સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 2.3-7

॥ નારદ ઉવાચ ॥
વેદેષુ સપુરાણેષુ સાંગોપાંગેષુ ગીયસે ॥
ત્વમેવ શાશ્વતો ધાતા નિયન્તામૃતમચ્યુત ॥
ત્વં વિધાતા ચ સતતં ત્વયિ સર્વમિદં જગત્

ચત્વારો હ્યાશ્રમા દેવ સર્વે વર્ણાશ્ચ કર્મભિઃ ॥
યજન્તે ત્વામહરહર્ન્નાનામૂર્ત્તિસમાસ્થિતમ્

પિતા માતા ચ સર્વસ્ય દૈવતં ત્વં હિ શાશ્વતમ્ ॥
કં ત્વં ચ યજસે દેવં પિતરં વા ન વિદ્મહે

શ્રીનારાયણ ઉવાચ ॥
નૈતદ્રહસ્યં વક્તવ્યમાત્મગુહ્યમથાપિ તે ॥
મયિ ભક્તિમતે બ્રહ્મન્પ્રવક્ષ્યામિ યથાતથમ્

સત્યં જ્ઞાનમનન્તં યો બ્રહ્મેતિ શ્રુતિવર્ણિતઃ ॥
ત્રિગુણવ્યતિરિક્તશ્ચ પુરુષો દિવ્યવિગ્રહઃ

મહાપુરુષ ઇત્યુક્તો વાસુદેવશ્ચ યઃ પ્રભુઃ ॥
નારાયણ ઋષિર્વિષ્ણુઃ કૃષ્ણશ્ચ ભગવાનિતિ

એકઃ સ એવ દેવો નૌ પિતરૌ ચેતિ વિદ્ધિ ભોઃ ॥
આવાભ્યાં પૂજ્યતેઽસૌ હિ દૈવે પિત્ર્યે ચ કલ્પિતે

નાસ્તિ તસ્માત્પરતરઃ પિતા દેવોઽથ વા દ્વિજ ॥ ]
આત્મા હિ નૌ સ વિજ્ઞેયઃ કૃષ્ણો બ્રહ્મપુરેશ્વરઃ

તેનૈષા પ્રથિતા બ્રહ્મન્મર્યાદા લોકભાવની॥
દૈવં પિત્ર્યં ચ કર્તવ્યમિતિ લોકહિતૈષિણા

પ્રવૃત્તં ચ નિવૃત્તં ચ દ્વેધા કર્માસ્તિ વૈદિકમ્ ॥
યથાધિકારં વિહિતં પુરુષાર્થોપલબ્ધયે

તન્ત્રવેદોક્તવિધિના સ્વોચિતસ્ત્રીપરિગ્રહઃ ॥
વિત્તાર્જનં ચ ન્યાયેન દ્રવ્યયજ્ઞાઃ સકામનાઃ

વાસો ગ્રામે ચ નગરે પૂર્તમિષ્ટં ચ કર્મ યત્ ॥
પ્રવૃત્તં તત્તુ સકલમશાન્તિકૃદુદીરિતમ્

સ્ત્રીદ્રવ્યયોઃ પરિત્યાગઃ કામલોભક્રુધાં તથા ॥
વનવાસશ્ચ વૈરાગ્યં તપઃ ક્ષાન્તિઃ શમો દમઃ

બ્રહ્મયજ્ઞા યોગયજ્ઞા જ્ઞાનયજ્ઞાશ્ચ સર્વશઃ ॥
જપયજ્ઞાશ્ચેતિ મુને નિવૃત્તં કર્મ કીર્તિતમ્

ત્રિલોક્યાં ગતયો ધર્મં પ્રવૃત્તમનુતિષ્ઠતામ્ ॥
સ્વર્ગલોકાવધિ મુને મનુષ્યાણાં ભવન્તિ વૈ

ઇન્દ્રચન્દ્રાગ્નિલોકાદૌ સ્વસ્વપુણ્યફલં ચ તે ॥
ભોગૈશ્વર્યં વહુવિધમભીષ્ટં ભુઞ્જતે ખલુ

યાવત્પુણ્યં તાવદેવ ભુક્ત્વા તત્તે સુરાઽસ્તતઃ ॥
ક્ષીણે તુ સુકૃતે ભૂયઃ પતન્તિ વિવશા ભુવિ

ભોગૈશ્વર્યાદિનાશો હિ કાલવેગેન જાયતે ॥
અનિચ્છતામપિ મુને તેષાં પુણ્યક્ષયે સતિ

આધિકારિકદેવાનામપિ બ્રહ્મદિને મુહુઃ ॥
ઇષ્ટભોગૈશ્વર્યનાશો જાયતે કાલરંહસા

નિવૃત્તધર્મનિષ્ઠા યે યોગિનશ્ચ તપસ્વિનઃ ॥
જનાદીન્યાન્તિ લોકાંસ્ત્રીંસ્તે તુ ત્રૈલોક્યતો બહિઃ

તત્તલ્લોકૈશ્વર્યભોગાન્ભુઞ્જતે તે નિજેપ્સિતાન્ ॥
દૈનન્દિનેપિ પ્રલયે વર્ત્તન્તે તે યથાસુખમ્

બ્રહ્મણો દ્વિપરાર્દ્ધાન્તે તદ્ભોગૈશ્વર્યસંપદઃ ॥
નશ્યન્તિ કાલશક્ત્યૈવ લોકાસ્તેષાં ચ નારદ

અથૈતદ્વિવિધં કર્મ ગુણાત્મકમપિ દ્વિજ ॥
કૃતં ચેદ્વિષ્ણુસંબદ્ધં નિર્ગુણં સ્યાત્તદા તુ તત્

તત્ફલં ચાક્ષયં સ્યાદ્ધિ સ્વેષ્ટાદપ્યધિકં નૃણામ્ ॥
ભક્તાસ્તે ભગવદ્ધામ યાન્ત્યષ્ટાવૃત્તિતઃ પરમ્

અતો વિવેકિનો નિત્યં વિષ્ણુભક્ત્યન્વિતાઃ ક્રિયાઃ ॥
પ્રવૃત્તા વા નિવૃત્તા વા કુર્વતે સકલા અપિ

બ્રહ્મા સ્થાણુર્મનુર્દ્દક્ષો ભૃગુર્દ્ધર્મસ્તથા યમઃ ॥
મરીચિરઙ્ગિરાશ્ચાત્રિઃ પુલસ્ત્યઃ પુલહઃ ક્રતુઃ

વૈભ્રાજશ્ચ વસિષ્ઠશ્ચ વિવસ્વાન્સોમ એવ ચ ॥
કશ્યપઃ કર્દ્દમાદ્યાશ્ચ પ્રજાનાં પતયો મુને

દેવાશ્ચ ઋષયઃ સર્વે સર્વે વર્ણાસ્તથાશ્રમાઃ ॥
પૂજયન્તિ તમેવેશં પ્રવૃત્તં ધર્મમાસ્થિતાઃ

સનઃ સનત્સુજાતશ્ચ સનકઃ સ સનન્દનઃ ॥
સનત્કુમારઃ કપિલ આરુણિશ્ચ સનાતનઃ

ઋભુર્યતિશ્ચ હંસાદ્યા મુનયો નૈષ્ઠિકવ્રતાઃ ॥
તમેવ પૂજયન્તીશં નિવૃત્તં ધર્મમાસ્થિતાઃ

વાસુદેવસ્યાઙ્ગતયા ભાવયિત્વા સુરાન્પિતૄન્ ॥
અહિંસપૂજાવિધિના યજન્તે ચાન્વહં હિ તે

યથાધિકારમેતે હિ તેન યત્ર નિયોજિતાઃ ॥
પ્રવૃત્તે વા નિવૃત્તે વા ધર્મે તે પાલયન્તિ તમ્ ॥
તસ્ય દેવસ્ય મર્યાદાં ન ક્રામન્ત્યુભયેપિ તે

ચતુર્વર્ગે તેષુ યસ્ય યદ્યદિષ્ટતમં ભવેત્ ॥
તત્તત્સંપૂરયત્યેવ સર્વ શક્તિપતિઃ પ્રભુઃ

ભક્ત્યા કૃતસ્યાપ્યલ્પસ્ય ભગવાન્પુણ્યકર્મણઃ ॥
પ્રીતો દદાત્યેવ ફલં મહદક્ષયમીપ્સિતમ્

તેષુ તદ્ભક્તિતો લોકે યે ત્વેકાન્તિત્વમાસ્થિતાઃ ॥
વાસુદેવં વિનાન્યત્ર સંક્ષીણાશેષવાસનાઃ

દેહાન્તે તે તુ સંપ્રાપ્ય તસ્ય ધામ તમઃપરમ્ ॥
દેહૈરપ્રાકૃતૈરેવ પ્રેમ્ણા પરિચરન્તિ તમ્

અન્યે તુ ભક્તાઃ કાલેન તદુપાસનદાર્ઢ્યતઃ ॥
વાસનાનાં ક્ષયે જાતે યાન્ત્યેકાન્તિકવદ્ધિ તમ્

યેન કેનાપિ ભાવેન તેન સંબધ્યતે તુ યઃ ॥
સંસૃતિં ન પ્રયાત્યેવ સ તુ ક્વાપ્યન્યજીવવત્

કર્મયોગસ્ય સંસિદ્ધિર્જ્ઞાનયોગસ્ય ચેપ્સિતા ॥
તસ્યાશ્રયાદેવ નૃણાં નિર્વિઘ્નં ભવતિ દ્રુતમ્

તસ્માત્સ એવ ભગવાન્સવર્રૈપિ જનૈરિહ ॥
સ્વાભીષ્ટફલસિદ્ધ્યર્થં પ્રીત્યોપાસ્યો યથાવિધિ

બ્રહ્મૈક્યમાપ્તા નિર્વિઘ્ના અપિ બ્રહ્મશિવાદયઃ ॥
શ્રીવિષ્ણોઃ કુર્વતે ભક્તિં સન્તીત્થં તન્મહાગુણાઃ

ઇતિ ગુહ્યસમુદ્દેશસ્તવ નારદ કીર્ત્તિતઃ ॥
અતિપ્રેમ્ણા હિ સતતં મયિ ભક્તિમતોઽખિલઃ

ઇતિ શ્રીસ્કાન્દે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં દ્વિતીયે વૈષ્ણવખણ્ડે શ્રીવાસુદેવમાહાત્મ્યે શ્રીવાસુદેવસર્વોપાસ્યત્વનિરૂપણં નામ તૃતીયોઽધ્યાયઃ