દ્ધં ધરા॥
યત્કિંચિદ્ભુવિ તદ્વિનાશિ સકલં કીર્તિઃ પરં સ્થાયિની ત્વેવં વૈ વસુધાપિ યૈરુપકૃતા લોપ્યા ન સત્કીર્તયઃ

એકૈવ ભગિની લોકે સર્વેષામેવ ભૂભુજામ્ ॥
ન ભોજ્યા ન કરગ્રાહ્યા વિપ્રદત્તા વસુંધરા

દત્ત્વા ભૂમિં ભાવિનઃ પાર્થિવેશાન્ભૂયોભૂયો યાચતે રામચન્દ્રઃ ॥
સામાન્યોઽયં ધર્મસેતુર્નૃપાણાં સ્વે સ્વે કાલે પાલનીયો ભવદ્ભિઃ

અસ્મિન્વંશે ક્ષિતૌ કોપિ રાજા યદિ ભવિષ્યતિ ॥
તસ્યાહં કરલગ્નોસ્મિ મદ્દત્તં યદિ પાલ્યતે

લિખિત્વા શાસનં રામશ્ચાતુર્વેદ્યદ્વિજોત્તમાન્॥
સંપૂજ્ય પ્રદદૌ ધીમાન્વસિષ્ઠસ્ય ચ સન્નિધૌ

તે વાડવા ગૃહીત્વા તં પટ્ટં રામાજ્ઞયા શુભમ્॥
તામ્રં હૈમાક્ષરયુતં ધર્મ્યં ધર્મવિભૂષણમ્

પૂજાર્થં ભક્તિકામાર્થાસ્તદ્રક્ષણમકુર્વત॥
ચંદનેન ચ દિવ્યેન પુષ્પેણ ચ સુગન્ધિના

તથા સુવર્ણપુષ્પેણ રૂપ્યપુષ્પેણ વા પુનઃ॥
અહન્યહનિ પૂજાં તે કુર્વતે વાડવાઃ શુભામ્

તદગ્રે દીપકં ચૈવ ઘૃતેન વિમલેન હિ॥
સપ્તવર્તિયુતં રાજન્નર્ઘ્યં પ્રકુર્વતે દ્વિજાઃ

નૈવેદ્યં કુર્વતે નિત્યં ભક્તિપૂર્વં દ્વિજોત્તમાઃ॥
રામરામેતિ રામેતિ મન્ત્રમપ્યુચ્ચરંતિ હિ

અશને શયને પાને ગમને ચોપવેશને ॥
સુખે વાપ્યથવા દુઃખે રામમન્ત્રં સમુચ્ચરેત્

ન તસ્ય દુઃખદૌર્ભાગ્યં નાધિવ્યાધિભયં ભવેત્ ॥
આયુઃ શ્રિયં બલં તસ્ય વર્દ્ધયંતિ દિને દિને

રામેતિ નામ્ના મુચ્યેત પાપાદ્વૈ દારુણાદપિ ॥
નરકં નહિ ગચ્છેત ગતિં પ્રાપ્નોતિ શાશ્વતીમ્

॥
॥ વ્યાસ ઉવાચ ॥ ॥
ઇતિ કૃત્વા તતો રામઃ કૃતકૃત્યમમન્યત ॥
પ્રદક્ષિણીકૃત્ય તદા પ્રણમ્ય ચ દ્વિજાન્બહૂન્

દત્ત્વા દાનં ભૂરિતરં ગવાશ્વમહિષીરથમ્ ॥
તતઃ સર્વાન્નિજાંસ્તાંશ્ચ વાક્યમેતદુવાચ હ

અત્રૈવ સ્થીયતાં સર્વૈર્યાવચ્ચંદ્રદિવાકરૌ ॥
યાવન્મેરુર્મહીપૃષ્ઠે સાગરાઃ સપ્ત એવ ચ

તાવદત્રૈવ સ્થાતવ્યં ભવદ્ભિર્હિ ન સંશયઃ ॥
યદા હિ શાસનં વિપ્રા ન મન્યંતે નૃપા ભુવિ

અથવા વણિજઃ શૂરા મદમાયાવિમોહિતાઃ ॥
મદાજ્ઞાં ન પ્રકુર્વંતિ મન્યંતે વા ન તે જનાઃ

તદા વૈ વાયુપુત્રસ્ય સ્મરણં ક્રિયતાં દ્વિજાઃ ॥
સ્મૃતમાત્રો હનૂમાન્વૈ સમાગત્ય કરિષ્યતિ

સહસા ભસ્મ તાન્સત્યં વચનાન્મે ન સંશયઃ ॥
ય ઇદં શાસનં રમ્યં પાલયિષ્યતિ ભૂપતિઃ ॥

વાયુપુત્રઃ સદા તસ્ય સૌખ્યમૃદ્ધિં પ્રદાસ્યતિ ॥
દદાતિ પુત્રાન્પૌત્રાંશ્ચ સાધ્વીં પત્નીં યશો જયમ્

ઇત્યેવં કથયિત્વા ચ હનુમંતં પ્રબોધ્ય ચ ॥
નિવર્તિતો રામદેવઃ સસૈન્યઃ સપરિચ્છદઃ

વાદિત્રાણાં સ્વનૈર્વિષ્વક્સૂચ્યમાનશુભાગમઃ ॥
શ્વેતાતપત્રયુક્તોઽસૌ ચામરૈર્વી જિતો નરૈઃ ॥
અયોધ્યાં નગરીં પ્રાપ્ય ચિરં રાજ્યં ચકાર હ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં તૃતીયે બ્રહ્મખણ્ડે પૂર્વભાગે ધર્મારણ્યમાહાત્મ્યે બ્રહ્મનારદસંવાદે શ્રીરામેણ બ્રાહ્મણેભ્યઃ શાસનપટ્ટપ્રદાનવર્ણનંનામ ચતુસ્ત્રિંશોઽધ્યાયઃ