સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 2.29

॥ શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ ॥
ઇતિ તદ્વચનં શ્રુત્વા પૃથુર્વિસ્મિતમાનસઃ ॥
સંપૂજ્ય નારદં સમ્યગ્વિસસર્જ તદા પ્રિયે

પુરાઽવંતીપુરે કશ્ચિદ્વિપ્ર આસીદ્ધનેશ્વરઃ ॥
બ્રહ્મકર્મપરિભ્રષ્ટઃ પાપકર્મા સુદુર્મતિઃ

દેશાદ્દેશાતરં ગચ્છન્ક્રયવિક્રયકારણાત્ ॥
માહિષ્મતીપુરીમાગાત્કદાચિત્સ ધનેશ્વરઃ

મહિષેણ કૃતા પૂર્વં તસ્માન્માહિષ્મતીતિ સા ॥
યસ્યા વપ્રગતા ભાતિ નર્મદા પાપનાશિની

કાર્તિકવ્રતિનસ્તત્ર નાનાદેશાઽઽગતાન્નરાન્ ॥
સ દૃષ્ટ્વા વિક્રયં કુર્વન્માસમેકમુવાસ સઃ

સ નિત્યં નર્મદાતીરે ભ્રમન્વિક્રયકારણાત્ ॥
દદર્શ બ્રાહ્મણાન્સ્નાનજપદેવાર્ચને સ્થિતાન્ ॥

કાંશ્ચિત્પુરાણં પઠતઃ કાંશ્ચિચ્ચ શ્રવણે રતાન્ ॥
નૃત્યગાયનવાદિત્રવિષ્ણુશ્રવણતત્પરાન્

ઉદ્યાપનવિધૌ સક્તાન્કાંશ્ચિજ્જાગરણે રતાન્ ॥
વિપ્રગોપૂજનરતાન્દીપદાનરતાંસ્તથા

દદર્શ કૌતુકાવિષ્ટસ્તત્રતત્ર ધનેશ્વરઃ ॥
નિત્યં પરિભ્રમંસ્તત્ર દર્શનસ્પર્શભાષણાત્

વૈષ્ણવાનાં તથા વિષ્ણોર્નામશ્રાવાદિ સોઽલભત્ ॥
એવં માસં સ્થિતસ્તસ્યા નર્મદાયાસ્તટે દ્વિજઃ

તાવત્કૃષ્ણાઽહિના દષ્ટો વિહ્વલઃ સ પપાત હ ॥
અથ દેહપરિત્યક્તં તં વદ્ધ્વા યમકિંકરાઃ

યમાજ્ઞયા કુંભિપાકે ચિક્ષિપુસ્તં ધનેશ્વરમ્ ॥
યાવત્ક્ષિપ્તશ્ચ તત્રાસૌ તાવચ્છીતલતાં યયૌ ॥

કુંભીપાકો યથા વહ્નિઃ પ્રહ્લાદક્ષેપણાત્પુરા ॥
યમસ્તુ કૌતુકં દૃષ્ટ્વા પપ્રચ્છાનીય તં તતઃ

તાવદભ્યાગતસ્તત્ર નારદઃ પ્રાહ સત્વરમ્ ॥
॥ નારદ ઉવાચ ॥ ॥
નૈવાઽયં નિરયાન્ભોક્તુમર્હો હ્યરુણનંદન

યસ્માદંતેઽસ્ય સંજાતં કર્મ યન્નિરયાપહમ્ ॥
યઃ પુણ્યકર્મિણાં કુર્યાદ્દર્શનસ્પર્શભાષણમ્

તતઃ ષડંશમાપ્નોતિ પુણ્યસ્ય નિયતં નરઃ ॥
સખ્યં તુ તૈસ્તુ સંસર્ગં કૃતવાન્વૈ ધનેશ્વરઃ

કાર્તિકવ્રતિભિર્માસં તેષાં પુણ્યાંશભાગયમ્

તસ્માદકામપુણ્યો હિ યક્ષયોનિસ્થિતો હ્યયમ્ ॥
વિલોક્ય નિરયાન્સર્વાન્પાપભોગપ્રદર્શકાન્

॥ ॥ શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ॥ ॥
ઇત્યુક્ત્વા ગતવતિ નારદે સ સૌરિસ્તદ્વાક્યશ્રવણવિબુદ્ધતત્સુકર્મા॥
તં વિપ્રં પુનરનયત્સ્વકિંકરેણ તાન્સર્વાન્નિરયગણાન્પ્રદર્શયિષ્યન્

તતો ધનેશ્વરં નીત્વા નિરયાન્પ્રેતપોઽબ્રવીત્ ॥
દર્શયિષ્યંસ્તુ તાન્સર્વાન્યમાનુજ્ઞાકરસ્તદા

॥ પ્રેતપ ઉવાચ ॥ ॥
પશ્યેમાન્નિરયાન્ઘોરાન્ધનેશ્વર મહાભયાન્ ॥
એષુ પાપકરા નિત્યં પચ્યંતે યમકિંકરૈઃ

અકામાત્પાતકં શુષ્કં કામાદાર્દ્રમુદાહૃતમ્ ॥
આર્દ્રશુષ્કાદિભિઃ પાપૈર્દ્વિપ્રકારાનવસ્થિતાન્

ચતુરાશીતિસંખ્યાકૈઃ પૃથગ્ભેદૈરવસ્થિતાન્ ॥
યત્પ્રકીર્ણમપાંક્તેયં મલિનીકરણં તથા

જાતિભ્રંશકરં તદ્વદુપપાતકસંજ્ઞકમ્ ॥
અતિપાપં મહાપાપં સપ્તધા પાતકં સ્મૃતમ્

એભિઃ સપ્તસુ પચ્યંતે નિરયેષુ યથાક્રમમ્ ॥
કાર્તિકવ્રતિભિર્યસ્માત્સંસર્ગો હ્યભવત્તવ

તત્પુણ્યોપચયાદેતે નિર્હૃતા નિરયાઃ ખલુ ॥
શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ ॥ ॥
દર્શયિત્વેતિ નિરયાન્પ્રેતપસ્તમથાહરત્

ધનેશ્વરં યક્ષલોકં યક્ષશ્ચાઽભૂત્સ તત્ર હિ ॥
ધનદસ્યાઽનુગઃ સોઽયં ધનયક્ષેતિ વિશ્રુતઃ

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
ઇત્યુક્ત્વા વાસુદેવોઽસૌ સત્યભામામતિપ્રિયમ્ ॥
સાયંસંધ્યાવિધિં કર્તું જગામ જનનીગૃહમ્

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥ ॥
એવંપ્રભાવઃ ખલુ કાર્તિકોઽયં મુક્તિપ્રદો ભુક્તિકરશ્ચ યસ્માત્ ॥
પ્રયાંત્યનેકાઽર્જિતપાતકાનિ વ્રતસ્ય સંદર્શયતોઽપિ મુક્તિમ્

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં દ્વિતીયે વૈષ્ણવખણ્ડે કાર્તિકમાસમાહાત્મ્યે ધનેશ્વરયક્ષજન્મપ્રાપ્તિવર્ણનંનામૈકોનત્રિંશોઽધ્યાયઃ