સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 2.1

॥ અયોધ્યામાહાત્મ્યં પ્રારભ્યતે ॥ ॥
જયતિ પરાશરસૂનુઃ સત્યવતીહૃદયનંદનો વ્યાસઃ ॥
યસ્યાસ્યકમલગલિતં વાઙ્મયમમૃતં જગત્પિબતિ

નારાયણં નમસ્કૃત્ય નરં ચૈવ નરોત્તમમ્॥
દેવીં સરસ્વતીં ચૈવ તતો જયમુદીરયેત્

॥ વ્યાસ ઉવાચ ॥ ॥
હિમવદ્વાસિનઃ સર્વે મુનયો વેદપારગાઃ ॥
ત્રિકાલજ્ઞા મહાત્માનો નૈમિષારણ્યવાસિનઃ

યેઽર્બુદારણ્યનિરતા દણ્ડકારણ્યવાસિનઃ ॥
મહેન્દ્રાદ્રિરતા યે વૈ યે ચ વિન્ધ્યનિવાસિનઃ

જંબૂવનરતા યે ચ યે ગોદાવરિવાસિનઃ ॥
વારાણસીશ્રિતા યે ચ મથુરાવાસિનસ્તથા

ઉજ્જયિન્યાં રતા યે ચ પ્રથમાશ્રમવાસિનઃ ॥
દ્વારાવતીશ્રિતા યે ચ બદર્ય્યાશ્રયિણસ્તથા

માયાપુરીશ્રિતા યે ચ યે ચ કાન્તીનિવાસિનઃ ॥
એતે ચાન્યે ચ મુનયઃ સશિષ્યા બહવોઽમલાઃ

કુરુક્ષેત્રે મહાક્ષેત્રે સત્રે દ્વાદશવાર્ષિકે ॥
વર્તમાને ચ રામસ્ય ક્ષિતીશસ્ય મહાત્મનઃ ॥
સમાગતાઃ સમાહૂતાઃ સર્વે તે મુનયોઽમલાઃ

સર્વે તે શુદ્ધમનસો વેદવેદાંગપારગાઃ ॥
તત્ર સ્નાત્વા યથાન્યાયં કૃત્વા કર્મ જપાદિકમ્

ભારદ્વાજં પુરસ્કૃત્ય વેદવેદાંગપારગમ્ ॥
આસનેષુ વિચિત્રેષુ બૃષ્યાદિષુ હ્યનુક્રમાત્

ઉપવિષ્ટાઃ કથાશ્ચક્રુર્નાનાતીર્થાશ્રિતાસ્તદા ॥
કર્માંતરેષુ સત્રસ્ય સુખાસીનાઃ પરસ્પરમ્

કથાંતેષુ તતસ્તેષાં મુનીનાં ભાવિતાત્મનામ્ ॥
આજગામ મહાતેજાસ્તત્ર સૂતો મહામતિઃ

વ્યાસશિષ્યઃ પુરાણજ્ઞો સમઃ હર્ષણસંજ્ઞકઃ ॥
તાન્પ્રણમ્ય યથાન્યાયં મુનીનુપવિવેશ સઃ ॥
ઉપવિષ્ટો યથાન્યાયં મુનીનાં વચનેન સઃ

વ્યાસશિષ્યં મુનિવરં સૂતં વૈ રોમહર્ષણમ્ ॥
તં પપ્રચ્છુર્મુનિવરા ભારદ્વાજાદયોઽમલાઃ

॥ ઋષય ઊચુઃ ॥ ॥
ત્વત્તઃ શ્રુતા મહાભાગ નાનાતીર્થાશ્રિતાઃ કથાઃ ॥
સરહસ્યાનિ સર્વાણિ પુરાણાનિ મહામતે

સાંપ્રતં શ્રોતુમિચ્છામઃ સરહસ્યં સનાતનમ્ ॥
અયોધ્યાયા મહાપુર્યા મહિમાનં ગુણોજ્જ્વલમ્

કીદૃશી સા સદા મેધ્યાઽયોધ્યા વિષ્ણુપ્રિયાપુરી ॥
આદ્યા સા ગીયતે વેદે પુરીણાં મુક્તિદાયિકા

સંસ્થાનં કીદૃશં તસ્યાસ્તસ્યાં કે ચ મહીભુજઃ ॥
કાનિ તીર્થાનિ પુણ્યાનિ માહાત્મ્યં તેષુ કીદૃશમ્

અયોધ્યાસેવનાન્નૃણાં ફલં સ્યાત્સૂત કીદૃશમ્ ॥
કિં ચરિત્રં સૂત તસ્યાઃ કા નદ્યઃ કે ચ સંગમાઃ

તત્ર સ્નાનેન કિં પુણ્યં દાનેન ચ મહામતે ॥
તત્સર્વં શ્રોતુમિચ્છામસ્ત્વત્તઃ સૂત ગુણાધિક

એતત્સર્વં ક્રમેણૈવ તથ્યં ત્વં વેત્થ સાંપ્રતમ્॥
અયોધ્યાયા મહાપુર્ય્યા માહાત્મ્યં વક્તુમર્હસિ

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
વ્યાસપ્રસાદાજ્જાનામિ પુરાણાનિ તપોધનાઃ ॥
સેતિહાસાનિ સર્વાણિ સરહસ્યાનિ તત્ત્વતઃ

તં પ્રણમ્ય પ્રવક્ષ્યામિ માહાત્મ્યં ભવદગ્રતઃ ॥
અયોધ્યાયા મહાપુર્યા યથાવત્સરહસ્યકમ્

વિદ્યાવન્તં વિપુલમતિદં વેદવેદાંગવેદ્યં શ્રેષ્ઠં શાન્તં શમિતવિષયં શુદ્ધતેજોવિશાલમ્ ॥
વેદવ્યાસં સતતવિનતં વિશ્વવેદ્યૈકયોનિં પારાશર્ય્યં પરમપુરુષં સર્વદાઽહં નમામિ

ૐ નમો ભગવતે તસ્મૈ વ્યાસાયામિતતેજસે ॥
યસ્ય પ્રસાદાજ્જાનામિ હ્યયોધ્યામહિમામહમ્

શૃણ્વન્તુ મુનયઃ સર્વે સાવધાનાઃ સશિષ્યકાઃ ॥
માહાત્મ્યં કથયિષ્યામિ અયોધ્યાયા મહોદયમ્

ઉદીરિતમગસ્ત્યાય સ્કન્દેનાશ્રાવિ નારદાત્ ॥
અગસ્ત્યેન પુરા પ્રોક્તં કૃષ્ણદ્વૈપાયનાય તત્

કૃષ્ણદ્વૈપાયનાચ્ચૈતન્મયા પ્રાપ્તં તપોધનાઃ ॥
તદહં વચ્મિ યુષ્મભ્યં શ્રોતુકામેભ્ય આદરાત્

નમામિ પરમાત્માનં રામં રાજીવલોચનમ્॥
અતસીકુસુમશ્યામં રાવણાંતકમવ્યયમ્

અયોધ્યા સા પરા મેધ્યા પુરી દુષ્કૃતિદુર્લ્લભા ॥
કસ્ય સેવ્યા ચ નાઽયોધ્યા યસ્યાં સાક્ષાદ્ધરિઃ સ્વયમ્

સરયૂતીરમાસાદ્ય દિવ્યા પરમશોભના ॥
અમરાવતીનિભા પ્રાયઃ શ્રિતા બહુતપોધનૈઃ

હસ્ત્યશ્વરથપત્ત્યાઢ્યા સંપદુચ્ચા ચ સંસ્થિતા ॥
પ્રાકારાઢ્યપ્રતોલીભિસ્તોરણૈઃ કાંચનપ્રભૈઃ

સાનૂપવેષૈઃ સર્વત્ર સુવિભક્તચતુષ્ટયા ॥
અનેકભૂમિપ્રાસાદા બહુભિત્તિસુવિક્રિયા

પદ્મોત્ફુલ્લશુભોદાભિર્વાપીભિરુપશોભિતા॥
દેવતાયતનૈર્દિવ્યૈર્વેદઘોષૈશ્ચ મણ્ડિતા

વીણાવેણુમૃદંગાદિશબ્દૈરુત્કૃષ્ટતાં ગતા।
શાલૈસ્તાલૈર્નાલિકેરૈઃ પનસામલકૈસ્તથા

તથૈવામ્રકપિત્થાદ્યૈરશોકૈરુપશોભિતા ॥
આરામૈર્વિવિધૈર્યુક્તા સર્વર્તુફલપાદપૈઃ

માલતીજાતિબકુલપાટલીનાગચંપકૈઃ ॥
કરવીરૈઃ કર્ણિકારૈઃ કેતકીભિરલંકૃતા

નિમ્બજંવીરકદલીમાતુલિંગમહાફલૈઃ ॥
લસચ્ચંદનગંધાઢ્યૈર્નાગરૈરુપશોભિતા

દેવતુલ્યપ્રભાયુક્તૈર્નૃપપુત્રૈશ્ચ સંયુતા ॥
સુરૂપાભિર્વરસ્ત્રીભિર્દેવસ્ત્રીભિરિવાવૃતા

શ્રેષ્ઠૈઃ સત્કવિભિર્યુક્તા બૃહસ્પતિસમૈર્દ્વિજૈઃ॥
વણિગ્જનૈસ્તથા પૌરૈઃ કલ્પવૃક્ષૈરિવાવૃતા

અશ્વૈરુચ્ચૈઃશ્રવસ્તુલ્યૈર્દંતિભિર્દિગ્ગજૈરિવ॥
ઇતિ નાનાવિધૈર્ભાવૈરુપેતેન્દ્રપુરી સમા

યસ્યાં જાતા મહીપાલાઃ સૂર્યવંશસમુદ્ભવાઃ॥
ઇક્ષ્વાકુપ્રમુખાઃ સર્વે પ્રજાપાલનતત્પરાઃ

યસ્યાસ્તીરે પુણ્યતોયા કૂજદ્ભૃંગવિહંગમા ॥
સરયૂર્નામ તટિની માનસપ્રભવોલ્લસા

ધર્મદ્રવપરીતા સા ઘર્ઘરોત્તમસંગમા ॥
મુનીશ્વરાશ્રિતતટા જાગર્તિ જગદુચ્છ્રિતા

દક્ષિણાચ્ચરણાંગુષ્ઠાન્નિઃસૃતા જાહ્નવી હરેઃ ॥
વામાંગુષ્ઠાન્મુનિવરાઃ સરયૂર્નિર્ગતા શુભા

તસ્માદિમે પુણ્યતમે નદ્યૌ દેવનમસ્કૃતે ॥
એતયોઃ સ્નાનમાત્રેણ બ્રહ્મહત્યાં વ્યપોહતિ

તામયોધ્યામથ પ્રાપ્તોઽગસ્ત્યઃ કુમ્ભોદ્ભવો મુનિઃ ॥
યાત્રાર્થં તીર્થમાહાત્મ્યં જ્ઞાત્વા સ્કન્દપ્રસાદતઃ ॥

આગત્ય તુ ઇતઃ સોઽપિ કૃઽત્વા યાત્રાં ક્રમેણ ચ ॥
યથોક્તેન વિધાનેન સ્નાત્વા સંતર્પ્ય તાન્પિતૄન્

પૂજયિત્વા યથાન્યાયં દેવતાઃ સકલા અપિ ॥
સર્વાણ્યપિ ચ તીર્થાનિ નમસ્કૃત્ય યથાવિધિ

કૃતકૃત્યોર્જ્જિતાનન્દસ્તીર્થમાહાત્મ્યદર્શનાત્ ॥
અભૂદગસ્ત્યો રૂપેણ પુલકાં ચિતવિગ્રહઃ

સ ત્રિરાત્રં સ્થિતસ્તત્ર યાત્રાં કૃત્વા યથાવિધિ ॥
સ્તુવન્નયોધ્યામાહાત્મ્યં પ્રતસ્થે મુનિસત્તમઃ

તમાયાંતં વિલોક્યાશુ બહુલાનન્દસુન્દરમ્ ॥
કૃષ્ણદ્વૈપાયનો વ્યાસઃ પપ્રચ્છાનંદકારણમ્

॥ વ્યાસ ઉવાચ ॥ ॥
કુતઃ સમાગતો બ્રહ્મન્સાંપ્રતં મુનિસત્તમઃ ॥
પરમાનંદસંદોહઃ સમભૂત્સાંપ્રતં તવ

કસ્માદાનંદપોષોઽભૂત્તવ બ્રહ્મન્વદસ્વ મે ॥
મમાપિ ભવદાનંદાત્પ્રમોદો હૃદિ જાયતે

॥
॥ અગસ્ત્ય ઉવાચ ॥ ॥
અહો મહદથાશ્ચર્ય્યં વિસ્મયો મુનિસત્તમ ॥
દૃષ્ટ્વા પ્રભાવં મેઽદ્યાભૂદયોધ્યાયાસ્તપોધન

તસ્માદાનંદસંદોહઃ સમભૂન્મમ સાંપ્રતમ્ ॥
તચ્છ્રુત્વાગસ્ત્યવચનં વ્યાસઃ પ્રોવાચ તં મુનિમ્

॥ વ્યાસ ઉવાચ ॥ ॥
ભગવન્બ્રૂહિ તત્ત્વેન વિસ્તરાત્સરહસ્યકમ્ ॥
અયોધ્યાયા મહાપુર્યા મહિમાનં ગુણાધિકમ્

કઃ ક્રમસ્તીર્થયાત્રાયાઃ કાનિ તીર્થાનિ કો વિધિઃ ॥
કિ ફલં સ્નાનતસ્તત્ર દાનસ્ય ચ મહામુને ॥
એતત્સર્વં સમાચક્ષ્વ વિસ્તરાદ્વદતાં વર

॥ અગસ્ત્ય ઉવાચ ॥ ॥
અહો ધન્યતમા બુદ્ધિસ્તવ જાતા તપોધન ॥
દૃશ્યતે યેન પૃચ્છા તે હ્યયોધ્યામહિમાશ્રિતા

અકારો બ્રહ્મ ચ પ્રોક્તં યકારો વિષ્ણુરુચ્યતે ॥
ધકારો રુદ્રરૂપશ્ચ અયોધ્યાનામ રાજતે

સર્વોપપાતકૈર્યુક્તૈર્બ્રહ્મહત્યાદિપાતકૈઃ ॥
નાયોધ્યા શક્યતે યસ્માત્તામયોધ્યાં તતો વિદુઃ

વિષ્ણોરાદ્યા પુરી યેયં ક્ષિતિં ન સ્પૃશતિ દ્વિજ ॥
વિષ્ણોઃ સુદર્શને ચક્રે સ્થિતા પુણ્યકરી ક્ષિતૌ

કેન વર્ણયિતું શક્યો મહિમાઽસ્યાસ્તપોધન ॥
યત્ર સાક્ષાત્સ્વયં દેવો વિષ્ણુર્વસતિ સાદરઃ

સહસ્રધારામારભ્ય યોજનં પૂર્વતો દિશિ ॥
પ્રતીચિ દિશિ તથૈવ યોજનં સમતોવધિઃ

દક્ષિણોત્તરભાગે તુ સરયૂતમસાવધિઃ ॥
એતત્ક્ષેત્રસ્ય સંસ્થાનં હરેરન્તર્ગૃહં સ્થિતમ્ ॥
મત્સ્યાકૃતિરિયં વિપ્ર પુરી વિષ્ણોરુદીરિતા

પશ્ચિમે તસ્ય મૂર્દ્ધા તુ ગોપ્રતારાસિતા દ્વિજ

પૂર્વતઃ પૃષ્ઠભાગો હિ દક્ષિણોત્તરમધ્યમઃ ॥
તસ્યાં પુર્ય્યાં મહાભાગ નામ્ના વિષ્ણુર્હરિઃ સ્વયમ્ ॥
પૂર્વંદૃષ્ટપ્રભાવોઽસૌ પ્રાધાન્યેન વસત્યપિ

॥ વ્યાસ ઉવાચ ॥ ॥
ભગવન્કિં પ્રભાવોઽસૌ યોઽયં વિષ્ણુહરિસ્ત્વયા ॥
કીર્તિતો મુનિશાર્દૂલ પ્રસિદ્ધિં ગતવાન્કથમ્ ॥
એતત્સર્વં સમાચક્ષ્વ વિસ્તરેણ મમાગ્રતઃ

॥ ॥ અગસ્ત્ય ઉવાચ ॥ ॥
વિષ્ણુશર્મેતિ વિખ્યાતઃ પુરાભૂદ્બ્રાહ્મણોત્તમઃ ॥
વેદવેદાંગતત્ત્વજ્ઞો ધર્મકર્મસમાશ્રિતઃ

યોગધ્યાનરતો નિત્યં વિષ્ણુભક્તિપરાયણઃ ॥
સ કદાચિત્તીર્થયાત્રાં કુર્વન્વૈષ્ણવસત્તમઃ ॥
અયોધ્યામાગતો વિષ્ણુર્વિષ્ણુઃસાક્ષાદ્વસેદિતિ

ચિંતયન્મનસા વીરસ્તપઃ કર્તું સમુદ્યતઃ ॥
સ વૈ તત્ર તપસ્તેપે શાકમૂલફલાશનઃ

ગ્રીષ્મે પંચાગ્નિમધ્યસ્થો હ્યતપત્સ મહાતપાઃ ॥
વાર્ષિકે ચ નિરાલમ્બો હેમન્તે ચ સરોવરે

સ્નાત્વા યથોક્તવિધિના કૃત્વા વિષ્ણોસ્તથાર્ચનમ્ ॥
વશીકૃત્યેન્દ્રિયગ્રામં વિશુદ્ધેનાંતરાત્મના

મનો વિષ્ણૌ સમાવેશ્ય વિધાય પ્રાણસંયમમ્ ॥
ૐકારોચ્ચારણાદ્ધીમાન્હૃદિ પદ્મં વિકાસયન્

તન્મધ્યે રવિસોમાગ્નિમણ્ડલાનિ યથાવિધિ ॥
કલ્પયિત્વા હરિં મૂર્તં યસ્મિન્દેશે સનાતનમ્

પીતાંબરધરં વિષ્ણું શંખચક્રગદાધરમ્ ॥
તં ચ પુષ્પૈઃ સમભ્યર્ચ્ય મનસ્તસ્મિન્નિવેશ્ય ચ

બ્રહ્મરૂપં હરિં ધ્યાયઞ્જપન્વૈ દ્વાદશાક્ષરમ્ ॥
વાયુભક્ષઃ સ્થિતસ્તત્ર વિપ્રસ્ત્રીન્વત્સરાન્વસન્

તતો દ્વિજવરો ધ્યાત્વા સ્તુતિં ચક્રે હરેરિમામ્ ॥
પ્રણિપત્ય જગન્નાથં ચરાચરગુરું હરિમ્ ॥
વિષ્ણુશર્માથ તુષ્ટાવ નારાયણમતંદ્રિતઃ

॥ વિષ્ણુશર્મ્મોવાચ ॥ ॥
પ્રસીદ ભગવન્વિષ્ણો પ્રસીદ પુરુષોત્તમ ॥
પ્રસીદ દેવદેવેશ પ્રસીદ કમલેક્ષણ

જય કૃષ્ણ જયાચિંત્ય જય વિષ્ણો જયાવ્યય ॥
જય યજ્ઞપતે નાથ જય વિષ્ણો પતે વિભો

જય પાપહરાનંત જય જન્મજ્વરાપહ ॥
નમઃ કમલનાભાય નમઃ કમલમાલિને

નમઃ સર્વેશ ભૂતેશ નમઃ કૈટભસૂદન ॥
નમસ્ત્રૈલોક્યનાથાય જગન્મૂલ જગત્પતે

નમો દેવાધિદેવાય નમો નારાયણાય વૈ ॥
નમઃ કૃષ્ણાય રામાય નમશ્ચક્રાયુધાય ચ

ત્વં માતા સર્વલોકાનાં ત્વમેવ જગતઃ પિતા ॥
ભયાર્ત્તાનાં સુહૃન્મિત્રં ત્વં પિતા ત્વં પિતામહઃ

ત્વં હવિસ્ત્વં વષટ્કારસ્ત્વં પ્રભુસ્ત્વં હુતાશનઃ ॥
કરણં કારણં કર્ત્તા ત્વમેવ પરમેશ્વરઃ

શંખચક્રગદાપાણે માં સમુદ્ધર માધવ

પ્રસીદ મંદરધર પ્રસીદ મધુસૂદન ॥
પ્રસીદ કમલાકાન્ત પ્રસીદ ભુવનાધિપ

॥ અગસ્ત્ય ઉવાચ ॥ ॥
ઇત્યેવં સ્તુવતસ્તસ્ય મનોભક્ત્યા મહાત્મનઃ ॥
આવિર્બભૂવ વિશ્વાત્મા વિષ્ણુર્ગરુડવાહનઃ

શંખચક્રગદાપાણિઃ પીતાંબરધરોઽચ્યુતઃ ॥
ઉવાચ સ પ્રસન્નાત્મા વિષ્ણુશર્માણમવ્યયઃ

॥ શ્રીભગવાનુવાચ ॥ ॥
તુષ્ટોઽસ્મિ ભવતો વત્સ મહતા તપસાઽધુના ॥
સ્તોત્રેણાનેન સુમતે નષ્ટપાપોઽસિ સાંપ્રતમ્

વરં વરય વિપ્રેન્દ્ર વરદોઽહં તવાગ્રતઃ ॥
નાઽતપ્તતપસા દ્રષ્ટું શક્યઃ કેનાપ્યહં દ્વિજ

॥ વિષ્ણુશર્મ્મોવાચ ॥ ॥
કૃતકૃત્યોઽસ્મિ દેવેશ સાંપ્રતં તવ દર્શનાત્ ॥
ત્વદ્ભક્તિમચલામેકાં મમ દેહિ જગત્પતે

॥ ॥ શ્રીભગવાનુવાચ ॥ ॥
ભક્તિરસ્ત્વચલા મે વૈ વૈષ્ણવી મુક્તિદાયિની ॥
અત્રૈવાસ્ત્વચલા મે વૈ જાહ્નવી મુક્તિદાયિની

ઇદં સ્થાનં મહાભાગ ત્વન્નામ્ના ખ્યાતિમેષ્યતિ

॥ અગસ્ત્ય ઉવાચ ॥ ॥
ઇત્યુક્ત્વા દેવદેવેશશ્ચક્રેણોત્ખાય તત્સ્થલમ્ ॥
જલં પ્રકટયામાસ ગાંગં પાતાલમંડલાત્

જલેન તેન ભગવાન્પવિત્રેણ દયાંબુધિઃ ॥
નીરજસ્તુ ભૂમિતલં ક્ષણાચ્ચક્રે કૃપાવશાત્

ચક્રતીર્થમિતિ ખ્યાતં તતઃ પ્રભૃતિ તદ્દ્વિજ ॥
જાતં ત્રૈલોક્યવિખ્યાતમઘૌઘધ્વંસકૃચ્છુભમ્

તત્ર સ્નાનેન દાનેન વિષ્ણુલોકં વ્રજેન્નરઃ

તતઃ સ ભગવાન્ભૂયો વિષ્ણુશર્માણમચ્યુતઃ ॥
કૃપયા પરયા યુક્ત ઉવાચ દ્વિજવત્સલઃ

॥શ્રીભગવાનુવાચ ॥ ॥
ત્વન્નામપૂર્વિકા વિપ્ર મન્મૂર્તિરિહ તિષ્ઠતુ ॥
વિષ્ણુહરીતિ વિખ્યાતા ભક્તાનાં મુક્તિદાયિની

॥ અગસ્ત્ય ઉવાચ ॥ ॥
ઇતિ શ્રુત્વા વચો વિપ્રો વાસુદેવસ્ય બુદ્ધિમાન્॥
સ્વનામપૂર્વિકાં મૂર્તિં સ્થાપયામાસ ચક્રિણઃ

તતઃ પ્રભતિ વિપ્રેશ શંખચક્રગદાધરઃ ॥
પીતવાસાશ્ચતુર્બાહુર્નામ્ના વિષ્ણુહરિઃ સ્થિતઃ

કાર્તિકે શુક્લપક્ષસ્ય પ્રારભ્ય દશમી તિથિમ્ ॥
પૂર્ણિમામવધિં કૃત્વા યાત્રા સાંવત્સરી ભવેત્

ચક્રતીર્થે નરઃ સ્નાત્વા સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે ॥
બહુવર્ષસહસ્રાણિ સ્વર્ગલોકે મહીયતે

પિતૄનુદ્દિશ્ય યસ્તત્ર પિંડાન્નિર્વાપયિષ્યતિ ॥
તૃપ્તાસ્તુ પિતરો યાન્તિ વિષ્ણુલોકં ન સંશયઃ

ચક્રતીર્થે નરઃ સ્નાત્વા દૃષ્ટ્વા વિષ્ણુહરિં વિભુમ્ ॥
સર્વપાપક્ષયં પ્રાપ્ય નાકપૃષ્ઠે મહીયતે

સ્વશક્ત્યા તત્ર દાનાનિ દત્ત્વા નિષ્કલ્મષો નરઃ ॥
વિષ્ણુલોકે વસેદ્ધીમાન્યાવદિન્દ્રાશ્ચતુર્દશ

અન્યદાપિ નરસ્તત્ર ચક્રતીથે જિતેંદ્રિયઃ ॥
દૃષ્ટ્વા સકૃદ્ધરિં દેવં સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે

ઇતિ સકલગુણાબ્ધિર્ધ્યેયમૂર્તિશ્ચિદાત્મા હરિરિહ પરમૂર્ત્યા તસ્થિવાન્મુક્તિહેતોઃ ॥
તમિહ બહુલભક્ત્યા ચક્રતીર્થાભિષેકી વસતિ સુકૃતિમૂર્ત્તિર્યોઽર્ચયેદ્વિષ્ણુલોકે ॥

ઇતિ શ્રીસ્કાન્દે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં દ્વિતીયે વૈષ્ણવખંડેઽયોધ્યામાહાત્મ્યે વિષ્ણુહરિમાહાત્મ્યવર્ણનંનામ પ્રથમોઽધ્યાયઃ