સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 1.2.8

॥ નંદિકેશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
અરુણાચલમાહાત્મ્યં વિસ્તરાત્પરિપૃચ્છતા ॥
માર્કંડેય ત્વયા મન્યે મયિ ન્યસ્તો મહાન્ભરઃ

સ્થાને કુતૂહલાક્ષિપ્તં મનસ્તવ મહામતે ॥
યઃ શોણાદ્રીશચરિતં ન વેત્તિ સ નરઃ પશુઃ

કથં વા શક્યતે વક્તું જાનાનરપિ કાર્ત્સ્ન્યતઃ ॥
શોણાચલજુષઃ શંભોર્માહાત્મ્યં મહિતોદયમ્

કથં વા શ્રુતમપ્યેતદાશ્ચર્યરસભાવિતૈઃ ॥
અશેષમવધાર્યેત પ્રજ્ઞાવત્પ્રવરૈરપિ

ઇદાનીં સ્મર ચિત્રં તુ ચરિત્રં સ્મરવૈરિણઃ ॥
પરામૃતાનુભૂત્યેવ સત્યં નૃત્યતિ મે મનઃ

અદ્ભુતં શિવચારિત્રમાસ્કંદિતમનોહરમ્ ॥
મમ વર્ણયિતું કાર્ત્સ્ન્યાન્નૈવ શક્નોતિ શેમુષી

તથાપ્યેષ પ્રવક્ષ્યેઽહમંશાંશેન યથામતિ ॥
પુણ્યં શોણાદ્રિનાથસ્ય માહાત્મ્યં શ્રૂયતાં મુને

પુરાદિદેવકલ્પાદૌ નિર્વિકલ્પો મહેશ્વરઃ ॥
સ્વેચ્છયા સકલં વિશ્વં પુનરપ્યુદભાવયત્

ઉદ્ભાવિતં ચ તદ્વિશ્વં સ્રષ્ટું પાતું ચ સર્વદા ॥
અન્વિચ્છન્નાદિદેવોઽસૌ બ્રહ્મવિષ્ણૂ વિનિર્મમે

અસૃજદ્દક્ષિણાંગેન ત્ર્યંબકઃ પરમેષ્ઠિનમ્ ॥
વિષ્ટરશ્રવસં દેવો વામાંગેન ચ સૃષ્ટવાન્

બ્રહ્માણં રજસા વિષ્ણું સત્ત્વેન સમયૂયુજત્ ॥
નિયુક્તૌ દેવદેવેન તૌ વિરંચ્યચ્યુતાવુભૌ

ઈશાતે સર્વજગતાં સૃષ્ટિરક્ષાવિધાનયોઃ ॥
મનસૈવ મરીચ્યાદીન્સસર્જ બ્રાહ્મણાન્દશ

દક્ષં ચ દક્ષિણાંગુષ્ઠાત્સૃષ્ટ્યૈ પ્રાવર્તયદ્વિધિઃ ॥
મુખેન બ્રાહ્મણાન્દોર્ભ્યાં ક્ષત્રિયાનૂરુતો વિશઃ

શૂદ્રાંશ્ચ પદ્ભ્યાં નિરમાત્સ્વયં ચ કમલાસનઃ ॥
મરીચિતનયાજ્જજ્ઞુઃ કશ્યપાદસુરાસ્સુરાઃ

મરુતઃ ફણિનો ગૃધ્રા ગંધર્વાસરસોઽપિ ચ ॥
મનુશ્ચ યસ્ય સંતાનો માનવોઽયં પ્રવર્ત્તતે

નાનાજ્ઞાતિત્વમાપાદ્ય નાનાકર્મપ્રવર્તકાઃ ॥
અત્રેશ્ચ સમભૂદાર્ષં ક્ષાત્રં ચ દ્વિવિધં કુલમ્

પુલસ્ત્યપુલહાભ્યાં ચ જજ્ઞિરે યક્ષરાક્ષસાઃ ॥
ઉતથ્યગીષ્પતિમુખા જજ્ઞિરેંઽગિરિસો મુનેઃ

ભૃગોરગ્નિઃ સમુદભૂચ્ચ્યવનાદ્યાસ્તથર્ષયઃ ॥
વસિષ્ઠપ્રમુખેભ્યશ્ચ સંબભૂબુર્મહર્ષયઃ ॥
યત્પુત્રપૌત્રૈર્ભુવનમિદમાપૂર્યતેઽખિલમ્

એવં બ્રહ્માઽઽત્મજૈઃ સ્વીયૈરિદમાપૂરયજ્જગત્ ॥
કાલેન વૈભવેનાપિ વિસસ્માર મહેશ્વરમ્

અચ્યુતોઽપિ ભૃગોઃ પુત્રીમુદ્વાહ્ય કમલાલયામ્ ॥
મત્સ્યાદિરૂપો જગતિ ભવન્નાસ્મરદીશ્વરમ્

સૃષ્ટિસ્થિતિભ્યાં દ્રુહિણાબ્જનાભૌ સ્વાધીનતાં નૂનમુપાગતાભ્યામ્ ॥
અતીવ ગર્વં દધતુર્ન કસ્ય મદોઽધિકારેણ ભવેન્નરસ્ય

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પ્રથમે માહેશ્વરખંડેઽરુણાચલમાહાત્મ્ય ઉત્તરાર્ધે સૃષ્ટિવણર્નંનામાષ્ટમોઽધ્યાયઃ