સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 2.11-4

॥ સ્કન્દ ઉવાચ ॥
બ્રહ્મરુદ્રૌ મહેન્દ્રાદીન્સંધાનાયાઽસુરૈઃ સહ॥
આજ્ઞાપ્ય જગ્મતુઃ સ્વંસ્વં ધામ દેવા રસાં મુને

સમયોચિતભાષાવિદ્વાસવો નીતિયુક્તિભિઃ ॥
પ્રલોભ્ય ફલભાગેન સન્ધિં ચક્રેઽસુરૈઃ સહ ॥

તતો દેવાસુરગણા મિલિતા વારિધેસ્તટે ॥
મહૌષધીરુપાનીય બહુશો નિદધુર્દ્રુતમ્

મન્દરાદ્રિમુપેત્યાઽથ નાનૌષધિવિરાજિતમ્ ॥
મૂલાદુત્પાટ્ય તે સર્વે નેતુમબ્ધિં સમુદ્યતાઃ

એકાદશસહસ્રાણિ યોજનાનાં ભુવિ સ્થિતમ્ ॥
નોદ્ધર્તુમશકંસ્તે તં તદાનીં તુષ્ટુવુર્હરિમ્

એતદ્વિદિત્વા ભગવાન્સંકર્ષણમહીશ્વરમ્ ॥
અજિજ્ઞપત્તમુદ્ધર્તું બદ્ધમૂલં મહીધરમ્

ફૂત્કારમાત્રેણૈકેન સ તુ સદ્યસ્તમીશ્વરઃ ॥
બહિશ્ચિક્ષેપ તત્સ્થાનાદ્યોજનદ્વિતયાન્તરે

અત્યાશ્ચર્યં તદાલોક્ય હૃષ્ટાઃ સર્વે સુરાસુરાઃ ॥
તદન્તિકમુપાજગ્મુર્દ્ધાવન્તશ્ચ કૃતારવાઃ

બલિનો યત્નવન્તોપિ પરિઘોપમબાહવઃ ॥
ઉદ્ધૃત્ય નેતું નો શેકુર્વિષણ્ણા વિફલશ્રમાઃ

જ્ઞાત્વા સુરગણાન્ખિન્નાન્ભગવાન્સર્વદર્શનઃ ॥
તાર્ક્ષ્યમાજ્ઞાપયામાસ નેતું તમુદધિં દ્રુતમ્

સહાવરણમપ્યણ્ડં લીલયા ધર્ત્તુમીશ્વરઃ ॥
મનોવેગઃ સ તત્રેત્ય નિજત્રોટ્યૈવ તં ગિરિમ્ ॥
ઉત્પાટ્ય સાગરતટે નિધાય હરિમાયયૌ

તતઃ સંહૃષ્ટમનસઃ સર્વે કશ્યપનન્દનાઃ ॥
વાસુકિં ચાહ્વયામાસુઃ સુધાભાગપ્રતિજ્ઞયા

સ તત્રાગાદથો સર્વે તેઽબ્ધિં મન્થિતુમુદ્યતાઃ ॥
તાનપાન્નિધિરાગત્ય મૂર્ત્તિમાનબ્રવીદ્વચઃ

યદિ દાસ્યથ મે યૂયમમૃતાંશં સુરાસુરાઃ ॥
સોઢાસ્મિ વિપુલં તર્હિ મન્દરભ્રમણાર્દ્દનમ્

તથેતિ તે પ્રતિજ્ઞાય ક્ષિપ્ત્વાદાવોષધીલતાઃ ॥
પરિવિવ્યુર્ન્નાગરાજં તસ્મિન્કાઞ્ચનપર્વતે

તતો દેવા હૃદિ હરિં સસ્મરુઃ કાર્યસિદ્ધયે ॥
સ્મૃતમાત્રઃ સ તત્રાઽગાદચ્યુતઃ સર્વદર્શનઃ

તમાલોક્યામરગણા મુદિતાઃ ફણિનાં પતેઃ ॥
પુરોભાગં ગૃહીત્વૈવ તસ્થુસ્તેનાનુમોદિતાઃ

દેવતાપક્ષપાતિત્વં સૂચયન્સ્વસ્ય ચ પ્રભુઃ ॥
યત્ર દેવાસ્તત્ર તસ્થૌ તતો દૈત્યાસ્તુ ચુક્રુધુઃ

તપોવિદ્યાવયોજ્યેષ્ઠા અધોભાગમમઙ્ગલમ્ ॥
કથં તિરશ્ચો ગૃહ્ણીમો નેદૃઙ્મૂર્ખા વયં ત્વિતિ

સહ દેવૈસ્તતો વિષ્ણુઃ સ્વયં તાન્માનયન્નિવ ॥
પ્રહસ્ય દત્ત્વા પ્રાગ્ભાગં સુરાન્પુચ્છમજિગ્રહત્

મહાહિવિષફૂત્કારદાહાદમરરક્ષણમ્ ॥
ચરિત્રમેતચ્છ્રીભર્તુરિતિ દૈત્યા ન તે વિદુઃ

તત ઉત્તોલયામાસુઃ સ્વર્ણસાન્વાલિભાસ્વરમ્ ॥
મન્દરં કાશ્યપેયાસ્તે ચર્મિકાબદ્ધકચ્છકાઃ

દ્વાવિંશતિસહસ્રાણિ યોજનાનાં તમુચ્છ્રિતમ્ ॥
અમ્ભોનિધૌ નિદધિરે ક્રોશન્તોત્યર્થમુત્સુકાઃ

ધાર્યમાણોપ્યનાધારસ્તૈરદ્રિરતિગૌરવાત્ ॥
યયાવધસ્તલં સદ્યસ્તદાસંસ્તેઽતિવિહ્વલાઃ

તદા સ ભગવાન્સાક્ષાત્સર્વથા ભક્તકાર્યકૃત્ ॥
સ્તૂયમાનોમરૈરદ્રિમુદ્દઘ્રે કમઠાકૃતિઃ

ઉત્થિતં તમવેક્ષ્યાશુ સર્વે ફુલ્લહૃદાનનાઃ ॥
બભૂવુશ્ચ સ્થિરઃ સોઽભૂત્કૂર્મપૃષ્ઠેતિવિસ્તૃતે

તતો મમન્થુસ્તરસા યાવદ્બલમપાંનિધિમ્ ॥
શ્રમફૂત્કારવદના દેવાદયોઽદયમ્

ભ્રામ્યમાણાત્તતસ્ત્વદ્રેર્બહવોન્યપતન્દુમાઃ ॥
ઊર્દ્ધ્વદ્રુઘર્ષજો વહ્નિસ્તત્સ્થ સિંહાદિમાદહત્

તત્ર નાના જલચરા વિનિપિષ્ટા મહાદ્રિણા ॥
વિલયં સમુપાજગ્મુઃ શતશઃ ક્ષીરવારિધૌ

સાંવર્ત્તકમહામેઘસઙ્ઘગર્જ્જિતવન્મહાન્ ॥
આસીન્મંથનનાદશ્ચ પ્રતિધ્વનિવિવર્દ્ધિતઃ

અત્યાકર્ષણખિન્નાઙ્ગવાસુકર્મ્મુખકૃત્કૃતૈઃ ॥
હતૌજસોઽતિખિન્નાશ્ચ દૈત્યા નિઙ્ગાલવદ્બભુઃ

અવિષહ્યં વિષાગ્નિં ચ મર્ષન્તિ બહુધા મુહુઃ ॥
લમ્બન્તે સ્માહિરાજસ્ય સહસ્રં વદનાન્યધઃ

દધાર સહસા તાનિ ભગવન્પ્રેરિતો વિભુઃ ॥
સંકર્ષણો મહાતેજાઃ સહમાનો વિષાનલમ્

સહસ્રમેકં વર્ષાણાં મથ્યમાનાત્પયોનિધેઃ ॥
હાલાહલં વિષમભૂદુત્સર્પદ્વિદિશો દિશઃ

યદાહુઃ કાલકૂટાખ્યં સર્વલોકાતિદાહકમ્ ॥
તેન દન્દહ્યમાનાઙ્ગાસ્તે તુ ચક્રુઃ પલાયનમ્

તતો બ્રહ્મા પ્રજેશાશ્ચ દેવાઃ સર્વેપ્યુમાપતિમ્ ॥
પ્રાર્થયંસ્તસ્ય પાનાર્થં સ્તુવન્તઃ સ્તુતિભિર્મુને

ભગવાનથ તં પ્રાહ સુરાણામગ્રજો ભવાન્ ॥
ભવતીત્યગ્રજં વાર્દ્ધેર્ગૃહાણેદં વિષં શિવ

દેવાનાં સ ભયં દૃષ્ટ્વા કરુણશ્ચાજ્ઞયા હરેઃ ॥
આકર્ષદ્યોગકલયા વિષં પાણિતલેઽખિલમ્

પપૌ તત્કણ્ઠમધ્યે ચ શોષયામાસ તત્ક્ષણમ્ ॥
નીલકણ્ઠ ઇતિ ખ્યાતઃ શંકરાખ્યશ્ચ પઽભવત્

પાસ્યતસ્તસ્ય પાણેર્યે પતિતા ભુવિબિન્દવઃ ॥
તાન્નાગા વૃશ્ચિકાદ્યાશ્ચ જગૃહુઃ કાશ્ચનૌષધીઃ

॥
ઇતિ શ્રીસ્કાન્દે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં દ્વિતીયે વૈષ્ણવખણ્ડે શ્રીવાસુદેવમાહાત્મ્યેઽમૃતમન્થને વિષોત્પત્તિર્નામૈકાદશોઽધ્યાયઃ