સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 2.12-4

॥ સ્કન્દ ઉવાચ ॥
તતો હૃષ્ટાઃ કાશ્યપેયા મન્થસ્થાનમુપેત્ય તે ॥
પુનર્વર્ષસહસ્રં ચ મન્થન્તિ સ્મ પયોનિધિમ્

મથ્યમાનાત્તથા સિન્ધોઃ સર્વેસ્તૈરપિ કિઞ્ચન ॥
નાસીચ્ચ શિથિલા આસન્મંથિતારઃ શ્વસન્મુખાઃ

વાસુકિશ્ચ મહાસર્પઃ પ્રાણવૈક્લવ્યમાપ્તવાન્ ॥
મન્થકાલે મન્દરોપિ નૈકત્રાસીત્સ્થિરસ્થિતિઃ

સર્વાન્દૃષ્ટ્વા નિરુત્સાહાન્પ્રદ્યુમ્નો વિણ્વનુજ્ઞયા ॥
દેવાસુરાહિરાજેષુ પ્રવિશ્ય બલમાદધૌ

અનિરુદ્ધોપિ તર્હ્યેવ તમાક્રમ્ય નગાધિપમ્॥
સહસ્રબાહુભિસ્તસ્થૌ મહાચલ ઇવાઽપરઃ

તતો મમન્થુસ્તરસા સંપ્રાપ્તપરમોજસઃ ॥
સવિસ્મયા મહાબ્ધિં તે સુરાસુરગણા મુદા

નારાયણાનુભાવેન નાપુર્દ્દેવાદયઃ શ્રમમ્ ॥
શુશુભે મન્થનં તચ્ચ સમમાકર્ષણાત્તદા

મથ્યમાને મહામ્ભોધૌ સુસ્રુવુઃ પરિતસ્તદા ॥
મહાદ્રુમાણાં નિર્યાસા બહવશ્ચૌષધીરસાઃ

તથાભૂતાદમ્બુનિધેરાવિરાસીત્કલાનિધિઃ ॥
કાન્ત્યૌષધીનામધ્યક્ષઃ સર્વાસાં ય ઉદીર્યતે

તતો ગવામધિષ્ઠાત્રી સર્વાસામપિ કામધુક્ ॥
હવિર્દ્ધાન્યભવદ્ધેનુઃ શીતાંશુસદૃશદ્યુતિઃ

અશ્વઃ શ્વેતોઽથાવિરાસીદ્ધયાનામધિદેવતા ॥
ઐરાવતશ્ચ નાગેન્દ્રશ્ચતુર્દ્દન્તઃ શશિપ્રભઃ

પારિજાતો દિવ્યતરુસ્તરુરાજસ્તતોઽભવત્ ॥
મણિરત્નં કૌસ્તુભાખ્યં પદ્મરાગમભૂત્તતઃ

તતોઽભવન્નપ્સરસો રૂપલાવણ્યભૂમયઃ ॥
સુરા દેવી તતો જજ્ઞે સર્વમાદકદેવતા

આસીદથ ધનુઃ શાર્ઙ્ગં સર્વશસ્ત્રાધિદૈવતમ્ ॥
વાદ્યાધિદૈવતં શંખઃ પાઞ્ચજન્યસ્તતોઽભવત્

તત્ર ચન્દ્રઃ પારિજાતસ્તથૈવાપ્સરસાં ગણઃ ॥
આદિત્યપથમાશ્રિત્ય તસ્થુરેતે તુ તત્ક્ષણમ્

વારુણીમશ્વરાજં ચ દૈત્યેશા જગૃહુર્દ્રુતમ્ ॥
ઐરાવતં દેવરાજો જગ્રાહાનુમતાદ્ધરેઃ

કૌસ્તુભશ્ચ ધનુઃ શંખો વિષ્ણુમેવ પ્રપેદિરે ॥
હવિર્દ્ધાનીં તુ તે સર્વે તાપસેભ્યો દદુસ્તદા

મથ્યમાનાત્પુનઃ સિન્ધોઃ સાક્ષાચ્છ્રીરભવત્સ્વયમ્ ॥
આનન્દયન્તી સ્વદૃશા ત્રિલોકીં હતવર્ચસમ્

તાં ગ્રહીતું તુ સર્વેપિ સુરાસુરનરાદયઃ ॥
ઐચ્છંસ્તસ્યાઃ પ્રતાપાત્તુ શેકેન્ત્યેતું ન કશ્ચન

તતસ્તાં પદ્મહસ્તત્વાચ્છ્રીં વિદિત્વૈવ વાસવઃ ॥
આનન્દં પરમં પ્રાપ બ્રહ્માદ્યા યે ચ તદ્વિદઃ

તાવત્તત્રામ્બુધિઃ સાક્ષાદેત્ય તાં હૈમ આસને॥
કન્યા મમેયમિત્યુક્ત્વા ગૃહીત્વાઙ્ક ઉપાવિશત્

પુનરબ્ધેર્મથ્યમાનાદધિકં બલિભિશ્ચ તૈઃ ॥
સુધાર્થિભિર્દ્ધૈર્યવદ્ભિરપિ નૈવાભવત્સુધા

તદા શિથિલયત્નાસ્તે નિરાશા અમૃતોદ્ભવે ॥
પ્રમ્લાનવક્ત્રાઃ ખિન્નાશ્ચ બભૂવુઃ કાશ્યપા મુને

દૃષ્ટ્વા તથાવિધાંસ્તાંશ્ચ ભગવાન્કરુણાનિધિઃ ॥
ઉદ્યુક્તોભૂત્સ્વયં બ્રહ્મન્મન્થનાય હસન્વિભુઃ

રત્નકાઞ્ચીદૃઢાબદ્ધકક્ષપીતામ્બરદ્યુતિઃ ॥
દ્વાભ્યાં દ્વાભ્યામહિં મધ્યે દોર્ભ્યામુભયતોગ્રહીત્

ધૃતાહિવદના દૈત્યાસ્તસ્થુરેકત એવ તે ॥
એકતો ધૃતતત્પુચ્છા દેવાસ્તસ્થુસ્તદાખિલાઃ

તન્મધ્યગશ્ચ ભગવાન્મમન્થાબ્ધિં સ લીલયા ॥
દદાનો નયનાનન્દ ચઞ્ચત્કરવિભૂષણઃ

બ્રહ્મા સહર્ષિપ્રવરૈરન્તરિક્ષસ્થિતસ્તદા ॥
અવાકિરત્તં કુસુમૈઃ કુર્વઞ્જયજયધ્વનિમ્

મથ્યમાનાત્તતઃ સિન્ધોર્જ્જજ્ઞે ધન્વન્તરિઃ પુમાન્ ॥
વિષ્ણોરંશેન ગૌરાંગઃ સુધાકુમ્ભં કરે દધત્

ઘૃતાદીનાં હિ સર્વેષાં રસાનાં સારમુત્તમમ્ ॥
અમૃતં તદ્ગૃહીત્વાઽસૌ શ્રિયોન્તિકમુપાયયૌ

ઇતિ શ્રીસ્કાન્દે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં દ્વિતીયે વૈષ્ણવખણ્ડે શ્રીવાસુદેવમાહાત્મ્યેઽમૃતમન્થને ચતુર્દશરત્નોત્પત્તિર્નામ દ્વાદશોઽધ્યાયઃ