સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 2.18-2

॥ જૈમિનિરુવાચ ॥ ॥
તતઃ પ્રવવૃતે સુત્યા નૃપતેર્વાજિમેધિકા ॥
તસ્યાં ત્રૈલોક્યમભવદેકસદ્મનિભં દ્વિજાઃ

શાસ્ત્રૈઃ સ્તોત્રૈર્દિવસ્પૃગ્ભિર્વર્ણક્રમસમુજ્જ્વલૈઃ ॥
યથાપદસ્વરન્યાસૈરન્યે શબ્દાસ્તિરોહિતાઃ

દીનેભ્યોઽવારિતં તત્ર દીયન્તે વાઞ્છિતાનિ વૈ ॥
નટનર્ત્તકસૂતાનાં સાભૂત્કલ્પદ્રુમોપમા

તન્મધ્યેઽવભૃથે સ્નાતું કૃતા યત્રોપકારિકા ॥
દક્ષિણે તટભૂદેશે બિલ્વેશ્વરસમીપતઃ

નિયુક્તાઃ સેવકા રાજ્ઞા સસંભ્રમમુપસ્થિતાઃ ॥
ન્યવેદયન્ત નૃપતિં કૃતાંજલિપુટા દ્વિજાઃ

દેવ દૃષ્ટો મહાન્વૃક્ષસ્તટભૂમૌ મહોદધેઃ ॥
પ્રવિષ્ટાગ્રસમુદ્રાંતઃ કલ્લોલપ્લવમૂલકઃ

મંજિષ્ઠવર્ણઃ સર્વત્ર શંખચક્રાંકિતઃ પ્લવન્ ॥
સ્નાનવેશ્મસમીપેઽસૌ દૃષ્ટોઽસ્માભિઃ પરોઽદ્ભુતઃ

ન દૃષ્ટપૂર્વો વૃક્ષોઽયમુદ્યત્સૂર્યનિભોંઽશુના ॥
ગંધેન વાસયન્સર્વા તટભૂમિં સુગંધિના

દ્રુમઃ સાધારણો નાયં લક્ષ્યતે દેવભૂરુહઃ ॥
કશ્ચિદ્દેવસ્તરુવ્યાજાદાગતો લક્ષ્યતે ધુવમ્

નિયુક્તાનાં વચઃ શ્રુત્વા રાજા નારદમબ્રવીત્ ॥
તત્કિં નિમિત્તં યદ્દૃષ્ટં તરુશ્રેષ્ઠં વદંતિ તે

નારદઃ પ્રહસન્વાક્યમુવાચ નૃપસત્તમમ્ ॥
પૂર્ણાહુતિઃ સમાપ્નોતુ યથા સ્યાત્સફલઃ ક્રતુઃ

ઉપસ્થિતં તે તદ્ભાગ્યં સ્વપ્ને યદ્દૃષ્ટવાન્પુરા ॥
શ્વેતદ્વીપે વિશ્વમૂર્તિર્દૃષ્ટો યો વિષ્ણુરવ્યયઃ

તદંગસ્ખલિતં રોમ તરુત્વમુપપદ્યતે ॥
અંશાવતારઃ સ્થાસ્નુર્યઃ પૃથિવ્યાં પરમેષ્ઠિનઃ

તદ્રૂપાવતરં યાતિ ભગવાન્ભક્તવત્સલઃ ॥
દ્રુમો હ્યપૌરુષો યોસૌ ભાજનં નાસ્ય દર્શને

ત્વામૃતે પુરુષવ્યાઘ્ર પૃથિવ્યાં નૃપસત્તમ ॥
ત્વદ્ભાગ્યવશતઃ સર્વલોકાનાં નયનાતિથિઃ

ભવિષ્યતિ મહારાજ સર્વકલ્મષનાશનઃ ॥
સમાપ્યાવભૃથસ્નાનં તટાંતે સરિતાં પતેઃ

ઉત્સવં સુમહત્કૃત્વા કૃતકૌતુકમંગલમ્ ॥
મહાવેદ્યાં સ્થાપયાત્ર યજ્ઞેશં તરુરૂપિણમ્

વિચાર્યેત્થં મુદા યુક્તૌ તાવુભૌ નૃપનારદૌ ॥
સુસમૃદ્ધૌ તત્ર યાતૌ યત્રાસૌ ભગવદ્દ્રુમઃ ॥

તં દૃષ્ટ્વા હર્ષિતાઃ સર્વે બ્રહ્મ સાક્ષાદુપસ્થિતમ્ ॥
મેનિરે જન્મસાફલ્યં જીવન્મુક્તા મહોદયાઃ

ઇન્દ્રદ્યુમ્નોઽપિ નૃપતિર્મમજ્જામૃતસાગરે ॥
સ્વપ્ને દૃષ્ટ્વા જગન્નાથં યથાસૌ ભગવત્પ્રિયઃ

તથા દદર્શ તં વૃક્ષં ચક્ષુઃશાખં ચતુર્ભુજમ્ ॥
સ્વકં શ્રમં મન્યમાનઃ સફલં નૃપસત્તમઃ ॥

જહૌ શોકં નીલમણિમાધવાંતર્ધિજં દ્વિજાઃ ॥
પુનઃ પુનઃ પ્રણમ્યૈનં હર્ષાશ્રુનયનો નૃપઃ

દ્વિજૈરાહારયામાસ તરું કલ્લોલલોલિતમ્ ॥
શંખકાહાલમુરજઢક્કાપટહનિઃસ્વનૈઃ

ગીતવાદિત્રનિનદૈર્જયશબ્દૈઃ સહસ્રશઃ ॥
સુગંધિપુષ્પાંજલિભિરાકાશાત્પતિતૈર્મુહુઃ

પરિતો ધૂપપાત્રૈશ્ચ કૃષ્ણાગુરુસુધૂપિતૈઃ ॥
વેશ્યાભિર્યૌવનોન્મત્તસુરૂપાભિઃ પ્રચાલિતૈઃ

રત્નદણ્ડપ્રકીર્ણૈશ્ચ વીજ્યમાનં સમંતતઃ ॥
પતાકાભિર્દિવ્યપટ્ટદુકૂલાભિઃ સુશોભિતમ્

રાજર્ષિરાજવૃન્દૈશ્ચ તુરગૈઃ પત્તિભિર્વૃતમ્ ॥
માગધૈર્વંદ્યમાનં તુ સ્તૂયમાનં મહર્ષિભિઃ

ઋત્વિગ્ભિર્બ્રાહ્મણૈશ્ચૈવ વિદ્વદ્ભિઃ શ્રોત્રિયૈસ્તથા ॥
રાજન્યૈર્વૈશ્યકુલજૈઃ સચ્છૂદ્રૈઃ પરિચારિતમ્

સ્તોત્રૈર્બહુવિધૈઃ શ્રૌતૈઃ સ્માર્તૈઃ પૌરાણિકૈસ્તથા ॥
સ્તૂયમાનં તરું વિષ્ણોર્ભૂર્લોકે પરિવેષ્ટિતમ્

સ્રગ્ગન્ધાલંકૃતં દિવ્યં મહાવેદીં વિનિન્યતુઃ॥
વિતાનવરચિત્રાયાં વેષ્ટિતાયાં નિરંતરમ્

વેદ્યાં તં સ્થાપયામાસુરિંદ્રદ્યુમ્નસ્ય શાસનાત્ ॥
વચસા નારદસ્યૈનં પૂજયામાસ પાર્થિવઃ

સહસ્રૈરુપચારાણાં દિવ્યરૂપૈર્નૃપોત્તમઃ ॥
પૂજાવસાને પપ્રચ્છ નારદં મુનિસત્તમમ્

કીદૃશ્યઃ પ્રતિમા વિષ્ણોર્ઘટયિષ્યતિ કઃ પુનઃ ॥
તચ્છ્રુત્વા તં મુનિઃ પ્રાહ અચિંત્યમહિમા ગુરુઃ

કો વેદ તસ્ય ચેષ્ટાં વૈ સર્વલોકોત્તરાં નૃપ ॥
સ્રષ્ટા યો જગતાં તસ્યાપ્યેષા સંશયગોચરા

વિચારયંતૌ તાવિત્થં યાવન્નારદપાર્થિવૌ ॥
અશરીરા તતો વાણી શુશ્રુવે ચાંતરિક્ષતઃ

તત્ર વિસ્મયમાનાનાં સર્વેષામેવ શૃણ્વતામ્ ॥
અપૌરુષેયો ભગવાનવિચારપથે સ્થિતઃ

સુગુપ્તાયાં મહાવેદ્યાં સ્વયં સોઽવતરિષ્યતિ ॥
પ્રચ્છાદ્યતાં દિનાન્યેષા યાવત્પંચદશાનિ વૈ

ઉપસ્થિતોઽયં યો વૃદ્ધઃ શસ્ત્રપાણિસ્તુ વર્દ્ધકિઃ ॥
એનમંતઃ પ્રવેશ્યૈવ દ્વારં બધ્નંતુ યત્નતઃ

બહિર્વાદ્યાનિ કુર્વંતુ યાવત્તુ ઘટના ભવેત્ ॥
શ્રુતો હિ ઘટનાશબ્દો બાધિર્યાંધત્વદાયકઃ

નરકે વસતિં ચૈવ કુર્યાત્સંતાનનાશનમ્ ॥
નાંતઃપ્રવેશનં કુર્યાન્ન પશ્યેચ્ચ કદાચન

નિયુક્તાદન્યઃ પશ્યેચ્ચેદ્રાજ્ઞો રાષ્ટ્રસ્ય ચૈવ હ ॥
દ્રષ્ટુશ્ચાપિ મહાભીતિરંધતા ચક્ષુષોર્યુગે

તસ્માન્નાવેક્ષણં કાર્યં યાવત્પ્રતિમનિર્મિતિઃ ॥
નિર્વ્યૂઢસ્તુ સ્વયં દૈવઃ કૃત્યાંતે તુ વદિષ્યતિ

યત્કાર્યં પ્રયત્નેન સર્વલોકસુખાવહમ્ ॥
તચ્છ્રુત્વા નારદાદ્યાસ્તે યથોક્તં વિષ્ણુના સ્વયમ્

ચિકીર્ષંતિ તથા કર્ત્તું તત્રાયાતશ્ચ વર્દ્ધકિઃ ॥
પ્રોવાચ નૃપતિં સોઽથ સ્વપ્ને દૃષ્ટાસ્તુ યાસ્ત્વયા ॥

તા એવાહં ઘટિષ્યામિ દારુણા દિવ્યરૂપિણા ॥
ઇત્યુક્ત્વાંતર્દધે વેદ્યાં વૃદ્ધવર્દ્ધકિરૂપધૃક્

વંચનાર્થં મનુષ્યાણાં સાક્ષાન્નારાયણો વિભુઃ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં દ્વિતીયે વૈષ્ણવખણ્ડે પુરુષોત્તમક્ષેત્રમાહાત્મ્યે જૈમિનિઋષિસંવાદેઽષ્ટાદશોઽધ્યાયઃ