સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 1.24-2

॥નારદ ઉવાચ॥
એવં શ્રુત્વા સભાર્યઃ સ પ્રમોદપ્લુતમાનસઃ॥
પ્રણમ્ય મામિતિ પ્રાહ યદ્યેવં પુણ્યવાનહમ્

પુનઃ કિંચિત્પ્રવક્ષ્યામિ પુત્ર્યા મે દક્ષિણઃ કરઃ॥
ઉત્તાનઃ કારણં કિં તચ્છ્રોતુમિચ્છામિ નારદ

ઇતિ પૃષ્ટોઽસ્મિ શૈલેન પ્રાવોચં કારણં તદા॥
સર્વદૈવ કરો હ્યસ્યાઃ સર્વેષાં પ્રાણિનાં પ્રતિ

અભયસ્ય પ્રદાતાઽસાવુત્તાનસ્તુ કરસ્તતઃ॥
એષા ભાર્યા જગદ્ભર્તુર્વૃષાંકસ્ય મહીધર

જનની સર્વલોકસ્ય ભાવિની ભૂતભાવિની॥
તદ્યથા શીઘ્રમેવૈષા યોગં યાતુ પિનાકિના

ત્વયા વિધેયં વિધિવત્તથા શૈલેન્દ્રસત્તમ॥
અસ્ત્યત્ર સુમહતકાર્યં દેવાનાં હિમભૂધર

ઇતિ પ્રોચ્ય તમાપૃચ્છ્ય પ્રાવોચં વાસવાય તત્॥
મમ ભૂયસ્તુ કર્તવ્યં તન્મયા કૃતમેવ હિ

કિં તુ પંચશરઃ પ્રેર્યઃ કાર્યશેષેઽત્ર વાસવ॥
ઇત્યાદિશ્ય ગતશ્ચાહં તારકં પ્રતિ ફાલ્ગુન

કલિપ્રિયત્વાત્તસ્યૈનમર્થં કથયિતું સ્ફુટમ્॥
હિમાદ્રિરપિ મે વાક્યપ્રેરિતઃ પાર્વતીં પ્રતિ

ભવસ્યારાધનાં કર્તું સસખીમાદિશત્તદા॥
સા તં પરિચચારેશં તસ્યા દૃષ્ટ્વા સુશીલતામ્

પુષ્પતોયફલાદ્યાનિ નિયુક્તા પાર્વતી વ્યધાત્॥
મહેન્દ્રોપિ ચ મદ્વાક્યાત્સ્મરં સસ્માર ભારત

સ ચ તત્સ્મરણં જ્ઞાત્વા વસંતરતિસંયુતઃ॥
ચૂતાંકુરાસ્ત્રઃઋ સહસા પ્રાદુરાસીન્મનોભવઃ

તમાહ ચ વચો ધીમાન્સ્મરન્નિવ ચ તં સ્પૃશન્॥
ઉપદેશેન બહુના કિં ત્વાં પ્રતિ રતિપ્રિય

ચિત્તે વસસિ તેન ત્વં વેત્સિ ભૂતમનોગતમ્॥
તથાપિ ત્વાં વદિષ્યામિ સ્વકાર્યપરતાં સ્મરન્

મમૈકં સુમહત્કાર્યં કર્તુમર્હસિ મન્મથ॥
મહેશ્વરં કૃપાનાથં સતીભાર્યાવિયોજિતમ્

સંયોજય પુનર્દેવ્યા હિમાદ્રિગૃહજાતયા॥
દેવી દેવશ્ચ તુષ્ટૌ તે કરિષ્યત ઇહેપ્સિતમ્

॥મદન ઉવાચ॥
અલીકમેતદ્દેવેન્દ્ર સ હિ દેવસ્ય પોરતિઃ॥
નાન્યાસાદયિતવ્યાનિ તેજાંસિ મુનરબ્રવીત્

વેદાન્તેષુ ચ માં વિપ્રા ગર્હસંયતિ પુનઃપુનઃ॥
મહાશનો મહાપાપ્મા કામોઽયમ નલો ગહાન્

આવૃતં જ્ઞાનમેતેન જ્ઞાનિનાં નિત્યવૈરિણા॥
તસ્માદયં સદા ત્યાજ્યઃ કામઽહિરિવ સત્તમૈઃ

એવં શીલસ્ય મે કસ્માત્પ્રતુષ્યતિ મહેશ્વરઃ॥
મદ્યપસ્યેવ પાપસ્ય વાસુદેવો જગદ્ગુરઃ

॥ઇંદ્ર ઉવાચ॥
મૈવં બ્રૂહિ મહાભાગ ત્વાં વિનાકઃ પુમાન્ભુવિ॥
ધર્મમર્થં તથા કામં મોક્ષં વા પ્રાપ્તુમીશ્વરઃ

યત્કિંચિત્સાધ્યતે લોકે મૂલં તસ્ય ચ કામના॥
કથં કામં વિનિંદતિ તસ્માત્તે મોક્ષસાધકાઃ

સત્યં ચાપિ શ્રુતેર્વાક્યં તવ રૂપં ત્રિધાગતમ્॥
તામસં રાજસં ચૈવ સાત્ત્વિકં ચાપિ મન્મથ

અમુક્તિતઃ કામનયા રૂપં તત્તામસં તવ॥
સુખબુદ્ધ્યા સ્પૃહા યા ચ રૂપં તદ્રાજસં તવ

કેવલં યાવદર્થાર્થં તદ્રૂપં સાત્ત્વિકં તવ॥
તત્તે રૂપત્રયમિદં બ્રૂહિ નોપાસતે હિ કે

ત્વં સાક્ષાત્પરમઃ પૂજ્યઃ કુરુ કાર્યમિદં હિ નઃ॥
અથ વા પીડિતાન્દૃષ્ટ્વા સામાન્યાનપિ પંડિતાઃ॥
સ્વપ્રાણૈરપિ ત્રાયાંતિ પરમેતન્મહાફલમ્

ઇતિ સંચિંત્ય કાર્યં ત્વં સર્વથા કુરુ તત્સ્ફુટમ્

ઇત્યા કર્ણ્ય તથેત્યુક્ત્વા વસંતરતિસંયુતઃ॥
પિકાદિસૈન્યસંપન્નો હિમાદ્રિં પ્રયયૌ સ્મરઃ

તત્રાપશ્યત શંભોઃ સ પુણ્યમાશ્રમમંડલમ્॥
નાનાવૃક્ષસમાકીર્ણં શાંતસત્ત્વસમાકુલમ્

તત્રાપશ્યત્ત્રિનેત્રસ્ય વીરકંનામ દ્વારપમ્॥
યથા સાક્ષાન્મહેશાનં ગણઆંશ્ચાયુતશોઽસ્ય ચ

દદર્શ ચ મહેશાનં નાસાગ્રકૃતલોચનમ્॥
દેવદારુદ્રુમચ્છાયાવેદિકા મધ્યમાશ્રિતમ્॥
સમાકાયં સુખાસીનં સમાધિસ્થં મહેશ્વરમ્

નિસ્તરંગં વિનિર્ગૃહ્ય સ્થિતમિંદ્રિયગોચરાન્॥
આત્માનમાત્મના દેવં પ્રવિષ્ટં તપસો નિધિમ્

તં તથાવિધમાલોક્ય સોંતર્ભેદાય યત્નવાન્॥
ભ્રમરધ્વનિવ્યાજેન વિવેશ મદનો મનઃ

એતસ્મિન્નંતરે દેવો વિકાસિતવિલોચનઃ॥
સસ્માર નગરાજસ્ય તનયાં રક્તમાનસઃ

નિવેદિતા વીરકેણ વિવેશ ચ ગિરેઃ સુતા॥
તસ્મિન્કાલે મહાભાગા સદા યદ્વદુપૈતિ સા

તતસ્તસ્યાં મનઃ સ્વીયમનુરક્તમવેક્ષ્ય ચ॥
નિગૃહ્ય લીલયા દેવઃ સ્વકં પૃષ્ઠમવૈક્ષત॥
તાવદાપૂર્ણધનુષમપશ્યત રતિપ્રિયમ્

તન્નાશકૃપયા દેવો નાનાસ્થાનેષુ સોઽગમત્॥
તાવત્પસ્યતિ પૃષ્ઠસ્તમાકૃષ્ય ધનુષઃ શરમ્

સ નદીઃ પર્વતાશ્ચૈવ આશ્રમાન્સરસીસ્તથા॥
પરિભ્રમન્મહાદેવઃ પૃષ્ઠસ્થં તમવૈક્ષત

જગત્ત્રયં પરિભ્રમ્ય પુનરાગાત્સ્વમાશ્રમમ્॥
પૃષ્ઠસ્થમેવ તં વીક્ષ્ય નિઃશ્વાસં મુમુચે હરઃ

તતસ્તૃતીયનેત્રોત્થવહ્નિના નાકવાસિનામ્॥
ક્રોશતાં ગમિતઃ કામો ભસ્મત્વં પાંડુનંદન

સસ તુ તં ભસ્મસાત્કૃત્વા હરનેત્રોદ્ભવોઽનલઃ॥
વ્યજૃંભત જગદ્દગ્ધું જ્વાલાપૂરિતદિઙ્‌મુખઃ

તતો ભવો જગદ્ધેતોર્વ્યભજજ્જાતવેદસમ્॥
સાહંકારે જને ચંદ્રે સુમનસ્સુ ચ ગીતકે

ભૃંગેષુ કોકિલાસ્યેષુ વિહારેષુ સ્મરાનલમ્॥
તત્પ્રાપ્તૌ સ્નેહસંયુક્તં કામિનાં હૃદયં કિલ

જ્વાલયત્યનિશં સોઽગ્નિર્દુશ્ચિકિત્સ્યોઽસુખાવહઃ॥
વિલોક્ય હરનિઃશ્વાસજ્વાલાભસ્મીકૃતં સ્મરમ્

વિલલાપ રતિર્દ્દીના મધુના બંધુના સહ॥
વિલપંતી સુબહુશો મધુના પરિસાંત્વિતા

રત્યાઃ પ્રલાપમાકર્ણ્ય દેવદેવો વૃષધ્વજઃ॥
કૃપયા પરયા પ્રાહ કામપત્નીં નિરીક્ષ્ય ચ

અમૂર્તોઽપિ હ્યયં ભદ્રે કાર્યં સર્વં પતિસ્તવ॥
રતિકાલે ધ્રુવં બાલે કરિષ્યતિ ન સંશયઃ

યદા વિષ્ણુશ્ચ ભવિતા વસુદેવાત્મજો વિભુઃ॥
તદૈ તસ્ય સુતો યઃ સ્યાત્સપતિસ્તે ભવિષ્યતિ

સા પ્રણમ્ય તતો રુદ્રમિતિ પ્રોક્તા રતિસ્તતઃ॥
જગામ સ્વેચ્છયા ગત્યા વસંતાદિભિરન્વિતા

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પ્રથમે માહેશ્વરખણ્ડે કૌમારિકાખણ્ડે કુમારેશ્વરમાહાત્મ્યે કામદહનોનામ ચતુર્વિશોઽધ્યાયઃ