સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 2.19-2

॥ જૈમિનિરુવાચ ॥ ॥
તતઃ સ પૃથિવીપાલસ્તથા કૃત્વાંઽતરિક્ષગા ॥
યદુવાચ ગિરાં દેવી તદ્વત્પરિચચાર હ

એવં દિનેદિને યાતે દિવ્યગંધોઽનુભૂયતે ॥
પારિજાતપ્રસૂનાનાં વૃષ્ટિર્મર્ત્યેષુ દુર્લભા

દિવ્યસંગીતનાદશ્ચ ગીતાનિ રુચિરાણિ ચ ॥
સ્વર્ગંગાજલવૃષ્ટિશ્ચ સૂક્ષ્મબિંદુસુશોભના

ઐરાવતાદિનાગાનાં મદગંધો વનદ્વિપૈઃ ॥
દુઃસહઃ સર્વભૂતાનાં સુખકાર્યનુભૂયતે

યજ્ઞાર્થમાગતા દેવાસ્તે સર્વે વિગતજ્વરાઃ ॥
આવિર્ભૂતં હરિં દૃષ્ટ્વા ઉપાસાંચક્રિરે દ્વિજાઃ

યથા હિ માધવં પૂર્વં તથા તં વિષ્ણુશાખિનમ્ ॥
ઉપાસનાસુ દેવાનાં દિવ્યચિહ્નાનિ જજ્ઞિરે

નિર્વવાહ સ્વયં દેવઃ ક્રમાત્પંચદશે દિને ॥
ચતુર્મૂર્તિઃ સ ભગવાન્યથા પૂર્વં મયોદિતઃ

તાદૃગાવિર્બભૂવાસૌ યુષ્માકં વર્ણિતઃ પુરા ॥
દિવ્યસિંહાસનગતો બલભદ્રાસુદર્શનૈઃ

શંખચક્રગદાપદ્મલસદ્બાહુર્જનાર્દનઃ ॥
ગદામુસલચક્રાબ્જં ધારયન્પન્નગાકૃતિઃ

છત્રાકૃતિફણાસપ્તમુકુટોજ્જ્વલકુંડલઃ ॥
સુભદ્રા ચારુવદના વરાબ્જાભયધારિણી

લક્ષ્મીઃ પ્રાદુર્બભૂવેયં સર્વચૈતન્યરૂપિણી ॥
ઇયં કૃષ્ણાવતારે હિ રોહિણીગર્ભસંભવા

બલભદ્રાકૃતિર્જાતા બલરૂપસ્ય ચિંતનાત્ ॥
ક્ષણં ન સહતે સા હિ મોક્તું લીલાવતારિણમ્

ન ભેદોઽસ્તીહ કો વિપ્રાઃ કૃષ્ણસ્ય ચ બલસ્ય ચ ॥
એકગર્ભપ્રસૂતત્વાદ્વ્યવહારોઽથ લૌકિકઃ

ભગિની બલદેવસ્યેત્યેષા પૌરાણિકી કથા ॥
પુંરૂપે સ્ત્રીસ્વરૂપેણ લક્ષ્મીઃ સર્વત્ર તિષ્ઠતિ

પુંનામ્ના ભગવાન્વિષ્ણુઃ સ્ત્રીનામ્ના કમલાલયા ॥
દેવતિર્યઙ્મનુષ્યાદૌ વિદ્યતે ન તયોઃ પરમ્

કો હ્યન્યઃ પુંડરીકાક્ષાદ્ભુવનાનિ ચતુર્દશ ॥
ધારયેત્તુ ફણાગ્રેણ સોઽનંતો બલસંજ્ઞિતઃ

તસ્ય શક્તિસ્વરૂપેયં ભગિની શ્રીઃ પ્રકીર્તિતા ॥
સુદર્શનં તુ યચ્ચક્રં સદા વિષ્ણોઃ કરે સ્થિતમ્

શાખાગ્રસ્તંભમધ્યસ્થં તદ્રૂપં તત્તુરીયકમ્ ॥
એવં તુ મૂર્ત્તયસ્તેન ચતસ્રો વૈ પ્રકાશિતાઃ

નિર્વૃત્તે ભગવદ્રૂપે ચતુર્દ્ધા દિવ્યરૂપિણિ ॥
લોકાનામુપકારાય પુનરાહાંતરિક્ષગા

પટૈરાચ્છાદ્ય સુદૃઢં નૃપતે પ્રતિમાસ્ત્વિમાઃ ॥
સ્વં સ્વં વર્ણં પ્રાપયાશુ વર્ણકૈશ્ચિત્રકર્મણા

નીલાભ્રશ્યામલં વિષ્ણું શંખેંદુધવલં બલમ્ ॥
રક્તં સુદર્શનં ચક્રં સુભદ્રાં કુંકુમારુણામ્

નાનાલંકારરુચિરાં નાનાભંગિવિભાગશઃ ॥
અમી દારુસ્વરૂપેણ દૃષ્ટાઃ પાપાય હેતવે

ગોપનીયા પ્રયત્નેન પટનિર્યાસવલ્કલૈઃ ॥
તસ્માત્પ્રથમમેવૈતાંસ્તરોરેવાસ્ય વલ્કલૈઃ

શિલ્પિભિઃ કર્મકુશલૈર્દૃઢમાચ્છાદયાગ્રતઃ ॥
વર્ષે વર્ષે ચ સંસ્કાર્યાઃ પૂર્વસંસ્કાર મોચનાત્

ઋતે વલ્કલલેપં તુ સ તુ દિવ્યશ્ચિરંતનઃ ॥
પ્રમાદાદ્ય ઇમં લેપમપનીયેત કશ્ચન

દુર્ભિક્ષં મરકં રાષ્ટ્રે સંતતિશ્ચાસ્ય હીયતે ॥
નેક્ષિતવ્યાસ્ત્વયા રાજન્કદાચિદપવારણાઃ

મનુષ્યૈશ્ચાપિ રાજેંદ્ર દૃષ્ટાઃ સ્યુર્ભયહેતવઃ ॥
તસ્માત્સચિત્રા દ્રષ્ટવ્યા બહુલેપવિલેપિતાઃ

સુચિત્રં પુણ્ડરીકાક્ષં સવિલાસં સવિભ્રમમ્ ॥
દૃષ્ટ્વા વિમુચ્યતે પાપૈઃ કલ્પકોટિસમુદ્ભવૈઃ

સુચિત્રાન્કુરુ રાજેંદ્ર ચિત્રાન્કામાનવાપ્સ્યતિ ॥
આવિર્બભૂવ ભગવાંસ્તવાનુગ્રહકામ્યયા

તવ પ્રસાદાજ્જંતૂનાં ચતુર્વર્ગં પ્રદાસ્યતિ ॥
નીલાદ્રૌ કલ્પવૃક્ષસ્ય વાયવ્યાં શતહસ્તતઃ

પ્રદેશે સુમહત્સ્થાને પ્રાસાદં સુદૃઢાયતમ્ ॥
ઉત્તરે નરસિંહસ્ય સહસ્રકરમુચ્છ્રિતમ્

કારયિત્વા પ્રતિષ્ઠાપ્ય તત્રૈનં વિનિવેશય ॥
પુરા સ્થિતં પર્વતેઽસ્મિન્યોઽભ્યર્ચયતિ માધવમ્

નામ્ના વિશ્વાવસુર્નામ શબરો વૈષ્ણવોત્તમઃ ॥
પુરોધસઃ સખ્યમાસીત્તેન સાર્દ્ધં પુરા ચ તે

તયોઃ સંતતિરેવાસ્ય લેપસંસ્કારકર્મણિ ॥
નિયુજ્યતાં મહારાજ ભવિષ્યત્સૂત્સવેષુ ચ

વિરરામૈતદાભાષ્ય સા તુ દિવ્યા સરસ્વતી ॥
તયોપદિષ્ટમાકર્ણ્ય પ્રહૃષ્ટેનાંતરાત્મના

વેષ્ટનં મોચયામાસ મહાવેદ્યા નૃપોત્તમઃ ॥
દદૃશુસ્તે તદા સર્વે રત્નસિંહાસને સ્થિતમ્

રામં કૃષ્ણં સુભદ્રાં ચ વાસુદેવં સુદર્શનમ્ ॥
યથોપદિષ્ટલેપ્યાદિસંસ્કારે રુચિરાકૃતિમ્

કૃપયા સ્મેરવદનમુન્નતાયતવક્ષસમ્ ॥
દીનાનામુદ્ધૃતૌ નાથં પ્રલંબભુજપંજરમ્

પ્રબુદ્ધપુણ્ડરીકાક્ષં હાસશોણાયતાધરમ્ ॥
પશ્યતાં દૃષ્ટિમાત્રેણ હર્તારં પાપસંચયમ્

પદ્માસનસ્થિતં કૃષ્ણં દિવ્યાલંકારભૂષિતમ્॥
સ્વતેજસા પરિવૃતં દારુદેહેઽપિ નિર્મલમ્

નીલજીમૂતસંકાશં સર્વસંતાપનાશનમ્ ॥
દદર્શ બલદેવં ચ સાટ્ટહાસમુખાંબુજમ્

ફણામણ્ડલવિસ્તીર્ણં વારુણીઘૂર્ણિતેક્ષણમ્ ॥
પ્રોત્થિતં નાગરાજાનં પીનોન્નતસુવક્ષસમ્

કિંચિન્નતં પૃષ્ઠદેશે કુણ્ડલીકૃતવિગ્રહમ્ ॥
અગ્રસંફુલ્લકકુભં કૈલાસશિખરં યથા

હલચક્રાબ્જમુસલધારિણં વનમાલિનમ્ ॥
હારકુણ્ડલકેયૂરકિરીટમુકુટોજ્જ્વલમ્

તયોર્મધ્યે સ્થિતાં લક્ષ્મીં સુભદ્રાં ભદ્રરૂપિણીમ્

સર્વદેવારણીં પાપસાગરોત્તારકારિણીમ્ ॥
વિકચાંભોજવદનાં વરાબ્જાભયધારિણીમ્

રૂપલાવણ્યવસતિં શોભમાનાં પ્રસાધનૈઃ ॥
કુંકુમારુણદેહાં તાં સાક્ષાલ્લક્ષ્મીમિવાપરામ્

દદર્શ વિષ્ણોર્વામસ્થાં ચક્રશાખાગ્રનિર્મિતામ્ ॥
બાલાર્કસદૃશીં તીક્ષ્ણધારાં તેજોમયીં દ્વિજાઃ

તાં દૃષ્ટ્વાનન્દપાથોધિ નિમગ્નઃ પૃથિવીપતિઃ ॥
કર્તવ્યમૂઢઃ સ્વતનૌ સ્વયં ન પ્રબભૂવ હ

દરમીલિતનેત્રઃ સન્સૃજન્બાષ્પાંબુ કેવલમ્ ॥
કૃતાંજલિપુટસ્તસ્થૌ સ્થૂણાકારો નૃપોત્તમઃ

ઉવાચ તં મુનિવરઃ સ્મિતવક્ત્રઃ ક્ષિતીશ્વરમ્ ॥
યદર્થં શ્રમમાપન્નસ્તત્સાંપ્રતમભૂત્તવ

પ્રત્યક્ષં નૃપશાર્દૂલ એકસ્ત્વં ભાગ્યવાન્ભુવિ ॥
અમું પશ્ય જગન્નાથં પુણ્ડરીકાયતેક્ષણમ્

ભક્તાનુગ્રહપાથોધિં સર્વજ્ઞાનનિધિં હરિમ્ ॥
યં દ્રષ્ટું યોગિનો નિત્યં યતંતિ યતમાનસાઃ

અવધાનેન મહતા ક્ષણં પશ્યન્તિ માનવાઃ ॥
સોઽયં દારુમયં દેહં સમાસ્થાય જનાર્દનઃ

અનુગ્રહીતું ત્વાં ભૂપ પ્રત્યક્ષત્વમુપાગતઃ ॥
ભજૈનં ધરણીનાથં સ્તુહિ કારુણ્યસાગરમ્

દદાતિ સંસ્તુતઃ કામાન્સર્વાન્નૃપ મનોગતાન્

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં દ્વિતીયે વૈષ્ણવખણ્ડે પુરુષોત્તમક્ષેત્રમાહાત્મ્યે જૈમિનિઋષિસંવાદ એકોનવિશોઽધ્યાયઃ