સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 1.11-2

॥કૂર્મ ઉવાચ॥
શાંડિલ્ય ઇતિ વિખ્યાતઃ પુરાહમભવં દ્વિજઃ॥
બાલભાવે મયા ભૂપ ક્રીડમાનેન નિર્મિતમ્

પુરા પ્રાવૃષિ પાંશૂત્થં શિવાયતનમુચ્છ્રિતમ્॥
જલાર્દ્રવાલુકાપ્રાયં પ્રાંશુપ્રાકારશોભિતમ્

પંચાયતનવિન્યાસમનોહરતરં નૃપ॥
વિનાયકશિવાસૂર્યમધુસૂદનમૂર્તિમત્

પીતમૃત્સ્વર્ણકલશં ધ્વજમાલાવિભૂષિતમ્॥
કાષ્ઠતોરણવિન્યસ્તં દોલકેન વિભૂષિતમ્

દૃઢપ્રાંશુસમુદ્ભૂતસોપાનશ્રેણિભાસુરમ્॥
સર્વાશ્ચર્યમયં દિવ્યં વયસ્યૈઃ સંવૃતેન મે

તત્ર જાગેશ્વરં લિંગં ગૃત્વાથ વિનિવેશિતમ્॥
બાલ્યાદુપલરૂપં તદ્વર્ષાવારિવિશુદ્વિમત્

બકપુષ્પૈસ્તથાન્યૈશ્ચ કેદારોત્થૈઃ સમાહૃતૈઃ॥
કોમલૈરપરૈઃ પુષ્પૈર્વૃતિવલ્લીસમુદ્ભવૈઃ

કૂષ્માંડૈશ્ચૈવ વર્ણાદ્યૈરુન્મત્તકુસુમાયુતૈઃ॥
મંદારૈર્બિલ્વપત્રૈશ્ચ દૂર્વાદ્યૈશ્ચ નવાંકુરૈઃ

પૂજા વિરચિતા રમ્યા શંભોરિતિ મયા નૃપ॥
તતસ્તાંડવમારબ્ધમનપેક્ષિતસત્ક્રિયમ્

શિવસ્ય પુરતો બાલ્યાદ્ગીતં ચ સ્વસ્વર્જિતમ્॥
અકાર્ષં સકૃદેવાહં બાલ્યે શિશુગણાવૃતઃ

તતો મૃતોઽહં જાતશ્ચ વિપ્રો જાતિસ્મરો નૃપ॥
વૈદિશે નગરેઽકાર્ષં શિવપૂજાં વિશેષતઃ

શિવદીક્ષામુપાગમ્યાનુગૃહીતઃ શિવાગમૈઃ॥
શિવપ્રાસાદ આધાય લિંગં શ્રદ્ધાસમન્વિતઃ

કલ્પકોટિં વસેત્સ્વર્ગેયઃ કરોતિ શિવાલયમ્॥
યાવંતિ પરમાણૂનિ શિવસ્યાયતને નૃપ

ભવંતિ તાવદ્વર્ષાણિ કરકઃ શિવસદ્મનિ॥
ઇતિ પૌરાણવાક્યાનિ સ્મરઞ્છૈલં શિવાલયમ્

અકારિષમહં રમ્યં વિશ્વકર્મવિધાનતઃ॥
મૃન્મયં કાષ્ઠનિષ્પન્નં પાક્વેષ્ટં શૈલમેવ વા

કૃતમાયતનં દદ્યાત્ક્રમાદ્દશગુણં ફલમ્॥
ભસ્મશાયી ત્રિષવણો ભિક્ષાન્નકૃતભોજનઃ

જટાધરસ્તપસ્યંશ્ચ શિવારાધનતત્પરઃ॥
ઇત્થં મે કુર્વતો જાતં પુનર્ભૂપ પ્રમાપણમ્

જાતો જાતિ સ્મરસ્તત્ર કારિતા તૃતીયેહં ભવાંતરે॥
સાર્વભૌમો મહીપાલઃ પ્રતિષ્ઠાને પુરોત્તમે

જયદત્ત ઇતિ ખ્યાતઃ સૂર્યવંશસમુદ્ભવઃ॥
તતો મયા બહુવિધાઃ પ્રાસાદાઃ કારિતા નૃપ

તસ્મિન્ભવાંતરે શંભોરારાધનપરેણ ચ॥
તતો નિરૂપિતા જાતા બકપુષ્પપુરસ્સરાઃ

સૌવર્ણૈ રાજતૈ રત્નનિર્મિતૈઃ કુસુમૈર્નૃપ॥
તથાવિધેઽન્નદાનાદિ કરોમિ નૃપસત્તમ

કેવલં શિવલિંગાનાં પૂજાં પુષ્પૈઃ કરોમ્યહમ્॥
તતો મે ભગવાઞ્છંભુઃ સંતુષ્ટોઽથ વરં દદૌ

અજરામરતાં રાજંસ્તેનૈવ વપુષાવૃતઃ॥
તતસ્તથાવિધં પ્રાપ્યાનન્યસાધારણં વરમ્

વિચરામિ મહીમેતાં મદાંધ ઇવ વારણઃ॥
શિવભક્તિં વિહાયાથ નૃપોઽહં મદનાતુરઃ

પ્રધર્ષયિતુમારબ્ધઃ સ્ત્રિયઃ પરપરિગ્રહાઃ॥
આયુષસ્તપસઃ કીર્તેસ્તેજસો યશસઃ શ્રિયઃ

વિનાશકારણં મુખ્યં પરદારપ્રધર્ષણમ્॥
સકર્ણઃ શ્રુતિહીનોઽસૌ પશ્યન્નંધો વદઞ્જડઃ

અચેતનશ્ચેતનાવાન્મૂર્ખો વિદ્વાનપિ સ્ફુટમ્॥
તદા ભવતિ ભૂપાલ પુરુષઃ ક્ષણમાત્રતઃ

યદૈવ હરિણાક્ષીણાં ગોચરં યાતિ ચક્ષુષામ્॥
મૃતસ્ય નિરયે વાસો જીવતશ્ચેશ્વરાદ્ભયમ્

એવં લોકદ્વયં હંત્રી પરદારપ્રધર્ષણા॥
જરામરણહીનોહમિતિ નિશ્ચયમાસ્થિતઃ

ઐહિકામુષ્મિકભયં વિહાયાંહ તતઃ પરમ્॥
પ્રધર્ષયિતુમારબ્ધસ્તદા ભૂપ પરસ્ત્રિયઃ

અથ માં સંપરિજ્ઞાય મર્યાદારહિતં યમઃ॥
વરપ્રદાનાદીશસ્ય તદંતિકસુપાયયૌ॥
વ્યજિજ્ઞપન્મદીયં ચ શંભોર્ધર્મવ્યતિક્રમમ્

॥યમ ઉવાચ॥
નાહં તવાનુભાવેન ગુપ્તસ્યાસ્ય વિનિગ્રહમ્

શક્રોમિ પાપિનો દેવ મન્નિયોગેઽન્યમાદિશ॥
જગદાધારૂપા હિ ત્વયેશોક્તાઃ પતિવ્રતાઃ

ગાવો વિપ્રાઃ સનિગમા અલુબ્ધા દાનશીલિનઃ॥
સત્યનિષ્ઠા ઇતિ સ્વામિંસ્તેષાં મુખ્યતમા સતી

તાસ્તેન ધર્ષિતા લુપ્તં મદીયં ધર્મશાસનમ્॥
વરદાનપ્રમત્તેન તવૈવ પરિભૂય મામ્

જયદત્તેન દેવેશ પ્રતિષ્ઠાનાધિવાસિના॥
ઇમાં ધર્મસ્ય ભગવાન્ગિરમાકર્ણ્ય કોપિતઃ॥
શશાપ માં સમાનીય વેપમાનં કૃતાંજલિમ્

॥ઈશ્વર ઉવાચ॥
યસ્માદ્દુષ્ટસમાચાર ધર્ષિતાસ્તે પતિવ્રતાઃ

કામાર્તેન મયા શપ્તસ્તસ્માત્કૂર્મઃ ક્ષણાદ્ભવ॥
તતઃ પ્રણમ્ય વિજ્ઞપ્તઃ શાપતાપહરો મયા

પ્રાહ ષષ્ટિતમે કલ્પે વિશાપો ભવિતા ગણઃ॥
મદીય ઇતિ સંપ્રોચ્ય જગામાદર્શનં શિવઃ

અહં કૂર્મસ્તદા જાતો દશયોજનવિસ્તૃતઃ॥
સમુદ્રસલિલે નીતસ્ત્વયાહં યજ્ઞસાધને

પુરસ્તાદ્યાયજૂકેન સ્મરંસ્તચ્ચ બિભેમિ તે॥
દગ્ધસ્ત્વયાહં પૃષ્ઠેત્ર વ્રણાન્યેતાનિ પશ્ય મે

ચયનાનિ બહૂન્યત્ર કલ્પસૂત્રવિધાનતઃ॥
પૃષ્ઠોપરિ કૃતાન્યાસન્નિંદ્રદ્યુમ્ન તદા ત્વયા

ભૂયઃ સંતાપિતા યજ્ઞૈઃ પૃથિવી પૃથિવીપતે॥
સુસ્રાવ સર્વતીર્થાનાં સારં સાઽભૂન્મહીનદી

તસ્યાં ચ સ્નાનમાત્રેણ સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે॥
તતો નૈમિત્તિકે કસ્મિન્નપિ પ્રલય આગતઃ

પ્લવમાનમિદં રાજન્માનસં શતયોજનમ્॥
ષટ્‌પંચાશત્પ્રમાણેન કલ્પા મમ પુરા નૃપ

વ્યતીતા ઇહ ચત્વારઃ શેષે મોક્ષસ્તતઃ પરમ્॥
એવમાયુરિદં દીર્ઘમેવં શાપાચ્ચ કૂર્મતા

મમાભૂદીશ્વરસ્યૈવ સતીધર્મદ્રુહો નૃપ॥
બ્રૂહિ કિં ક્રિયતાં શત્રોરપિ તે ગૃહગામિનઃ

મમ પૃષ્ઠિશ્ચિરં ભૂપ ત્વયા દગ્ધાગ્નિનાઽપુરા॥
અહં જ્વલંતીમિવ તાં પશ્યામ્યદ્યાપિ સત્રિણા

ઇદં વિમાનમાયાતં ત્વયા કસ્માન્નિરાકૃતમ્॥
દેવદૂતસમાયુક્તં ભુંક્ષ્વ ભોગાન્નિજાર્જિતાન્

॥ઇંદ્રદ્યુમ્ન ઉવાચ॥
ચતુર્મુખેન તેનાહં સ્વર્ગાન્નિર્વાસિતઃ સ્વયમ્॥
વિલક્ષ્યોન પ્રયાસ્યામિ પાતાધિક્યાદિદૂષિતે

તસ્માદ્વિવેકવૈરાગ્યમવિદ્યાપાપનાશનમ્॥
આલિંગ્યાહં યતિષ્યામિ પ્રાપ્ય બોધં વિમુક્તયે

તન્મે ગૃહગતસ્યાદ્ય યથાતિથ્યકરો ભવાન્॥
તદાદિશ યથાઽપારપારદઃ કોપિ મે ગુરુઃ

॥કૂર્મ ઉવાચ॥
લોમશોનામ દીર્ઘાયુર્મત્તોઽપ્યસ્તિ મહામુનિઃ॥
મયા કલાપગ્રામે સ પૂર્વં દૃષ્ટઃ ક્વચિન્નૃપ

॥ઇંદ્રદ્યુમ્ન ઉવાચ॥
તસ્માદાગચ્છ ગચ્છામસ્તમેવ સહિતાવયમ્॥
પ્રાહુઃ પૂતતમાં તીર્થાદપિ સત્સંગતિં બુધાઃ

ઇત્થં નિશમ્ય નૃપતેર્વચનં તદાનીં સર્વેઽપિ તે ષડથ તં મુનિમુખ્યમાશુ॥
ચિત્તે વિધાય મુદિતાઃ પ્રયયુર્દ્વિજેંદ્રં જિજ્ઞાસવઃ સુચિરજીવિતહેતુમસ્ય

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પ્રથમે માહેશ્વરખણ્ડે કૌમારિકાખણ્ડે મહીપ્રાદુર્ભાવે કૂર્માખ્યાનંનામૈકાદશોઽધ્યાયઃ