સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 2.18-3

॥ શ્રીભગવાનુવાચ ॥
દર્શનં મમ યજ્જાતં તવ તત્તુ મહામુને ॥
નિત્યૈકાન્તિકભક્તત્વાન્નિર્દમ્ભત્વાન્મદિચ્છયા

અહિંસા બ્રહ્મચર્યં ચ ત્વયિ નિત્યં ચ તદ્દ્વયમ્ ॥
સ્વધર્મોપશમૌ ચૈવ વૈરાગ્યં ચાત્મવેદનમ્

સત્સઙ્ગોઽષ્ટાઙ્ગયોગશ્ચ સર્વથેન્દ્રિયનિગ્રહઃ ॥
મુન્યન્નવૃત્તિશ્ચ તપઃ સર્વવ્યસનહીનતા

મદેકાન્તિકભક્તિશ્ચ મહાત્મ્યજ્ઞાનપૂર્વિકા ॥
વર્ત્તતે તેન મામત્ર પશ્યસિ ત્વં હિ સુવ્રત

ઈદૃગ્લક્ષણસંપન્ના યે સ્યુરન્યેપિ માનવાઃ ॥
તેપિ મામીદૃશં વિપ્ર પશ્યન્ત્યેકાન્તિકપ્રિયમ્

અસાવહમિહ બ્રહ્મન્નસ્મિન્નક્ષરધામનિ ॥
રાધાલક્ષ્મીયુતો નિત્યં વસામિ સ્વાશ્રિતૈઃ સહ

વાસુદેવસ્વરૂપોહં સર્વકર્મફલપ્રદઃ ॥
અન્તર્યામિતયા વર્ત્તે સ્વતન્ત્રઃ સર્વદેહિનામ્

વૈકુણ્ઠાખ્યં મહાધામ્નિ લક્ષ્મ્યા સહ ચતુર્ભુજઃ ॥
વસામિ નન્દગરુડમુખ્યૈઃ સાકં ચ પાર્ષદૈઃ

ધામ્નિ તેજોમયે દિવ્યે શ્વેતદ્વીપેઽન્વહં ભુવિ ॥
દદામિ શ્વેતમુક્તેભ્યઃ પઞ્ચકાલં સ્વદર્શનમ્

કુર્વેઽનિરુદ્ધપ્રદ્યુમ્નસંકર્ષણસમાહ્વયૈઃ ॥
સ્વરૂપૈર્નૈકકોટ્યણ્ડસર્ગસ્થિત્યપ્યયાનહમ્

સર્ગારમ્ભે મયા બ્રહ્મા સૃષ્ટો નાભિસરોરુહાત્ ॥
તપસારાધયામાસ સ માં યજ્ઞૈશ્ચ નારદ

તતસ્તસ્મૈ પ્રસન્નોઽહં પ્રાદદામીપ્સિતાન્વરાન્ ॥
બ્રહ્મન્પ્રાસ્યસિ સામર્થ્યં પ્રજાનાં ત્વં વિસર્જને

આજ્ઞાયામેવ તાઃ સર્વાસ્તવ સ્થાસ્યન્તિ મદ્વરાત્ ॥
વેદાશ્ચાપિ સ્ફુરિષ્યન્તિ તવ બુદ્ધૌ સનાતનાઃ

જ્ઞાનં ચ મત્સ્વરૂપસ્ય યથાવત્તે ભવિષ્યતિ ॥
ત્વયા કૃતાં ચ મર્યાદાં નાતિક્રંસ્યતિ કશ્ચન

સુરાસુરગણાનાં ચ મુનીનાં ચ મહાત્મનામ્ ॥
ત્વમેવ વરદો બ્રહ્મન્વરેપ્સૂનાં ભવિષ્યસિ

અસાધ્યે યત્ર કાર્યે ચ મોહમેષ્યસિ તત્ત્વહમ્॥
પ્રાદુર્ભૂય કરિષ્યમિ સ્મૃતમાત્રસ્ત્વયા વિધે

સૃજ્યમાને ત્વયા વિશ્વે નષ્ટાં પૃથ્વીં મહાર્ણવે ॥
આનયિષ્યામિ સ્વં સ્થાનં વારાહં રૂપમાસ્થિતઃ ॥
હિરણ્યાક્ષં નિહત્યૈવ દૈતેયં બલગર્વિતમ્

દિનાન્તે તવ મત્સ્યોહં ભૂત્વા ક્ષોણીં તરીમિવ ॥
સહૌષધિં ધારયિષ્યે મન્વાદીંશ્ચ નિશાવધિ

સુધાયૈ મથ્નતામબ્ધિં કાશ્યપાનાં નિરાશ્રયમ્ ॥
મન્થાનં કૂર્મરૂપોહં ધાસ્યે પૃષ્ઠે ચ મન્દરમ્

નારસિંહં વપુઃ કૃત્વા હિરણ્યકશિપું વિધે ॥
સુરકાર્યે હનિષ્યામિ યજ્ઞઘ્નં દિતિનન્દનમ્

વિરોચનસ્ય બલવાન્બલિઃ પુત્રો મહાસુરઃ ॥
ભવિષ્યતિ સ શક્રં ચ સ્વારાજ્યાચ્ચ્યાવયિષ્યતિ

ત્રૈલોક્યેઽપહૃતે તેન વિમુખે ચ શચીપતૌ ॥
અદિત્યાં દ્વાદશઃ પુત્રઃ સંભવિષ્યામિ કશ્યપાત્

તતો રાજ્યં પ્રદાસ્યામિ દેવેન્દ્રાય દિવઃ પુનઃ ॥
દેવતાઃ સ્થાપયિષ્યામિ સ્વેષુ સ્થાનેષ્વહં વિધે ॥
બલિં ચૈવ કરિષ્યામિ પાતાલતલવાસિનમ્

કર્દમાદ્દેવહૂત્યાં ચ ભૂત્વાઽથ કપિલાભિધઃ ॥
પ્રવર્તયિષ્યે કાલેન નષ્ટં સાંખ્યં વિરાગયુક્

દત્તો ભૂત્યાઽનસૂયયામત્રેરાન્વિક્ષિકીં તતઃ ॥
પ્રહ્લાદાયોપદેક્ષ્યામિ વિદ્યાં ચ યદવે વિધે

મેરુદેવ્યાં સુતો નાભેર્ભૂત્વાહમૃષભો ભુવિ ॥
ધર્મં પારમહંસ્યાખ્યં વર્તયિષ્યે સનાતનમ્

ત્રેતાયુગે ભવિષ્યામિ રામો ભૃગુકુલોદ્વહઃ ॥
ક્ષત્રં ચોત્સાદયિષ્યામિ ભગ્નસેતુકદધ્વગમ્॥

સન્ધૌ તુ સમનુપ્રાપ્તે ત્રેતાયા દ્વાપરસ્ય ચ ॥
કૌશલ્યાયાં ભવિષ્યામિ રામો દશરથાદહમ્

સીતાભિધાના લક્ષ્મીશ્ચ ભવિત્રી જનકાત્મજા ॥
ઉદ્વહિષ્યામિ તામૈશં ભંક્ત્વા ધનુરહં મહત્

તતો રક્ષઃપતિં ઘોરં દેવર્ષિદ્રોહકારિણમ્ ॥
સીતાપહારિણં સંખ્યે હનિષ્યામિ સહાનુજમ્

તસ્ય મે તુ ચરિત્રાણિ વાલ્મીક્યાદ્યા મહર્ષયઃ ॥
તદા ગાસ્યન્તિ બહુધા યચ્છ્રુતેઃ સ્યાદઘક્ષયઃ

દ્વાપરસ્ય કલેશ્ચૈવ સન્ધૌ પર્યવસાનિકે ॥
ભૂભારાસુરનાશાર્થં પાતું ધર્મં ચ ધાર્મિકાન્ ॥
વસુદેવાદ્ભવિષ્યામિ દેવક્યાં મથુરાપુરે

કૃષ્ણોહં વાસુદેવાખ્યસ્તથા સંકર્ષણો બલઃ ॥
પ્રદ્યુમ્નશ્ચાઽનિરુદ્ધશ્ચ ભવિષ્યન્તિ યદોઃ કુલે

ગોપસ્ય વૃષભાનોસ્તુ સુતા રાધા ભવિષ્યતિ ॥
વૃન્દાવને તયા સાકં વિહરિષ્યામિ પદ્મજ

લક્ષ્મીશ્ચ ભીષ્મકસુતા રુક્મિણ્યાખ્યા ભવિષ્યતિ ॥
ઉદ્વહિષ્યામિ રાજન્યાન્યુદ્ધે નિર્જિત્ય તામહમ્

ધર્મદ્રુહોઽસુરાન્હત્વા તદાવિષ્ટાંશ્ચ ભૂપતીન્ ॥
ધર્મં સંસ્થાપયન્નેવ કરિષ્યે નિર્ભરાં ભુવમ્

યેન કેનાપિ ભાવેન યસ્ય કસ્યાપિ માનસમ્ ॥
મયિ સંયોક્ષ્યતે તંતં નેષ્યે બ્રહ્મગતિં પરામ્

ધર્મં ભુવિ સ્થાપયિત્વા કૃત્વા યદુકુલક્ષયમ્ ॥
પશ્યતાં સર્વદેવાનામન્તર્દ્ધાસ્યે ભુવસ્તતઃ ॥

કૃષ્ણસ્ય મમ વીર્યાણિ કૃષ્ણદ્વૈપાયનાદયઃ ॥
ગાસ્યન્તિ બહુધા બ્રહ્મન્સદ્યઃ પાપહરાણિ હિ

કૃષ્ણદ્વૈપાયનો ભૂત્વા પરાશરમુનેઃ સુતઃ ॥
શાખાવિભાગં વેદસ્ય કરિષ્યામિ તરોરિવ

વૈદિકં વિધિમાશ્રિત્ય ત્રિલોકીપરિપીડકાન્ ॥
છલેન મોહયિષ્યામિ ભૂત્વા બુદ્ધોઽસુરાનહમ્

મયા કૃષ્ણેન નિહતાઃ સાર્જુનેન રણેષુ યે ॥
પ્રવર્તયિષ્યન્ત્યસુરાસ્તે ત્વધર્મં યદા ક્ષિતૌ

ધર્મદેવાત્તદા ભક્તાદહં નારાયણો મુનિઃ॥
જનિષ્યે કોશલે દેશે ભૂમૌ હિ સામગો દ્વિજઃ

મુનિશાપાન્નૃતાં પ્રાપ્તાનૃષીંસ્તાત તથોદ્ધવમ્॥
તતોઽવિતાસુરેભ્યોઽહં સદ્ધર્મં સ્થાપયન્નજ

જનાન્મ્લેચ્છમયાન્ભૂમૌ કલેરન્તે મહૈનસઃ ॥
કલ્કી ભૂત્વા હનિષ્યામિ વિચરન્દિવ્યવાજિના

યદા યદા ચ વેદોક્તો ધર્મો નાશિષ્યતેઽસુરૈઃ॥
પ્રાદુર્ભાવો ભવિષ્યો મે તદ્રક્ષાયૈ તદા તદા

તસ્માચ્ચિન્તાં વિહાયૈવ પ્રજાઃ સૃજ યથા પુરા ॥
એતાન્દત્ત્વા વરાંસ્તસ્મા અહમન્તર્હિતોઽભવમ્

યથા તસ્મૈ વરા દત્તાસ્તથૈવ ચ મયા કૃતમ્ ॥
કુર્વે કરિષ્યે ચ મુને નિજશક્તિભિરઞ્જસા

એવંવિધસ્ય મે બ્રહ્મન્નીશિતુઃ સર્વદેહિનામ્ ॥
દર્શનં દુર્લભં જાતં તવૈકાન્તિકભક્તિતઃ

વરં વરય મત્તસ્ત્વં સ્વાભીષ્ટં મુનિસત્તમ ॥
પ્રસન્નોસ્મિ ભૃશં તુભ્યં નાફલં મમ દર્શનમ્

સ્કન્દ ઉવાચ ॥
શ્રુત્વેતિ ભગવદ્વાક્યં નારદો મુનિસત્તમઃ ॥
મન્યમાનો નિજં ધન્યં તમુવાચ પ્રભું મુને

દર્શનાદેવ તે સ્વામિન્સંપૂર્ણો મે મનોરથઃ ॥
ઇદં હિ દુર્લભં મન્યે સર્વેષામપિ દેહિનામ્

અતસ્તે ચ ત્વદીયાનાં ત્વદ્ધામ્નોસ્યાઽમૃતસ્ય ચ ॥
સાક્ષાત્સમીક્ષણાદન્યત્પ્રાપ્યં મે નાસ્તિ વાંછિતમ્

ઇતોન્યદ્દુર્લભં ક્વાપિ નાસ્તિ બ્રહ્માણ્ડગોલકે ॥
યદહં પરિતુષ્ટાત્તે પ્રાર્થયેયમિહાચ્યુત

લોકાન્તરસુખં યત્તદ્વૈદિકૈરેવ કર્મભિઃ ॥
દૈવૈઃ પિત્ર્યૈશ્ચ લભ્યેત તચ્ચાપ્યસ્તિ હિ નશ્વરમ્

નેચ્છામિ તદહં કિઞ્ચિત્સુખં ત્વત્તઃ પરં પ્રભો ॥
વરમેકં તુ યાચે ત્વત્સ્વેપ્સિતં વરદર્ષભાત્

તવાઽથ તવ ભક્તાનાં સદૈવ ગુણગાયને ॥
અત્યુત્સુકાસ્તુ મે બુદ્ધિસ્ત્વયિ પ્રીતિવિવર્દ્ધિની

॥ સ્કન્દ ઉવાચ ॥
તથાસ્ત્વિતિ પ્રતિશ્રુત્ય કૃષ્ણસ્તેનેતિ યાચિતમ્ ॥
ગાનોપયુક્તાં મહતીં વીણાં દત્ત્વાઽબ્રવીત્પુનઃ

શ્રીભગવાનુવાચ ॥
અધુના ગચ્છ દેવર્ષે વિશાલાં બદરીમિતઃ ॥
તત્ર ધર્માત્મજં ભક્ત્યા મામારાધય સુવ્રત

ત્વં હ્યેકાન્તિકભક્તોસિ મમ નિષ્કપટાન્તરઃ ॥
તેન ત્વામધિકં મન્યે વિધેરપિ પિતુસ્તવ

યાદૃશોઽહં ચ યદ્રૂપો યાવાંશ્ચ મહિમા મમ ॥
વિદુસ્તત્સર્વમપિ મે ભક્તા એકાન્તિકા મુને ॥

હૃદિ ચિન્ત્યોહમેવાસ્મિ સતાં તેષાં ચ તે મમ ॥
તેષામિષ્ટં ન મત્તોઽન્યન્મમ તેભ્યો ન કિઞ્ચન

યથા પતિવ્રતા નાર્યો વશીકુર્વન્તિ સત્પતિમ્ ॥
નિજૈર્ગુણૈસ્તથા ભક્તા વશીકુર્વન્તિ મામપિ

અનુયામિ શ્રિયા સાકં તાનહં પરવાનિવ ॥
યત્રયત્ર ચ તે સન્તિ તત્રતત્રાહમસ્મિ હિ

સત્સંગાદેવ મત્પ્રાપ્તિર્ભવેદ્ભુવિ મુમુક્ષતામ્ ॥
નાન્યોપાયેન દેવર્ષે સત્યમિત્યવધારય

મામેવ યર્હિ શરણં માનુષાઃ પ્રાપ્નુવન્તિ યે ॥
તર્હ્યેવ તે વિમુચ્યન્તે માયાયા જીવબન્ધનાત્

માં પ્રપન્નસ્તુ પુરુષો યેન કેનાપિ ભાવતઃ ॥
યથેષ્ટં સુખમાપ્નોતિ ન તુ સંસૃતિમન્યવત્

સ્કન્દ ઉવાચ ॥
એવમુક્તો ભગવતા પ્રાપ્તોઽનુગ્રહમીપ્સિતમ્ ॥
પ્રણમ્ય સાશ્રુનયનઃ પર્યાવર્તત નારદઃ

તમેવ વીણયા ગાયઞ્છ્વેતમુક્તમપશ્યત ॥
પ્રાગ્વત્સ્વાગ્રે ચલન્તં તમન્વગચ્છદ્ દ્વિજર્ષભ

સદ્યઃ શ્વેતં મહાદ્વીપં પ્રાપ્ય શ્વેતાન્પ્રણમ્ય તાન્ ॥
નિવૃત્તો નારદો બ્રહ્મંસ્તરસા મેરુમાગમત્

તતો મેરોઃ પ્રચક્રામ પર્વતં ગન્ધમાદનમ્ ॥
નિપપાત ચ ખાત્તૂર્ણં વિશાલાં બદરીમનુ

ઇતિ શ્રીસ્કાન્દે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં દ્વિતીયે વૈષ્ણવખણ્ડે શ્રીવાસુદેવમાહાત્મ્યે શ્રીવાસુદેવાવતારાદિકથનંનામાઽષ્ટાદશોઽધ્યાયઃ