સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 1.35

॥લોમશ ઉવાચ॥
વનં ગતે મહાદેવે ગિરિજા વિરહાતુરા॥
સુખં ન લેભે તન્વંગી હર્મ્યેષ્વાયતનેષુ વા

ચિંતયંતી શિવંતન્વી સર્વભાવેન શોભના॥
ચિંતમાનાં શિવાં જ્ઞાત્વા હ્યુવાચ વિજયા સખી

॥વિજયોવાચ॥
તપસા મહતા ચૈવ શિવં પ્રાપ્તાસિ શોભને॥
મૃષશા દ્યૂતં કૃતં તેન શંકરેણ તપસ્વિના

દ્યૂતે હિ વહવો દોષા ન શ્રુતાઃ કિં ત્વયાઽનઘે॥
ક્ષમા પય શિવં તન્વિ ત્વરેણૈવ વિચક્ષણે

અસ્માભિઃ સહિતા દેવિ ગચ્છગચ્છ વરાનને

યાવચ્છંભુર્દૂરતો નાભિગચ્છેત્તાવદ્ગત્વા શંકરં ક્ષામયસ્વ॥
નો ચેતન્વિ ક્ષામયેથાઃ શિવં ત્વં દુઃખં પશ્ચાત્તે ભવિષ્યત્યવશ્યમ્

નિશમ્ય વાક્ય વિજયાપ્રયુક્તં પ્રહસ્યામાના સમધીરચેતાઃ॥
ઉવાચ વાક્યં વિજયાં સખીં ચ આશ્ચર્યભૂતં પરમાર્થયુક્તમ્

મયા જિતોઽસૌ નિરપત્રપશ્ચ પુરા વૃતો વૈ પરયા વિભૂત્યા॥
કિંચિચ્ચ કૃત્યં મમ નાસ્તિ સદ્યો મયા વિનાસૌ ચ વિરૂપ આસ્થિતઃ

રૂપીકૃતો મયા દેવો મહેશો નાન્યથા વદ॥
મયા તેન વિયોગશ્ચ સંયોગો નૈવ જાયતે

સાકારો હિ નિરાકારો મહેશો હિ મયા કૃતઃ

કૃતં મયા વિશ્વમિદં સમગ્રં ચરાચરં દેવવરૈઃ સમેતમ્॥
ક્રીડાર્થમસ્યોદ્ભવવૃત્તિહેતુભિશ્ચિક્રીડિતં મે વિજયે પ્રપશ્ય

એવમુક્ત્વા તદા દેવી ગિરિજા સર્વમંગલા॥
શબરીરૂપમાસ્થાય ગંતુકામા મહેશ્વરમ્

શ્યામા તન્વી શિખરદશના બિંબબિંબાધરોષ્ઠી સુગ્રીવાઢ્યા કુચભરનતા ગિરિજા સ્નિગ્ધકેશી॥
મધ્યે ક્ષામા પૃથુકટિતટા હેમરંભોરુગૌરી પલ્લીયુક્તા વરવલયિની બર્હિબર્હાવતંસા

પાણૌ મૃણાલસદૃશં દધતી ચ ચાપં પૃષ્ઠે લસત્કૃતકકેતકિબાણકોશમ્॥
સા તં નિરીશમલોકયતિ સ્મ તત્ર સંસેવિતા સુવદના બહુભિઃ સખીભિઃ

ભૃંગીનાદેન મહતા નાદયંતી જગત્ત્રયમ્॥
ગિરિજા મન્મથં સદ્યો જીવયંતી પુનઃપુનઃ

સકામના રાજહંસા બભૂવુસ્તત્ક્ષણાદપિ॥
દ્વિરેફા બર્હિણશ્ચૈવ સર્વે તે હૃચ્છયાન્વિતાઃ॥ ૩૫ ૧૬ ॥
એકાકી સંસ્થિતો યત્ર યમાધિસ્થો મહેશ્વરઃ॥
દૃષ્ટસ્તતસ્તયા દેવ્યા ભૃંગીનાદેન મોહિતઃ

પ્રબદ્ધો હિ મહાદેવો નિરીક્ષ્ય શબરીં તદા॥
સમાધેરુત્થિતઃ સદ્યો મહેશો મદનાન્વિતઃ

યાવત્કરે ગૃહ્યમાણો ગિરિજાં સ સમીપગઃ॥
તાવત્તસ્ય પુરઃ સદ્યસ્તિરોધાનં ગતા સતી

તદ્દૃષ્ટ્વા તત્ક્ષણાદેવ દેવો ભ્રાંતિવિનાશનઃ॥
ભ્રમમાણસ્તદા શંભુર્નાપશ્યદસિતેક્ષણામ્

વિરહેણ સમાયુક્તો હૃચ્છયેન સમન્વિતઃ॥
મદનારિસ્તદા શંભુર્જ્ઞાનરૂપો નિરંતરમ્

નિર્મોહો મોહમાપન્નો દદર્શ ગિરિજાં પુનઃ॥
ઉવાચ વાક્યં શબરીં પ્રસ્તાવ સદૃશં મહત્

॥શિવ ઉવાચ॥
વાક્યં મે શ્રૃણુ તન્વંગિ શ્રુત્વા તત્કર્તુમર્હસિ॥
કાસિ કસ્યાસિ તન્વંગિ કિમર્થમટનં વને॥
તત્કથ્યતાં મહાભાગે યાથાતથ્યં સુમધ્યમે

॥શિવોવાચ॥
પતિમન્વેષયિષ્યામિ સર્વજ્ઞં સકલાર્થદમ્॥
સ્વતંત્રં નિર્વિકારં ચ જગતામીશ્વરં વરમ્

ઇત્યુક્તઃ પ્રત્યુવાચેદં ગિરિજાં વૃષભધ્વજઃ॥
અહં તવોચિતો ભદ્રે પતિર્નાન્યો હિ ભામિનિ

વિમૃશ્યતાં વરારોહે તત્ત્વતો હિ વરાનને॥
વચો નિશમ્ય રુદ્રસ્ય સ્મિતપૂર્વમભાષત

મયાર્થિતો મહાભાગ પતિસ્ત્વં નાન્યથા વદ॥
કિં તુ વક્ષ્યામિ ભદ્રં તે નિર્ગુણોઽસિ પરંતપઃ

યયા પુરા વૃતોઽસિ ત્વં તપસા ચ પરેણ હિ॥
પરિત્યક્તા ત્વયારણ્યે ક્ષણમાત્રેણ ભામિની

દુરારાધ્યોઽસિ સતતં સર્વેષાં પ્રાણિનામપિ॥
તસ્માન્ન વાચ્યં હિ પુનર્યદુક્તં તે મમાગ્રતઃ

શબર્યા વચનં શ્રુત્વા પ્રત્યુવાચ વૃષધ્વજઃ॥
મૈવં વદ વિશાલાક્ષિ ન ત્યક્તા સા તપસ્વિની॥
યદિ ત્યક્તા મયા તન્વિ કિં વક્તુમિહ પાર્યતે

એવં જ્ઞાત્વા વિશાલાક્ષિ કૃપણં કૃપણપ્રિયમ્॥
તસ્માત્ત્વયા હિ કર્તવ્યં વચનં મે સુમધ્યમે

એવમભ્યર્થિતા તેન બહુધા શૂલપાણિના॥
પ્રહસ્ય ગિરિજા પ્રાહ ઉપહાસપરં વચ

તપોધનોઽસિ યોગીશ વિરક્તોઽસિ નિરંજનઃ॥
આત્મારામો હિ નિર્દ્વંદ્વો મદનો યેન ઘાતિતઃ

સ ત્વં સાક્ષાદ્વિરૂપાક્ષો મયા દૃષ્ટોસિ ચાદ્ય વૈ॥
અશક્યો હિ મયા પ્રાપ્તું સર્વેષાં દુરતિક્રમઃ॥
તસ્માત્ત્વયા ન વક્તવ્યં યદુક્તં ચ પુરા મમ

તસ્યાસ્તદ્વચનં શ્રુત્વા પ્રોવાચ મદનાંતકઃ॥
મમ ભાર્યા ભવ ત્વં હિ નાન્યથા કર્તુમર્હસિ

ઇત્યુક્ત્વા તાં કરેઽગૃહ્ણાચ્છબરીં મદનાતુરઃ॥
ઉવાચ તં સ્મયંતી સા મુંચમુંચેતિ સાદરમ્

નોચિતં ભગવાન્કર્તું તાપસેન બલાદિદમ્॥
યાચયસ્વ પિતુર્મે ત્વં નાન્યથાભિભવિષ્યસિ

॥મહાદેવ ઉવાચ॥
પિતરં કથયાશુ ત્વં સ્થિતઃ કુત્ર શુભાનને॥
દ્રક્ષ્યામિ તં વિશાલાક્ષિ પ્રણિપાતપુરઃસરમ્

એતદુક્તં તદા તેન નિશમ્યાસિતનેત્રયા॥
આનીતો હિ તયા તન્વ્યા પિતરં વૃષભધ્વજઃ

સ્થિતં કૈલાસશિખરે હિમવંતં નગોત્તમમ્॥
અહિભિર્બહુભિશ્ચૈવ સંવૃતં ચ મહાપ્રભમ્

દ્વારિ સ્થિતં તયા દેવ્યા દર્શિતં શંકરસ્ય ચ॥
અસૌ મમ પિતા દેવ યાચસ્વ વિગતત્રપઃ॥
દદાતિ માં ન સંદેહસ્તપસ્વિન્મા વિલંબિતમ્

તથેતિ મત્વા સહસા પ્રણમ્ય હિમાલયં વાક્યમિદં બભાષે॥
પ્રયચ્છ તાં ચાદ્ય ગિરીશવર્ય હ્યાર્તાય કન્યાં સુભગાં મહામતે

કૃપણં વાક્યમાકર્ણ્ય સમુત્થાય હિમાલયઃ॥
મહેશં ચ સમાદાય હ્યુવાચ ગિરિરાટ્ સ્વયમ્

કિં જલ્પસિ હિ ભો દેવ તાવયુક્તં ચ સાંપ્રતમ્॥
ત્વં દાતા ત્રિષુ લોકેષુ ત્વં સ્વામી જગતાં વિભો

ત્વયા તતમિદં વિશ્વં જગદેતચ્ચરાચરમ્॥
એવં સ્તુતિપરોઽભૂચ્ચ હિમાલયાગિરિર્મહાન્॥
આગતો નારદસ્તત્ર ઋષિભિઃ પરિવારિતઃ

ઉવાચ પ્રહસન્વાક્યં શૂલપાણે નમઃ પ્રભો॥
હે શંભો શ્રૃણુ મે વાક્યં તત્ત્વસારમયં પરમ્

યોષિદ્ભિઃ સંગતિ પુંસાં વિડંબાયોપકલ્પતે॥
ત્વં સ્વામી જગતાં નાથઃ પરાણાં પરમઃ પરઃ॥
વિમૃશ્ય સર્વં દેવેશ યથાવદ્વક્તુમર્હસિ

એવં પ્રબોધિતસ્તેન નારદેન મહાત્મના॥
પ્રબોધમગમચ્છંભુર્જહાસ પરમેશ્વરઃ

॥શિવ ઉવાચ॥
સત્યમુક્તં ત્વયા ચાત્ર નાન્યથા નારદક્વચિત્॥
યોષિત્સંગતિમાત્રેણ નૃણાં પતનમેવ ચ

ભવિષ્યતિ ન સંદેહો નાન્યથા વચનં તવ॥
અનયા મોહિતોઽદ્યાહમાનીતો ગંધમાદનમ્

પિશાચવત્કૃતમિદં ચરિતં પરમાદ્ભુતમ્

તસ્માન્ન તિષ્ઠામિ ગિરેઃ સમીપે વ્રજામિ ચાદ્યૈવ વનાંતરં પુનઃ॥
ઇત્યેવમુક્ત્વા સ જગામ માર્ગં દુરત્યયં યોગેનામપ્યગમ્યમ્

નિરાલંબં સ વિજ્ઞાય નારદો વાક્યમબ્રવીત્॥
ગિરિજાં ચ ગિરીંદ્રં ચ પાર્ષદાન્પ્રતિ સત્વરમ્

વંદનીયશ્ચ સ્તુત્યશ્ચ ક્ષામ્યતાં પરમાર્થતઃ॥
મહેશોઽયં જગન્નાથસ્ત્રિપુરારિર્મહાયશાઃ

એતચ્છ્રુત્વા તુ વચનં નારદસ્ય મુખોદ્ગતમ્॥
ગિરિજાં પુરતઃ કૃત્વા ગિરયો હિ મહાપ્રભાઃ

દણ્ડવત્પતિતાઃ સર્વે શંકરં લોકશંકરમ્॥
તુષ્ટુવુઃ પ્રણતાઃ સર્વે પ્રમથા ગુહ્યકાદયઃ

સ્તૂયમાનો હિ ભગવાનાગતો ગંધમાદનમ્॥
અંગિરસા હિ સર્વેશો હ્યભિષિક્તો મહાત્મભિઃ

તદા દુન્દુભયો નેદુર્વાદિત્રાણિ બહૂનિ ચ॥
ઇન્દ્રાદયઃ સુરાઃ સર્વે પુષ્પવર્ષં વવર્ષિરે

બ્રહ્માદિભિઃ સુરગણૈર્બહુભિઃ પરીતો યોગીશ્વરો ગિરિજયા સહ વિશ્વવંદ્યઃ॥
અભ્યર્થિતઃ પરમમંગલ મંગલૈશ્ચ દિવ્યાસનોપરિ રરાજ મહાવિભૂત્યા

એવંવિધાન્યનેકાનિ ચરિતાનિ મહાત્મનઃ॥
મહેશસ્ય ચ ભો વિપ્રાઃ પાપહારીણિ શ્રૃણ્વતામ્

યાનિયાનીહ રુદ્રસ્ય ચરિતાનિ મહાંત્યપિ॥
શ્રુતાનિ પરમાણ્યેવ ભૂયઃ કિં કથયામિ વઃ

॥ઋષય ઊચુઃ॥
એવ મુક્તં ત્વયા સૂત ચરિતં શંકરસ્ય ચ॥
અનેન ચરિતેનૈવ સંતૃપ્તાઃ સ્મો ન સંશયઃ

॥સૂત ઉવાચ॥
વ્યાસપ્રસાદાચ્છ્રુતમસ્તિ સર્વં મયા તતં શંકરરૂપમદ્ભુતમ્॥
સુવિસ્તૃતં ચાદ્ભુતવેદગર્ભં જ્ઞાનાત્મકં પરમં ચેદમુક્તમ્

શ્રદ્ધયા પરયોપેતાઃ શ્રાવયંતિ શિવપ્રિયમ્॥
શ્રૃણ્વંતિ ચૈવ યે ભક્ત્યા શંભેર્માહાત્મ્યમદ્ભુતમ્॥
શિવશાસ્ત્રમિદં પ્રીત્યા તે યાંતિ મરમાં ગતિમ્

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પ્રથમે માહેશ્વરખણ્ડે કેદારખણ્ડે શિવશાસ્ત્રે પાર્વત્યા શબરીરૂપેણ શિવસ્ય ગન્ધમાદનપર્વતં પ્રત્યાનયનપૂર્વકં બૃહસ્પતિકૃતશિવરાજ્યાભિષેકવર્ણનં નામ પઞ્ચત્રિંશોઽધ્યાયઃ

છ ॥
॥ ઇતિ શ્રીસ્કાન્દમહાપુરાણે પ્રથમે માહેશ્વરખણ્ડે પ્રથમઃ કેદારખણ્ડઃ સમાપ્તઃ