સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 1.28

॥લોમશ ઉવાચ॥
કુમારં સ્વાંકમારોપ્ય ઉવાચ જગદીશ્વરઃ॥
દેવાન્પ્રતિ તદા રુદ્રઃ સેંદ્રાન્ભર્ગઃ પ્રતાપવાન્

કિં કાર્યં કથ્યતાં દેવાઃ કુમારેણાધુના મમ॥
તદોચુઃ સહિતાઃ સર્વે દેવં પશુપતિં પ્રતિ

તારકાદ્ભયમુત્પન્નં સર્વેષાં જગતાં વિભો॥
ત્રાતા ત્વં જગતાં સ્વામી તસ્માત્ત્રાણં વિધીયતામ્

કુમારેણ હતોઽદ્યૈવ તારકો ભવિતા પ્રભો॥
તસ્માદદ્યૈવ યાસ્યામસ્તારકં હંતુમુદ્યતાઃ

તથેતિ મત્વા સહસા નિર્જગ્મુસ્તે તદા સુરાઃ॥
કાર્ત્તિકેયં પુરસ્કૃત્ય શંકરાતમજમેવ હિ

સર્વે મિલિત્વા સહસા બ્રહ્મવિષ્ણુપુરોગમાઃ॥
દેવાનામુદ્યમં શ્રુત્વા તારકોઽપિ મહાબલઃ

સૈન્યેન મહતા ચૈવ યયૌ યોદ્ધું સુરાન્પ્રતિ॥
દેવૈર્દૃષ્ટં સમાયાતં તારકસ્ય મહદ્બલમ્

તદા નભોગતા વાણી હ્યુવાચ પરિસાંત્વ્ય તાન્॥
શાંકરિં ચ પુરસ્કૃત્ય સર્વે યૂય પ્રતિષ્ઠિતાઃ

દૈત્યાન્વિજિત્ય સંગ્રામે જયિનો હિ ભવિષ્યથ

વાચં તુ ખેચરીં શ્રુત્વા દેવાઃ સર્વે સમુત્સુકાઃ॥
કુમારં ચ પુરસ્કૃત્ય સર્વે તે ગતસાધ્વસાઃ

યુદ્ધકામાઃ સુરા યાવત્તાવત્સર્વે સમાગતાઃ॥
વરણાર્થં કુમારસ્ય સુતા મૃત્યોર્દુરત્યયા

બ્રહ્મણા નોદિતા પૂર્વં તપઃ પરમમાશ્રિતા॥
તપસા તેન મહતા કુમારં પ્રતિ વૈ તદા॥
આગતા દુહિતા મૃત્યોઃ સેના નામૈકસુંદરી

તાં દૃષ્ટ્વા તેઽબ્રુવન્સર્વે દેવં પશુપતિં પ્રતિ॥
એનં કુમારમુદ્દિશ્ય આગતા હ્યતિસુંદરી

બ્રહ્મણો વચનાચ્ચૈવ કુમારેણ તદા વૃતા॥
અથ સેનાપતિર્જાતઃ કુમારઃ શાંકરિસ્તદા

તદા શંખાશ્ચ ભેર્યશ્ચ પટહાનકગોમુખાઃ॥
તથા દુંદુભયો નેદુર્મૃદંગાશ્ચ મહાસ્વનાઃ

તેન નાદેન મહતા પૂરિતં ચ નભસ્તલમ્॥
તદા ગૌરી ચ ગંગા ચ કૃત્તિકા માતરસ્તથા॥
પરસ્પરમથોચુસ્તાઃ સુતો મમ મમેતિ ચ

એવં વિવાદમાપન્નાઃ સર્વાસ્તા માતૃકાદયઃ॥
નિવારિતા નારદેન મૌઢ્યં મા કુરુતેતિ ચ

પાર્વત્યાં શંકરાજ્જાતો દેવકાર્યાર્થસિદ્ધયે॥
તૂષ્ણીંભૂતાસ્તદા સર્વાઃ કૃત્તિકા માતૃભિઃ સહ

ગુહેનોક્તાસ્તદા સર્વા ઋષિપત્ન્યશ્ચ કૃત્તિકાઃ॥
નક્ષત્રાણિ સમાશ્રિત્ય ભવદ્ભિઃ સ્થીયતાં ચિરમ્

તથા માતૃગણસ્તેન સ્વામિના સ્થાપિતો દિવિ॥
મૃત્યોઃ કન્યાં ચ સંગૃહ્ય કાર્ત્તિકેયસ્ત્વરાન્વિતઃ

ઇંદ્રં પ્રોવાચ ભગવાન્કુમારઃ શંકરાત્મજઃ॥
દિવં યાહિ સુરૈઃ સાર્દ્ધં રાજ્યં કુરુ નિરન્તરમ્

ઇંદ્રેણોક્તઃ કુમારો હિ તારકેણ પ્રપીડિતાઃ॥
સ્વર્ગાદ્વિદ્રાવિતાઃ સર્વે વયં યાતા દિશો દશ

કિં પૃચ્છસિ મહાભાગ અસ્માન્પદપરિચ્યુતાન્॥
એવમુક્તસ્તદા તેન વજ્રિણાશંકરાત્મજઃ॥
પ્રહસ્યેંદ્રં પ્રતિ તદા મા ભૈષીત્યભયં દદૌ

યાવત્કથયતસ્તસ્ય શાંકરેશ્ચ મહાત્નઃ॥
કૈલાસં તુ ગતે રુદ્રે પાર્વત્યા પ્રમથૈઃ સહ

આજગામ મહાદૈત્યો દૈત્યસેનાભિરાવૃતઃ॥
રણદુંદુભયો નેદુસ્તતા પ્રલયભીષણાઃ

રણકર્કશતૂર્યાણિ ડિંડિમાન્યદ્ભુતાનિ ચ॥
ગોમુખાઃ ખરશ્રૃંગાણિ કાહલાન્યેવ ભૂરિશઃ

વાદ્યભેદા આવાદ્યંત તસ્મિન્દૈત્યસમાગમે॥
ગર્જમાનાસ્તદા વીરસ્તારકેણ સહૈવ તુ

ઉવાચ નારદો વાક્યં તારકં દેવકણ્ટકમ્

॥નારદ ઉવાચ॥
પુરા દેવૈઃ કૃતો યત્નો વધાર્થં નાત્ર સંશયઃ॥
તવૈવ ચાસુરશ્રેષ્ઠ મયોક્તં નાન્યથા ભવેત્

કુમારોઽયં ચ શર્વસ્ય તવાર્થં ચોપપાદિતઃ॥
એવં જ્ઞાત્વા મહાબાહો કુરુ યત્નં સમાહિતઃ

નારદોક્તં નિશમ્યાથ તારકઃ પ્રહસન્નિવ॥
ઉવાચ વાક્યં મેધાવી ગચ્છ ત્વં ચ પુરંદરમ્

મમ વાક્યં મહર્ષે ત્વં વદ શીઘ્રં યથાતથમ્॥
કુમારં ચ પુરસ્કૃત્ય મયા યોદ્ધું ત્વમિચ્છસિ

મૂઢભાવં સમાશ્રિત્ય કર્તુમિચ્છસિ નાન્યથા॥
મનુષ્યમેકમાશ્રિત્ય મુચુકુન્દાખ્યમેવ ચ

તત્પ્રભાવેઽમરાવત્યાં સ્થિતોઽસિ ત્વં ન ચાન્યથા॥
કૌમારં બલમાશ્રિત્ય તિષ્ઠસે ત્વં મમાગ્રતઃ

ત્વાં હનિષ્યામ્યહં મન્દલોકપાલૈઃ સહૈવ હિ॥
એવં કથય દેવેન્દ્રં દેવર્ષે નાન્યથા વદ

તથેતિ મત્વા ભગવાન્સ નારદો યયૌ સુરાઞ્છક્રપુરોગમાંશ્ચ॥
આચષ્ટ સર્વં હ્યસુરેન્દ્રભાષિતં સહોપહાસં મતિમાંસ્તથૈવ

॥નારદ ઉવાચ॥
ભવદ્ભિઃ શ્રૂયતાં દેવા વચનં મમ નાન્યથા॥
તારકેણ યદુક્તં ચ સાનુગે નાવધાર્યતામ્

॥તારક ઉવાચ॥
ત્વાં હનિષ્યામિ રે મૂઢ નાન્યથા મમ ભાષિતમ્

મુચુકુન્દં સમાસાદ્ય લોકપાલૈશ્ચ પૂજિતઃ॥
ન ત્વયા ભીરુણા યોત્સ્યે દેવો ભૂત્વા નરાશ્રિતઃ

તસ્ય વાક્યં નિશમ્યોચુઃ સર્વે દેવાઃ સવાસવાઃ॥
કુમારં ચ પુરસ્કૃત્ય નારદં ચર્ષિસત્તમમ્

જાનાસિ ત્વં હિ દેવર્ષે કુમારસ્ય બલાબલમ્॥
અજ્ઞો ભૂત્વા કથં વાક્યમુક્તં તસ્ય મમાગ્રતઃ

પ્રહસ્ય નારદો વાક્યમુવાચ તસ્ય સન્નિધૌ॥
અહમપ્યુપહાસં ચ વાક્યં તારકમુક્તવાન્

જાનીધ્વમમરાઃ સર્વે કુમારં જયિનં સુરાઃ॥
ભવિષ્યત્યત્ર મે વાક્યં નાત્ર કાર્યાવિચારણા

નારદસ્ય વચઃ શ્રુત્વા સર્વે દેવા મુદાન્વિતાઃ॥
ઐકપદ્યેન ચોત્તસ્થુર્યોદ્ધુકામાશ્ચ તારકમ્

કુમારં ગજમારોપ્ય દેવેન્દ્રો હ્યગ્રગોઽભવત્॥
સુરસૈન્યેન મહતા લોકપાલૈઃ સમાવૃતઃ

તદા દુન્દુભયો નેદુર્ભેરીતૂર્યાણ્યનેકશઃ॥
વીણાવેણુમૃદંગાનિ તથા ગન્ધર્વનિ સ્વનાઃ

ગજં દત્ત્વા મહેંદ્રાય કુમારો યાનમારુહત્॥
અનેકરત્નસંવીતં નાનાશ્ચર્યસમન્વિતમ્॥
વિચિત્રચિત્રં સુમહત્તથાશ્ચર્યસમન્વિતમ્

વિમાનમારુહ્ય તદા મહાયશાઃ સ શાંકરિઃ સર્વગણૈરુપેતઃ॥
શ્રિયા સમેતઃ પરયા બભૌ મહાન્સ વીજ્યમાનશ્ચમરૈર્મહાપ્રભૈઃ

પ્રાચે તસં છત્ર મહામણિપ્રભં રત્નૈરુપેતં બહુભિર્વિરાજિતમ્॥
ધૃતં તદા તેન કુમારમૂર્દ્ધનિ ચન્દ્રૈઃ કિરણૈઃ સુશોભિતમ્

સંમીલિતાસ્તદા સવ દેવા ઇન્દ્રપુરોગમાઃ॥
બલૈઃ સ્વૈઃ સ્વૈઃ પરિક્રાંતા યોદ્ધુકામા મહાબલાઃ

યમેઽપિ સ્વગણૈઃ સાર્દ્ધં મરુદ્ભિશ્ચ સદાગતિઃ॥
પાથોભિર્વરુણસ્તત્ર કુબેરો ગુહ્યકૈઃ સહ॥
ઈશોઽપિ પ્રમથૈઃ સાર્દ્ધં નૈરૃતો વ્યાધિભિઃ સહ

એવં તેઽષ્ટૌ લોકપા યોદ્ધુકામાઃ સર્વે મિલિત્વા તારકં હંતુમેવ॥
પુરસ્કૃત્વા શાંકરિં વિશ્વવંદ્યં સેનાપતિં ચાત્મવિદાં વરિષ્ઠમ્

એવં તે યોદ્ધુકામા હિ અવતેરુશ્ચ ભૂતલમ્॥
અંતર્વેદ્યાં સ્થિતાઃ સર્વે ગંગા યમુનમધ્યગાઃ

પાતાલાચ્ચ સમાયાતાસ્તારકસ્યોપજીવિનઃ॥
ચેરુરંગબલોપેતા હન્તુકામાઃ સુરાન્રણે

તારકો હિ સમાયાતો વિમાનેન વિરાજિતઃ॥
છત્રેણ ચ મહાતેજા ધ્રિયમાણેન મૂર્દ્ધનિ

ચામરૈર્વિજ્યમાનો હિ શુશુભે દૈત્યરાટ્ સ્વયમ્

એવં દેવાશ્ચ દૈત્યાશ્ચ અંતર્વેદ્યાં સ્થિતાસ્તદા॥
સૈન્યેન મહતા તત્ર વ્યૂહાન્કૃત્વા પૃથક્પૃથક્

ગજાન્કૃત્વા હ્યેકતશ્ચ હયાંશ્ચ વિવિધાંસ્તથા॥
સ્યંદનાનિવિચિત્રાણિ નાનારત્નયુતાનિ ચ

પદાતા બહવસ્તત્ર શક્તિશૂલપરશ્વધૈઃ॥
ખડ્ગતોમરનારાચૈઃ પાશમુદ્ગરશોભિતાઃ

તે સેને સુરદૈત્યાનાં શુશુભાતે પરસ્પરમ્॥
હંતુકામાસ્તદા તે વૈ સ્તૂયમાનાશ્ચ બન્ધુભિઃ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પ્રથમે માહેશ્વરખણ્ડે કેદારખંડે શિવશાસ્ત્રે દેવૈઃ સહ તારકાસુરસ્ય સંગ્રામે દેવદૈત્યસેનાહવર્ણનંનામાષ્ટાવિંશોઽધ્યાયઃ