સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 1.2.9

॥ નંદિકેશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
અહમેવ પ્રભુરિતિ પ્રરૂઢાધિકગર્વયોઃ ॥
વિરંચ્યપ્યુતયોરાસીદ્વિવાદો મોહસંભવઃ

રજોવિકારાભ્યધિકો બાહ્યે નીલ ઇવોત્થિતઃ ॥
વિશ્વસૃષ્ટિકરો વિષ્ણું વિરંચ્યોઽબ્રૂત ગર્વતઃ

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥ ॥
કથં ત્વમધિકશ્ચાસિ વિષ્ણો જનયિતુર્મમ ॥
પિતામહસ્ય લોકાનાં કિમેવમતિમોહિતઃ

ત્વત્ત એવોદિતૌ દૈત્યૌ નિહત્ય મધુકૈટભૌ ॥
દૈત્યારિરિતિ મુગ્ધ ત્વં ગર્વં વહસિ કેશવ

ત્વામેવ સૃજતો નિત્યં બહુધા મમ વેધસઃ ॥
અદ્યાપ્યાયાસજાં પીડાં ન પરિત્યજતઃ કરૌ

મમ શ્રમાંભસોદ્ભૂતે મહાંભોધૌ નિમજ્જતઃ ॥
નૈયગ્રોધં ન ચોત્પન્નં કુતસ્તેઽસ્ત્વવલંબનમ્

મદુપજ્ઞે મહાંભોધૌ સ્રવતે કોઽપિ પન્નગઃ ॥
તદાશ્રયસ્ત્વમૂર્ધ્વં તે પદ્મં તચ્ચાસનં મમ

કુતસ્તમોમયે બ્રૂહિ ત્વયિ સત્ત્વગુણોદયઃ॥
સ વેત્સિ કિં ત્વં પ્રકૃતિં નિદ્રાજડિમનિર્ભરઃ

જલાશયે પ્રસ્વપતા દૈત્યભીત્યા જનાર્દન ॥
કથં ત્વયા રક્ષિતાસૌ મદધીના જગત્ત્રયી ॥

ચતુર્ભ્યો મમ વક્ત્રેભ્યો વેદાઃ સમુદયં ગતાઃ ॥
ચૈતન્યરૂપિણી શક્તિઃ કલત્રં મે સરસ્વતી

મયા હિ સૃજ્યતે વિશ્વમિદં સ્થાવરજંગમમ્ ॥
રક્ષ્યતે ચ તદિન્દ્રાદ્યૈર્મામકૈઃપુત્રપૌત્રકૈઃ

તતઃ કથય વૈકુંઠ મન્નિયોજ્યેષુ કશ્ચન ॥
જગતામીશ્વરાન્મત્તઃ કથં નામાતિરિચ્યસે

॥ ॥ નંદિકેશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
ઇત્થં સરોષસંરંભે વિધૌ પૌરુષભાષિણિ ॥
નારાયણોઽપિ સાસૂયં સ્મિત્વૈવં સમભાષત

॥ વિષ્ણુરુવાચ ॥ ॥
વિરંચે મુંચ સંરંભં વૃથા ખલુ વિકત્થસે ॥
નાભીસરોજસંજાતો મમ ત્વમવધારય

યોગનિદ્રાં મયોન્મુચ્ય પુરા હ મધુકૈટભૌ ॥
ન ચેદ્યન્મથિતૌ તાભ્યાં તથૈવ સ્યાઃ પ્રણાશિતઃ

સોમકપ્રમુખાન્દૈત્યાન્હંતુમાત્મેચ્છયા મમ ॥
ધૃતમત્સ્યાદિરૂપસ્ય કો વાન્યઃ સૃષ્ટિકારણમ્

ન કિંચિદપિ પશ્યંતિ રજસારૂઢદૃષ્ટયઃ ॥
રજોમયેન ભવતા કિં નિરૂપયિતું ક્ષમમ્

અવિનાભાવિની શક્તિર્નનુ મે પદ્મવાસિની ॥
યસ્યાઃ કટાક્ષમાત્રેણ જગવિતયમેધતે

ભૂતાન્યમૂનિ કાલોઽયમાત્મનોપ્યહમેવ હિ ॥
મયા વિરહિતં કિ વા ત્રિષુ લોકેષુ વિદ્યતે

પ્ર આદિત્યા વસવો રુદ્રા દિક્પાલા મનવોઽપ્યહમ્ ॥
ભૂર્ભુવઃસ્વસ્ત્રયીમેનાં મદધીનાં વિચિંતય

મમૈવ વિનિયોગેન સૃષ્ટિશક્તિઃ સ્વયં સ્થિતા ॥
તન્મે ત્રૈલોક્યનાથસ્યકિ ત્વંજ્યેષ્ઠઃ સમોઽથવા

॥ નંદિકેશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
એવં મોહાંધમનસોરન્યોન્યં પ્રતિગર્જતોઃ ॥
યયાવનલ્પસમયઃસવર્તસદૃશસ્તયો.

ઉદયાસ્તમયૌ સ્યાતાં ન તદા ચંદ્રસૂર્યયોઃ ॥
નક્ષત્રાણિ ચ તારાશ્ચ ગ્રહાશ્ચ ક્ષીણતાં યયુઃ

નાવવુર્મરુતો વા ન જજ્વલુર્જાતવેદસઃ ॥
નાંતરિક્ષં ન ચ ક્ષોણી ન દિશોઽપિ ચકાશિરે

સમુદ્રાશ્ચુક્ષુભુસ્સર્વે પર્વતાશ્ચ ચકંપિરે ॥
ઔષધ્યઃ શોષમાસેદુરવસેદુશ્ચ જંતવઃ

પક્ષમાસર્તુવર્ષાદિકાલસ્ય નિયમો ગતઃ ॥
અહોરાત્રવ્યવસ્થાપિ પ્રણાશ સમુપાયયૌ

ઇન્દ્રાદયો લોકપાલા મરીચ્યાદ્યા મહર્ષયઃ ॥
સર્વેપ્યકાલે સંપ્રાપ્તં કલ્પાંતં મેનિરે તદા

એવં જાતે મહાક્ષોભે ભૂતાક્રન્દપ્રચોદિતઃ ॥
ભૂતનાથો જગજ્જાતમવિદ્યાયામબુધ્યત

વ્યચિંતયચ્ચ વિશ્વાત્મા વિશ્વસંરક્ષણોદ્યતઃ ॥
અવાહ્યયા દૃશાઽપશ્યદનયોમોહકારણમ્

સ્વામિનં સકલૈશ્વર્યદાતારં માં મદોદ્ધતૌ ॥
વિસ્મૃત્ય સ્વં સ્વમેવૈતાવમંસેતાં જગત્પ્રભૂ

અહો મોહસ્ય માહાત્મ્યં વદિમૌ દ્રુહિણાચ્યુતૌ ॥
જાનાનાવપિ માં સમ્યગભૂતામેવમુદ્ધતૌ

અજ્ઞાનતિમિરોદ્ભૂતિ દૂષિતાશયલોચનઃ ॥
જનઃ પ્રાપ્તં સ્તુતમપિ પ્રાયો વસ્તુ ન પશ્યતિ

કૃતાપરાધાવપ્યેતૌ નિમગ્નૌ મોહસાગરે ॥
મયા નોપેક્ષણીયૌ હિ લોકાનાં હિતકામ્યયા

ઇતિ નિશ્ચિત્ય મનસા માયા વૈવશ્યમેતયોઃ ॥
દેવો દયામહાંભોધિર્વ્યપોહયિતુમૈહત

અહોઽનુકમ્પા તરુણેંદુમૌલેઃ સ્વભાવસિદ્ધા ભુવનત્રયેઽસ્મિન્ ॥
અસૌ પ્રમોહાંબુધિમધ્યતોભૂદાવિર્નિરસ્તાવપિ ધાતૃવિષ્ણૂ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પ્રથમે માહેશ્વરખણ્ડેઽરુણાચલમાહાત્મ્ય ઉત્તરાર્ધે શિવવિષ્ણુવિવાદવર્ણનંનામ નવમોઽધ્યાયઃ