સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 2.8-5

॥ બ્રહ્મોવાચ॥ ॥
શ્રીમત્તુલસિમાહાત્મ્યં યથાવદ્વર્ણય પ્રભો ॥
યસ્યાઃ સન્નિધિમાત્રેણ પ્રીતિર્ભવતિ તેઽધિકા

॥ શ્રીભગવાનુવાચ ॥ ॥
મણિકાંચનપુષ્પાણિ તથા મુક્તામયાનિ ચ ॥
તુલસીપત્રદાનસ્ય કલાં નાર્હંતિ ષોડશીમ્

તુલસીમંજરીભિર્યઃ કુર્યાદ્વૈ મમ પૂજનમ્ ॥
ન સ ગર્ભગૃહં યાયાન્મુક્તિભાગી ભવેન્નરઃ

આરોપ્ય તુલસીં વત્સ પૂજયેત્તદ્દલૈશ્ચ મામ્ ॥
દિવિ સંમોદમાનઃ સ શ્વેતદ્વીપે ચ મે ગૃહે

શ્રીમત્તુલસ્યાર્ચયતે સકૃદ્ધિ માં પત્રૈઃ સુગન્ધૈર્વિમલૈરખંડિતૈઃ ॥
યસ્તસ્ય પાપં પટસંસ્થિતં તદા નિરીક્ષયિત્વા પરિમાર્જયેદ્યમઃ

તુલસી ન યેષાં મમ પૂજનાર્થં સંપાદિતૈકાદશિપુણ્યવાસરે ॥
ધિગ્યૌવનં જીવિતમર્થસન્તતિસ્તેષાં સુખં નેહ ચ દૃશ્યતે પરે

લિંગમભ્યર્ચિતં દૃષ્ટ્વા સહોમાસે ચ મામકમ્ ॥
તુલસીપત્રનિકરૈર્મુચ્યતે બ્રહ્મહત્યયા

નિત્યમભ્યર્ચયેદ્યો વૈ તુલસ્યા માં રમેશ્વરમ્ ॥
મહાપાપાનિ નશ્યંતિ કિં પુનશ્ચોપપાતકમ્

વર્જ્યં પર્યુષિતં પુષ્પં વર્જ્યં પર્યુષિતં જલમ્ ॥
ન વર્જ્યં તુલસીપત્રં ન વર્જ્યં જાહ્નવીજલમ્

તાવદ્ગર્જંતિ પુષ્પાણિ માલત્યાદીનિ ભોઃ સુત ॥
યાવન્ન પ્રાપ્યતે પુણ્યા તુલસી મમ વલ્લભા

સકૃદભ્યર્ચયેદ્યો માં બિલ્વપત્રેણ માનવઃ ॥
મુક્તિભાગી નિરાતંકો મમ પાર્શ્વગતો ભવેત્

બિલ્વપત્રાચ્છમીપત્રાજ્જાતીપત્રાત્સરોરુહાત્ ॥
વલ્લભં તુલસીપત્રં કૌસ્તુભાદધિકં મમ

અભિન્નપત્રા તુલસી હૃદ્યા મંજરિસંયુતા ॥
ક્ષીરોદાર્ણવસંભૂતા પદ્મેવેયં સદા મમ

અકૃષ્ણાઽપ્યથવા કૃષ્ણા તુલસી મમ વલ્લભા ॥
સિતા વાઽપ્યસિતા વાપિ દ્વાદશી વલ્લભા યથા ।

ગૃહીત્વા તુલસીપત્રં ભક્ત્યા યો માં સમર્ચયેત્ ॥
અર્ચિતં તેન સકલં સદેવાસુરમાનુષમ્ ॥

તાવદ્ગર્જંતિ રત્નાનિ કૌસ્તુભાદીન્યનન્તશઃ ॥
યાવન્ન પ્રાપ્યતે કૃષ્ણ તુલસીકૃષ્ણમંજરી

કૃષ્ણં કૃષ્ણતુલસ્યા હિ યો ભક્ત્યા પૂજયેન્નરઃ ॥
સ યાતિ ભુવનં શુભ્રં યત્ર વિષ્ણુઃ શ્રિયા સહ

મમાઽર્ચનાર્થં ભિક્ષૂણાં યચ્છંતિ તુલસીદલમ્ ॥
અન્યેષામપિ ભક્તાનાં યાંતિ તે પદમવ્યયમ્

તુલસી કૃષ્ણગૌરા યા તયા યો માં સમર્ચયેત્ ॥
નરો યાતિ તનું ત્યક્ત્વા વૈષ્ણવીં શાશ્વતીં ગતિમ્

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥ ॥
ધૂપદાનસ્ય માહાત્મ્યં દીપસ્યાઽપિ ચ કેશવ ॥
યત્ફલં લભતે મર્ત્યસ્તન્મે બ્રૂહિ યથાર્થતઃ

॥ શ્રીભગવાનુવાચ ॥ ॥
શૃણુ પુત્ર પ્રવક્ષ્યામિ ધૂપદાનસ્ય યત્ફલમ્ ॥
દીપદાનસ્ય માહાત્મ્યં મમ પ્રીતિકરં પરમ્

અગુરું ચ સકર્પૂરં દિવ્યચંદનસૌરભમ્ ॥
દત્ત્વા માં વૈ સહોમાસે કુલાનાં તારયેચ્છતમ્

કૃષ્ણાગુરુસમુત્થેન ધૂપેન ચ મમાઽલયમ્ ॥
ધૂપયેદ્વૈષ્ણવો યસ્તુ સ મુક્તો નરકાઽર્ણવાત્

માહિષં ગુગ્ગુલં યસ્તુ આજ્યયુક્તં સશર્કરમ્ ॥
ધૂપં દદાતિ યો વૈ માં તસ્યેચ્છાં પ્રદદામ્યહમ્

ગુગ્ગુલો હંત્યશેષાણિ અરિષ્ટાનિ ચ ધૂપિતઃ ॥
કામાન્નાનાવિધાંશ્ચૈવ અગુરુઃ સંપ્રયચ્છતિ

દેહં ગેહં પુનાત્યેવ ધૂપસ્ત્વગુરુસંભવઃ ॥
નાશયેદ્યક્ષરક્ષાંસિ ધૂપઃ સર્જરસોદ્ભવઃ

જાતિપુષ્પમથૈલા ચ ગુગ્ગુલશ્ચ હરીતકી ॥
કૂટઃ સર્જરસશ્ચૈવ ગુડઃસૈલાચ્છડસ્તથા ॥
નખયુક્તાનિ ચૈતાનિ દશાંગો ધૂપ ઉચ્યતે

ધૂપં દશાંગં યદિ ચેત્કરોતિ માસે સહે મે અતિવલ્લભે ચ ॥
દદામિ કામાનતિદુર્લભાનપિ બલં ચ પુષ્ટિં સુતદારભક્તિમ્

મુસ્તાધૂપે માનુષાણાં પ્રિયત્વં માંગલ્યકં વશ્યકરં ગુડસ્ય ॥
કુર્યાત્સહોમાસિ મમાગ્રતો યો વિહાય પાપાનિ સ માં સમાપ્નુયાત્

ન ભયં વિદ્યતે તસ્ય દિવ્યભૌમાંતરિક્ષજમ્ ॥
મમ ધૂપાવશેષેણ યસ્યાંઽગં પરિમાર્જિતમ્

ન ચાપદ્વિદ્યતે તસ્ય ભવંતિ સંપદોઽખિલાઃ ॥
ધૂપે કૃતે સહોમાસે મમાગ્રે શ્રદ્ધયાઽનિશમ્

ધૂપઃ સુરૂપતાં ધત્તે ધૂપઃ પાવનમુત્તમમ્ ॥
વનસ્પતિરસો દિવ્યઃ પરમઃ પાવનઃ શુચિઃ

અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ દીપમાહાત્મ્યમુત્તમમ્ ॥
યસ્મિન્કૃતે નરો યાતિ વૈકુણ્ઠં નાત્ર સંશયઃ

બહુવર્તિસમાયુક્તં ઘૃતપૂરસમન્વિતમ્ ॥
કુર્યાદારાર્તિકં યો વૈ કલ્પકોટિં દિવં વસેત્

નીરાજનં તુ યઃ પશ્યેત્સહોમાસે મમાઽગ્રતઃ ॥
સપ્તજન્મ ભવેદ્વિપ્રો હ્યંતે ચ પરમં પદમ્

કર્પૂરેણ તુ યઃ કુર્યાદ્ભક્ત્યા ચૈવ મમાગ્રતઃ ॥
આરાર્તિકં દ્વિજશ્રેષ્ઠ પ્રવિશેન્મામનંતકમ્

મન્ત્રહીનં ક્રિયાહીનં યત્કૃતં પૂજનં મમ ॥
સર્વં સંપૂર્ણતામેતિ કૃતે નીરાજને સુત

યઃ કરોતિ સહોમાસે કર્પૂરેણ ચ દીપકમ્ ॥
અશ્વમેધમવાપ્નોતિ કુલં ચૈવ સમુદ્ધરેત્

મમાઽગ્રે વૈ દ્વિજાનાં ચ દીપં દદ્યાચ્ચતુષ્પથે ॥
મેધાવી જ્ઞાનસંપન્નશ્ચક્ષુષ્માઞ્જાયતે નરઃ

ઘૃતેન વાઽથ તૈલેન દીપં પ્રજ્વાલયેન્નરઃ ॥
સહોમાસે મમાઽગ્રે ચ તસ્ય પુણ્યફલં શૃણુ

વિહાય સકલં પાપં સહસ્રાદિત્યસન્નિભઃ ॥
જ્યોતિષ્મતા વિમાનેન મમ લોકે મહીયતે

તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન દીપં દદ્યાદ્વિચક્ષણઃ ॥
તં ચ દત્ત્વા વિહિંસેદ્યઃ સ પતેન્નરકે ધુવમ્

દીપં યો વૈ હરેત્પાપી લોભાદ્દ્વેષાદ્દ્વિજોત્તમ ॥
તદ્દીપહરણાત્સોઽપિ મૂકોંઽધશ્ચ પ્રજાયતે

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં દ્વિતીયે વૈષ્ણવખણ્ડે બ્રહ્મવિષ્ણુસંવાદે માર્ગશીર્ષમાહાત્મ્યે દીપમાહાત્મ્યવર્ણનંનામ અષ્ટમોઽધ્યાયઃ