સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 2.2-4

॥ સ્કંદ ઉવાચ ॥ ॥
કથમેતત્સમુત્પન્નં કૈર્વા ક્ષેત્રં નિષેવિતમ્ ॥
કો વા તસ્યાપ્યધીશઃ સ્યાદેતદ્વિસ્તરતો વદ

॥ શિવ ઉવાચ ॥ ॥
અનાદિસિદ્ધમેતત્તુ યથા વેદા હરેસ્તનૂઃ ॥
અધિષ્ઠાતા હરિઃ સાક્ષાન્નારદાદ્યૈર્નિષેવિતમ્

પુરા કૃતયુગસ્યાદૌ સ્વીયાં દુહિતરં વિધિઃ ॥
રૂપયૌવનસંપન્નાં સ તાં યભિતુમુદ્યતઃ

તં દૃષ્ટ્વા તાદૃશં રોષાચ્છિરઃ ખડ્ગેન પઞ્ચધા ॥
ચિચ્છેદાઽહં કપાલં તદ્બ્રહ્મહત્યાસમુદ્યતે

હસ્તે કૃત્વા જગામાશુ તત્ર તીર્થાનિ સેવિતુમ્ ॥
દિવિ ભૂમૌ ચ પાતાલે તપશ્ચરણપૂર્વકમ્

ન ગતા બ્રહ્મહત્યા મે કપાલં તાદૃશં કરે ॥
તદા વૈકુણ્ઠમગમં દ્રષ્ટું લક્ષ્મીપતિં હરિમ્

વિનયાવનતો ભૂત્વા નમસ્કૃત્ય પુનઃ પુનઃ ॥
સર્વમાખ્યાતવાંસ્તસ્મૈ વ્યસનં કરુણાત્મને

તસ્યોપદિષ્ટમાદાય બદરીં સમુપાગતઃ ॥
તત્ક્ષણાદ્બ્રહ્મહત્યા મે વેપમાના મુહુર્મુહુઃ

અંતર્હિતં કપાલં તત્કરાદ્વિગલિતં મમ ॥
તતઃપ્રભૃતિ તત્ક્ષેત્રં પાર્વત્યા સહ સાદરમ્

તિષ્ઠામિ તપ આસ્થાય ઋષીણાં પ્રીતિમાવહન્ ॥
વારાણસ્યાં યથા પ્રીતિઃ શ્રીશૈલશિખરે તથા

કૈલાસે શિવયા સાર્દ્ધં તતોનંતગુણાધિકા ॥
અન્યત્ર ભરણાન્મુક્તિઃ સ્વધર્મવિધિપૂર્વકાત

બદરી દર્શનાદેવ મુક્તિઃ પુંસાં કરે સ્થિતા ॥
હરેશ્ચરણસાન્નિધ્યં યત્ર વૈશ્વાનરઃ સ્વયમ્

તત્ર કેદારરૂપેણ મમ લિંગં પ્રતિષ્ઠિતમ્ ॥
કેદારદર્શનાત્સ્પર્શાદર્ચ્ચનાદ્ભક્તિભાવતઃ॥ ૧ ૩॥
કોટિજન્મકૃતં પાપં ભસ્મીભવતિ તત્ક્ષણાત્ ॥
કલામાત્રેણ તિષ્ઠામિ તત્ર ક્ષેત્રે વિશેષતઃ ॥ ૧ ૪॥
કલા પંચદશૈવાત્ર મૂર્તિમધ્યે હ્યવસ્થિતમ્

જિતકૃતાંતભયાઃ શિવયોગિનઃ કૃતમૃગાજિનકૃત્તિસુવાસસઃ ॥
વરવિભૂતિજટાન્વિતભૂષણાઃ સ્વયમુપાસત એવ જટાધરમ્ ॥ ૧ ૬॥
ફલદલાંબુસમીરણતોષિતાઃ શિવમનોજિતમૃત્યુપરિશ્રમાઃ ॥
ગિરિવરસ્થિતનિર્જિતમાનસાઃ પ્રસરનિર્મ્મલબુદ્ધિમહોદયાઃ

કમલકોમલકાંતિમુખાંબુજાઃ શિવકૃપાજિતનિર્ભરવૈરિણઃ ॥
કરધૃતાંજલિમૌલિશિવેક્ષણાઃ શિવમુપાસત એવ નિશામુખે

કરધૃતજપમાલાઃ શાંતિસંતોષભાજઃ કૃતનતિપરનિત્યપ્રાર્થનાશ્ચન્દ્રમૌલૌ ॥
હરચરણસરોજધ્યાનવિજ્ઞાનમૂર્તિવ્યથિતજનમનોજાઃ સર્વભાવાન્નિતાંતમ્

વારાણસ્યાં મૃતાનાં ચ તારકં બ્રહ્મસંજ્ઞકમ્ ॥
જનાનાં પૂજનાત્તત્ર મમ લિંગસ્ય જાયતે

વહ્નિતીર્થં પરિભ્રાજદ્ભગવચ્ચરણાંતિકે ॥
કેદારાખ્યં મહાલિંગં દૃષ્ટ્વા નો જન્મભાગ્ભવેત્

॥ સ્કન્દ ઉવાચ ॥ ॥
કથં વૈશ્વાનરઃ શ્રીમાન્સર્વલોકૈકકારણમ્ ॥
બદરીમનુસંતસ્થૌ તન્મે વદ મહામતે

॥
॥ શિવ ઉવાચ ॥ ॥
પુરા સમાજઃ સમભૂદૃષીણામૂર્ધ્વરેતસામ્ ॥
ગંગા ભગવતી યત્ર કાલિંદ્યા સહ સંગતા

દશાશ્વમેધિકં નામ તીર્થં ત્રૈલોક્યવિશ્રુતમ્ ॥
બભૂવ તત્ર ભગવાન્હુતભુક્પ્રશ્રયાનતઃ ॥
ઋષીણામગ્રતઃ સ્થિત્વા પ્રષ્ટું સમુપચક્રમે

॥ વૈશ્વાનર ઉવાચ ॥ ॥
દૃષ્ટ્વા ઇહૈકદૃગ્જ્ઞાના ભવન્તો બ્રહ્મવિત્તમાઃ ॥
દીનાર્થે કરુણાપૂર્ણા હૃદયાર્દ્રા દયાલવઃ

સર્વદુર્લક્ષણોદ્ભૂતપાતકાલિપ્તચેતસઃ ॥
કથં સ્યાન્નિરયાન્મુક્તિર્મમ બ્રહ્મવિદુત્તમાઃ

સર્વેષામૃષિવર્ય્યાણામાજગામ મુનીશ્વરઃ ॥
ગંગાંભસિ સમાપ્લુત્ય વાક્યં ચેદમુવાચ હ

॥ વ્યાસ ઉવાચ ॥ ॥
અસ્ત્યેકઃ પરમોપાયો ભવતઃ પાપનિષ્કૃતૌ ॥
સર્વભક્ષાખ્યદોષસ્ય બદરીં શરણં શ્રય

યત્રાસ્તે ભગવાન્સાક્ષાદ્દેવદેવો જનાર્દ્દનઃ ॥
ભક્તાનામપ્યભક્તાનામઘહા મધુસૂદનઃ

તત્ર ગંગાંભસિ સ્નાત્વા કૃત્વા પ્રદક્ષિણાં હરેઃ ॥
દંડવત્પ્રણિપાતેન સર્વપાપક્ષયો ભવેત્

તતો વ્યાસમુખાચ્છ્રુત્વા ઋષીણામનુવાદતઃ ॥
ઉત્તરાભિમુખો વહ્નિર્ગંધમાદનમાયયૌ

તતો બદરિકાં પ્રાપ્ય સ્નાત્વા ગંગાંભસિ સ્વયમ્॥
નારાયણાશ્રમં ગત્વા નત્વા પ્રોવાચ ભક્તિમાન્

॥ અગ્નિરુવાચ ॥ ॥
વિશુદવિજ્ઞાનઘનં પુરાણં સનાતનં વિશ્વસૃજાં પતિં ગુરુમ્ ॥
અનેકમેકં જગદેકનાથં નમામ્યનંતાશ્રિતશુદ્ધબુદ્ધિમ્

માયામયીં શક્તિમુપેત્ય વિશ્વકર્ત્તારમુદ્દિશ્ય રજોપયુક્તમ્ ॥
સત્ત્વેન ચાસ્ય સ્થિતિહેતુમુગ્રમથો તમોભિગ્રસિતારમીડે

અવિદ્યયા વિશ્વવિમોહિતાત્મા વિદ્યૈકરૂપં વિતતં ત્રિલોક્યામ્ ॥
વિદ્યાશ્રિતત્વાત્સકલજ્ઞમીશં ત્વવિદ્યયા જીવમહં પ્રપદ્યે

ભક્તેચ્છયાવિષ્કૃતદેહયોગમાભોગભોગાર્પિતયોગયોગમ્ ॥
કૌશેયપીતામ્બરજુષ્ટશક્તિં વિચિત્રશક્ત્યષ્ટમયેષ્ટમીડે

અથ પ્રસન્નો ભગવાન્સ્તુતઃ સર્વૈર્હૃદિ સ્થિતઃ ॥
પ્રોવાચ મધુરં વાક્યં પાવકં પાવનાર્થિનમ્

॥ શ્રીનારાયણ ઉવાચ ॥
વરં વરય ભદ્રં તે વરદોઽહમુપાગતઃ ॥
સ્તવેનાનેન તુષ્ટોઽસ્મિ વિનયેન તવાનધ

॥ અગ્નિરુવાચ ॥ ॥
જ્ઞાતં ભગવતા સર્વં યદર્થમહમાગતઃ ॥
તથાપિ કથયામ્યેતદીશ્વરાજ્ઞાનુપાલનમ્

સર્વભક્ષો ભવામ્યેવ નિષ્કૃતિસ્તુ કથં ભવેત્ ॥
અત્યન્તભયસંપત્તિરેતસ્માજ્જાયતે મમ

॥ શ્રીનારાયણ ઉવાચ ॥ ॥
ક્ષેત્રદર્શનમાત્રેણ પ્રાણિનાં નાસ્તિ પાતકમ્ ॥
મત્પ્રસાદાત્પાતકં તુ ત્વયિ માસ્તુ કદાચન

તતઃ પ્રભૃતિ ભૂતાત્મા પાવકઃ સર્વતો ભૃશમ્ ॥
કલયાવસ્થિતશ્ચાત્ર સર્વદોષવિવર્જિતઃ

ય એતત્પ્રાતરુત્થાય શૃણોતિ શ્રાવયેચ્છુચિઃ ॥
અગ્નિતીર્થકૃતસ્નાનં ફલં પ્રાપ્નોત્યસંશયમ્

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં દ્વિતીયે વૈષ્ણવખણ્ડે શ્રીબદરિકાશ્રમમાહાત્મ્યેઽગ્નિકૃતભગવત્સ્તુતિવર્ણનંનામ દ્વિતીયોઽધ્યાયઃ