સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 2.9-5

સ્કન્દ ઉવાચ ॥
ભાવિધર્મવિપર્યાસકાલવેગવશોઽથ સઃ ॥
નાહં ક્ષમિષ્ય ઇત્યુક્ત્વા કૈલાસં પ્રયયૌ મુને

ત્રૈલોક્યાચ્છ્રીરપિ તદા સમુદ્રેન્તર્દ્ધિમાયયૌ ॥
ઇન્દ્રં વિહાયાપ્સરસઃ સર્વશઃ શ્રિયમન્વયુઃ

તપઃ શૌચં દયા સત્યં પાદઃ સદ્ધર્મઋદ્ધયઃ ॥
સિદ્ધયશ્ચ બલં સત્ત્વં સર્વતઃ શ્રિયમન્વયુઃ

ગજાદીનિ ચ યાનાનિ સ્વર્ણાદ્યાભૂષણાનિ ચ ॥
ચિક્ષિપુર્મણિરત્નાનિ ધાતૂપકરણાનિ ચ

અન્નાન્યૌષધયઃ સ્નેહાઃ કાલેનાલ્પેન ચિક્ષિયુઃ ॥
ન ક્ષીરં ધેનુમહિષીપ્રમુખાનાં સ્તનેષ્વઽભૂત્

નવાપિ નિધયો નષ્ટાઃ કુબેરસ્યાપિ મન્દિરાત ॥
ઇન્દ્રઃ સહામરગણૈરાસીત્તાપસસન્નિભઃ

સર્વાણિ ભોગદ્રવ્યાણિ નાશમીયુસ્ત્રિલોકતઃ ॥
દેવા દૈત્યા મનુષ્યાશ્ચ સર્વે દારિદ્યપીડિતાઃ

કાન્ત્યા હીનસ્તતશ્ચન્દ્રઃ પ્રાપામ્બુત્વં મહોદધૌ॥
અનાવૃષ્ટિર્મહત્યાસીદ્ધાન્યબીજક્ષયંકરી

ક્વાન્નં ક્વાન્નેતિ જલ્પન્તઃ ક્ષુત્ક્ષામાશ્ચ નિરોજસઃ ॥
ત્યક્ત્વા ગ્રામાન્પુરશ્ચોષુર્વનેષુ ચ નગેષુ ચ

ક્ષુધાર્ત્તાસ્તે પશૂન્હત્વા ગ્રામ્યાનારણ્યકાંસ્તથા ॥
પક્ત્વાઽપક્ત્વાપિ વા કેચિત્તેષાં માંસાન્યભુઞ્જત

વિદ્વાંસો મુનયશ્ચાઽથ યે વૈ સદ્ધર્મચારિણઃ ॥
મ્રિયમાણાઃ ક્ષુધાઽથાપિ નાશ્નન્ત પલલાનિ તુ

તદા તુ વૃદ્ધા ઋષયસ્તાન્દૃષ્ટ્વાઽનશનાદૃતાન્ ॥
મનુભિઃ સહ વેદોક્તમાપદ્ધર્મમબોધયન્

મુનયઃ પ્રાયશસ્તત્ર ક્ષુધા વ્યાકુલિતેન્દ્રિયાઃ ॥
પરોક્ષવાદવેદાર્થાન્વિપરીતાન્પ્રપેદિરે

અર્થં ચાજાદિશબ્દાનાં મુખ્યં છાગાદિમેવ તે ॥
બુબુધુશ્ચાઽથ તે પ્રાહુર્યજ્ઞાન્ કુરુત ભો દ્વિજાઃ

યા વેદવિહિતા હિંસા ન સા હિંસાસ્તિ દોષદા ॥
ઉદ્દિશ્ય દેવાન્પિતૄંશ્ચ તતો ઘ્નત પશૂઞ્છુભાન્

પ્રોક્ષિતં દેવતાભ્યશ્ચ પિતૃભ્યશ્ચ નિવેદિતમ્ ॥
ભુઞ્જત સ્વેપ્સિતં માંસં સ્વાર્થં તુ ઘ્નત મા પશૂન્

તતો દેવર્ષિભૂપાલા નરાશ્ચ સ્વસ્વશક્તિતઃ ॥
ચક્રુસ્તૈર્બોધિતા યજ્ઞાનૃતે હ્યેકાન્તિકાન્હરેઃ

ગોમેધમશ્વમેધં ચ નરમેધમુખાન્મખાન્ ॥
ચક્રુર્યજ્ઞાવશિષ્ટાનિ માંસાનિ બુભુજુશ્ચ તે

વિનષ્ટાયાઃ શ્રિયઃ પ્રાપ્ત્યૈ કેચિદ્યજ્ઞાંશ્ચ ચક્રિરે ॥
સ્ત્રીપુત્રમંદિરાદ્યર્થં કેચિચ્ચ સ્વીયવૃત્તયે

મહાયજ્ઞેષ્વશક્તાસ્તુ પિતૄનુદિશ્ય ભૂરિશઃ ॥
નિહત્ય શ્રાદ્ધેષુ પશૂન્માંસાન્યાદંસ્તથાઽઽદયન્

કેચિત્સરિત્સમુદ્રાણાં તીરેષ્વેવાવસઞ્જનાઃ ॥
મત્સ્યાઞ્જાલૈરુપાદાય તદાહારા બભૂવિરે

સ્વગૃહાગતશિષ્ટેભ્યઃ પશૂનેવ નિહત્ય ચ ॥
નિવેદયામાસુરેતે ગોછાગપ્રમુખાન્મુને

સજાતીયવિવાહાનાં નિયમશ્ચ તદા ક્વચિત્ ॥
નાભવદ્ધર્મસાંકર્યાદ્વિત્તવેશ્માદ્યભાવતઃ

॥
બ્રાહ્મણાઃ ક્ષત્રિયાદીનાં ક્ષત્રાદ્યા બ્રહ્મણાં સુતાઃ ॥
ઉપયેમિરે કાલગત્યા સ્વસ્વવંશવિવૃદ્ધયે

ઇત્થં હિંસામયા યજ્ઞાઃ સંપ્રવૃત્તા મહાપદિ ॥
ધર્મસ્ત્વાભાસમાત્રોઽસ્થાત્સ્વયં તુ શ્રિયમન્વગાત્

અધર્મઃ સાન્વયો લોકાંસ્ત્રીનપિ વ્યાપ્ય સર્વતઃ ॥
અવર્દ્ધતાઽલ્પકાલેન દુર્નિવાર્યો બુધૈરપિ

દરિદ્રાણામથૈતેષામપત્યાનિ તુ ભૂરિશઃ ॥
તેષાં ચ વંશવિસ્તારો મહાઁલ્લોકેષ્વવર્દ્ધત

વિદ્વાંસસ્તત્ર યે જાતાસ્તે તુ ધર્મં તમેવ હિ ॥
મેનિરે મુખ્યમેવાઽથ ગ્રન્થાંશ્ચક્રુશ્ચ તાદૃશાન્

તે પરમ્પરયા ગ્રન્થાઃ પ્રામાણ્યં પ્રતિપેદિરે ॥
આદ્યે ત્રેતાયુગે હીત્થમાસીદ્ધર્મસ્ય વિપ્લવઃ

તતઃપ્રભૃતિ લોકેષુ યજ્ઞાદૌ પશુહિંસનમ્ ॥
બભૂવ સત્યે તુ યુગે ધર્મ આસીત્સનાતનઃ

કાલેન મહતા સોપિ સહ દેવૈઃ સુરાધિપઃ ॥
આરાધ્ય સંપદં પ્રાપ વાસુદેવં પ્રભું મુને

તતો ધર્મનિકેતસ્ય શ્રીપતેઃ કૃપયા હરેઃ ॥
યથાપૂર્વં ચ સદ્ધર્મસ્ત્રિલોક્યાં સંપ્રવર્ત્તત

તત્રાપિ કેચિન્મુનયો નૃપા દેવાશ્ચ માનુષાઃ ॥
કામક્રોધરસાસ્વાદલોભોપહતસદ્ધિયઃ ॥
તમાપદ્ધર્મમદ્યાપિ પ્રાધાન્યેનૈવ મન્વતે

એકાન્તિનો ભાગવતા જિતકામાદયસ્તુ યે ॥
આપદ્યપિ ન તેઽગૃહ્ણંસ્તં તદા કિમુતાઽન્યદા

ઇત્થં બ્રહ્મન્નાદિકલ્પે હિંસ્રયજ્ઞપ્રવર્ત્તનમ્ ॥
યથાસીત્તન્મયાખ્યાતમાપત્કાલવશાદ્ભુવિ

॥
ઇતિ શ્રીસ્કાન્દે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં દ્વિતીયે વૈષ્ણવખણ્ડે શ્રીવાસુદેવમાહાત્મ્યે હિંસ્રયજ્ઞપ્રવૃત્તિહેતુનિરૂપણં નામ નવમોઽધ્યાયઃ