સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 2.21

॥ નારદ ઉવાચ ॥ ॥
વિષ્ણુર્જલંધરં ગત્વા તદ્દૈત્યપુટભેદનમ્ ॥
પાતિવ્રત્યસ્ય ભંગાય વૃંદાયાશ્ચાઽકરોન્મતિમ્

અથ વૃંદારકા દેવી સ્વપ્નમધ્યે દદર્શ હ ॥
ભર્તારં મહિષાઽઽરૂઢં તૈલાભ્યક્તં દિગંમ્બરમ્

કૃષ્ણપ્રસૂનભૂષાઢ્યં ક્રવ્યાદગણસેવિતમ્ ॥
દક્ષિણાશાગતં મુણ્ડં તમસાપ્યાઽઽવૃતં તદા

સ્વપુરં સાગરે મગ્નં સહસૈવાઽઽત્મના સહ ॥
તતઃ પ્રબુદ્ધા સા બાલા તત્સ્વપ્નં પ્રવિચિન્વતી

દદર્શોદિતમાદિત્યં સચ્છિદ્રં નિષ્પ્રભં મુહુઃ ॥
તદનિષ્ટમિતિ જ્ઞાત્વા રુદતી ભયવિહ્વલા

કુત્રચિન્નાઽલભચ્છર્મ ગોપુરાટ્ટાલભૂમિષુ ॥
તતઃ સખીદ્વયયુતા નગરોદ્યાનમાગમત્

તત્રાઽપિ સાઽભ્રમદ્બાલા નાઽલભત્કુત્રચિત્સુખમ્ ॥
વનાદ્વનાંતરં યાતા નૈવ વેદાત્મનસ્તદા

તતઃ સા ભ્રમતી બાલા દદર્શાઽતીવભીષણૌ ॥
રાક્ષસૌ સિંહવદનૌ દંષ્ટ્રાઽઽનનવિભીષણૌ

તૌ દૃષ્ટ્વા વિહ્વલાઽતીવ પલાયનપરાઽભવત્ ॥
દદર્શ તાપસં શાંતં સશિષ્યં મૌનમાસ્થિતમ્

તતસ્તત્કણ્ઠમાવૃત્ય નિજાં બાહુલતાં ભયાત્ ॥
મુને માં રક્ષ શરણમાગતાઽસ્મીત્યભાષત

મુનિસ્તાં વિહ્વલાં દૃષ્ટ્વા રાક્ષસાઽનુગતાં તદા ॥
હુંકારેણૈવ તૌ ઘોરૌ ચકાર વિમુખૌ રુષા

તૌ હુંકારભયત્રસ્તૌ દૃષ્ટ્વા ચ વિમુખૌ ગતૌ ॥
પ્રણમ્ય દંડવદ્ભૂમૌ વૃન્દા વચનમબ્રવીત્

॥ વૃન્દોવાચ ॥ ॥
રક્ષિતાહં ત્વયા ઘોરાદ્ભયાદસ્માત્કૃપાનિધે ॥
કિંચિદ્વિપ્તુમિચ્છામિ કૃપયા તન્નિશામય

જલંધરો હિ મદ્ભર્તા રુદ્રં યોદ્ધું ગતઃ પ્રભો ॥
સ તત્રાઽસ્તે કથં યુદ્ધે તન્મે કથય સુવ્રત

॥ નારદ ઉવાચ ॥ ॥
મુનિસ્તદ્વાક્યમાકર્ણ્ય કૃપયોર્ધ્વમવૈક્ષત ॥
તાવત્કપી સમાયાતૌ પ્રણમ્ય ચાગ્રતઃ સ્થિતૌ

તતસ્તદ્ભ્રૂલતાસંજ્ઞાનિયુક્તૌ ગગનં ગતૌ ॥
ગત્વા ક્ષણાર્દ્ધાદાગત્ય પ્રણતાવગ્રતઃ સ્થિતૌ ॥
શિરઃકબન્ધે હસ્તૌ ચ ગૃહીત્વા સમુપસ્થિતૌ

શિરઃકબંધે હસ્તૌ ચ દૃષ્ટ્વાઽબ્ધિતનયસ્ય સા ॥
પપાત મૂર્છિતા ભૂમૌ ભર્તૃવ્યસનદુઃખિતા

કમંડલૂદકૈઃ સિક્ત્વા મુનિનાઽઽશ્વાસિતા તદા ॥
સ્વભર્તૃભાલે સા ભાલં કૃત્વા દીના રુરોદ હ

॥ વૃન્દોવાચ ॥ ॥
યઃ પુરા સુખસંવાદે વિનોદયસિ માં પ્રભો ॥
સ કથં ન વદસ્યદ્ય વલ્લભા મામનાગસમ્

યેન દેવાઃ સગંધર્વા નિર્જિતા વિષ્ણુના સહ ॥
સ કથં તાપસેનાઽદ્ય ત્રૈલોક્યવિજયી હતઃ

॥ નારદ ઉવાચ ॥ ॥
રુદિત્વેતિ તદા વૃન્દા તં મુનિં વાક્યમબ્રવીત્ ॥
॥ વૃન્દોવાચ ॥ ॥
કૃપાનિધે મુનિશ્રેષ્ઠ જીવયૈનં મમ પ્રિયમ્

ત્વમેવાસ્ય મુને શક્તો જીવનાય મતો મમ
॥ નારદ ઉવાચ ॥ ॥
ઇતિ તદ્વાક્યમાકર્ણ્ય પ્રહસન્મુનિરબ્રવીત્

॥ મુનિરુવાચ ॥ ॥
નાઽયં જીવયિતું શક્તો રુદ્રેણ નિહતો યુધિ ॥
તથાઽપિ ત્વત્કૃપાવિષ્ટ એનં સંજીવયામ્યહમ્

॥ નારદ ઉવાચ ॥ ॥
ઇત્યુક્ત્વાંતર્દધે વિપ્રસ્તાવત્સાગરનંદનઃ ॥
વૃંદામાલિંગ્ય તદ્વક્ત્રં ચુચુંબ પ્રીતમાનસઃ

અથ વૃન્દાઽપિ ભર્તારં દૃષ્ટ્વા હર્ષિતમાનસા ॥
રેમે તદ્વનમધ્યસ્થા તદ્યુક્તા બહુવાસરમ્

કદાચિત્સુરતસ્યાંતે દૃષ્ટ્વા વિષ્ણું તમેવ ચ ॥
નિર્ભર્ત્સ્ય ક્રોધસંયુક્તા વૃન્દા વચનમબ્રવીત્

॥ વૃંદોવાચ ॥ ॥
ધિક્ત્વદીયં હરે શીલં પરદારાભિગામિનઃ ॥
જ્ઞાતોઽસિ ત્વં મયા સમ્યઙ્માયાપ્રચ્છન્નતાપસઃ

યૌ ત્વયા માયયા દ્વાઃસ્થૌ સ્વકીયૌ દર્શિતૌ મમ ॥
તાવેવ રાક્ષસૌ ભૂત્વા ભાર્યાં તવ હરિષ્યતઃ

ત્વં ચાઽપિ ભાર્યાદુઃખાર્તો વને કપિસહાયવાન્ ॥
ભ્રમ સર્પેશ્વરેણાઽયં યસ્તે શિષ્યત્વમાગતઃ

ઇત્યુક્ત્વા સા તદા વૃન્દા પ્રાવિશદ્ધવ્યવાહનમ્ ॥
વિષ્ણુના વાર્યમાણાઽપિ તસ્યામાસક્તચેતસા

તતો હરિસ્તામનુસંસ્મરન્મુહુર્વૃંદાન્વિતોભસ્મરજોવગુંઠિતઃ ॥
તત્રૈવ તસ્થૌ સુરસિદ્ધસંઘૈઃ પ્રબોધ્યમાનોઽપિ યયૌ ન શાંતિમ્

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં દ્વિતીયે વૈષ્ણવખણ્ડે કાર્તિકમાસમાહાત્મ્યે જલંધરોપાખ્યાને વૃન્દાગ્નિપ્રવેશવર્ણનંનામૈકવિંશોઽધ્યાયઃ