સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 1.10-2

॥ નારદ ઉવાચ॥
ગૃધ્રસ્યૈતદ્વચઃ શ્રુત્વા દુઃખવિસ્મયસંયુતઃ॥
ઇન્દ્રદ્યુમ્નસ્તમા પૃચ્છય મરણાયોપચક્રમે

તતસ્તમાલોક્ય તથા મુમૂર્ષું કૌશિકાદિભિઃ॥
સ સંહિતં વિચિંત્યાહ દીર્ઘાયુષમથાત્મનઃ

મૈવં કાર્ષીઃ શ્રુણુ ગિરં ભદ્રક ત્વં ચિરંતનઃ॥
મત્તોઽપ્યસ્તિ સ્ફુટં ચૈવ જ્ઞાસ્યતિ ત્વદભીપ્સિતમ્

માનસે સરસિ ખ્યાતઃ કૂર્મોમંથરકાખ્યયા॥
તસ્ય નાવિદિતં કિંચિદેહિ તત્ર વ્રજામહે

તતઃ પ્રતીતાસ્તે ભૂપમુનિગૃધ્રબકાસ્તથા॥
ઉલૂકસહિતા જગ્મુઃ સર્વે કૂર્મદિદૃક્ષવઃ

સરસ્તીરે સ્થિતઃ કૂર્મસ્તાન્નિરીક્ષ્ય વિદૂરગાન્॥
કાંદિશીકો વિવેશાસૌ જલં શીઘ્રતરં તદા

કૌશિકોઽથ તમાહેદં પ્રહસ્ય વચનં સ્વયમ્॥
કસ્માત્કૂર્મ પ્રનષ્ટોદ્ય વિમુખોઽભ્યાગતેષ્વપિ

અગ્નિર્દ્વિજાનાં વિપ્રશ્ચ વર્ણાનાં રમણઃ સ્ત્રિયામ્॥
ગુરુઃ પિતા ચ પુત્રાણાં સર્વસ્યાભ્યાગતો ગુરુઃ

વિહાય તમિમં ધર્મમાતિથ્યવિમુખઃ કથમ્॥
ગૃહ્ણાસિ પાપં સર્વેષાં બ્રૂહિ કૂર્માધુનોત્તરમ્

॥કૂર્મ ઉવાચ॥
ચિરંતનો હિ જાનામિ કર્ત્તુમાતિથ્યસત્ક્રિયામ્॥
અભ્યાગતેષ્વપચિતિં ધર્મશાસ્ત્રેષુ નિશ્ચિતમ્

સુમહત્કારણં ચાત્ર શ્રૂયતાં તદ્વદામિ વઃ॥
નાહં પરાઙ્મુખો જાત એતાવંતિ દિનાન્યપિ

અભ્યાગતસ્ય કસ્યાપિ સર્વસત્કારસદ્વ્રતી॥
કિં ત્વેષ પંચમો યો વો દૃશ્યતે સરલાકૃતિઃ

ઇંદ્રદ્યુમ્નો મહીપાલો બિભોમ્યસ્માદલંતરામ્॥
અમુના યજમાનેન રૌચકાખ્યે પુરા પુરે

યજ્ઞપાવકદગ્ધા મે પૃષ્ઠિર્નાદ્યાપિ નિર્વ્રણા॥
તન્મે ભયં પુનર્જાતં કિમયં પુનરેવ મામ્

આસુતીવલમાધાય ભુવિ ધક્ષ્યતિ સંપ્રતિ॥
ઇતિ વાક્યાવસાને તુ કૂર્મસ્ય કુરુસત્તમ

પપાત પુષ્પવૃષ્ટિઃ ખાદ્વિમુક્તાપ્સરસાં ગણૈઃ॥
સસ્વનુર્દેવવાદ્યાનિ કીર્ત્યુદ્ધારે મહીપતેઃ

વિસ્મિતાસ્તે ચ દદૃશુર્વિમાનં પુરતઃ સ્થિતમ્॥
ઇંદ્રદ્યુમ્નકૃતે દેવદૂતેનાધિષ્ઠિતં તદા

અયાતયામાઃ પ્રદદુરાશિષોઽસ્મૈ સુરદ્વિજાઃ॥
સાધુવાદો દિવિ મહાનાસીત્તસ્ય મહીપતેઃ

તતો વિમાનમાલંબ્ય દેવદૂતસ્તમુચ્ચકૈઃ॥
ઇંદ્રદ્યુમ્નમુવાચેદં શ્રૃણ્વતાં નાકવાસિનામ્

॥દેવદૂત ઉવાચ॥
નવીકૃતાધુના કીર્તિસ્તવ ભૂપાલ નિર્મલા॥
ત્રિલોક્યામપિ તચ્છીઘ્રં વિમાનમિદમારુહ

ગમ્યતાં બ્રહ્મણો લોકમાકલ્પં તપસોર્જિતમ્॥
પ્રેષિતોઽહમનેનૈવ તવાનયનકારણાત્

યાવત્કીર્તિર્મનુષ્યસ્ય પૃથિવ્યાં પ્રથિતા ભવેત્॥
તાવાનેવ ભવેત્સ્વર્ગી સતિ પુણ્યે હ્યનંતકે

સુરાલયસરોવાપીકૂપારામાદિકલ્પના॥
એતદર્થં હિ પૂર્તાખ્યા ધર્મશાસ્ત્રેષુ નિશ્ચિતા

॥ઇંદ્રદ્યુમ્ન ઉવાચ॥
અમી મમૈવ સુહૃદો માર્કંડબકકૌશિકાઃ॥
ગૃધ્રકૂર્મૌ પ્રભાવોઽયમમીષાં મમ વૃદ્ધયે

તચ્ચેદમી મયા સાકં બ્રહ્મલોકં પ્રયાંત્યુત॥
પુરઃસ્થિતાસ્તદાયાસ્યે બ્રહ્મલોકં ચ નાન્યથા

પરેષામનપેક્ષ્યૈવ કૃતપ્રતિકૃતં હિ યઃ॥
પ્રવર્તતે હિતાયૈવ સ સુહૃત્પ્રોચ્યતે બુધૈઃ

સ્વાર્થોદ્યુક્તધિયો યે સ્યુરન્વર્થાસ્તેપ્યસુંધરાઃ॥
મરણં પ્રકૃતિશ્ચૈવ જીવિતં વિકૃતિર્યદા

પ્રાણિનાં પરમો લાભઃ કેવલં પ્રાણિસૌહૃદમ્॥
દરિદ્રા રાગિણોઽસત્યપ્રતિજ્ઞાતા ગુરુદ્રુહઃ

મિત્રાવસાનિનઃ પાપાઃ પ્રાયો નરકમંડનાઃ॥
પરાર્થનષ્ટાસ્તદમી પંચ સંપ્રતિ સાધવઃ

મમ કીર્તિસમુદ્ધારઃ સ પ્રભાવો મહાત્મનામ્॥
અમીષાં યદિ તે સ્વર્ગં પ્રયાસ્યન્તિ મયા સહ॥
તદાહમપિ યાસ્યામિ દેવદૂતાન્યથા ન હિ

॥દેવદૂત ઉવાચ॥
એતે હરગણાઃ સર્વેશાપભ્રષ્ટાઃ ક્ષિતિં ગતાઃ

શાપાંતે હરપાર્શ્વે તુ યાસ્યંતિ પૃથિવીપતે॥
વિહાયેમાનતો ભૂપ ત્વમાગચ્છ મયા સહ

ન ચૈષાં રોચતે સ્વર્ગો હિત્વા દેવં મહેશ્વરમ્॥
॥ઇંદ્રદ્યુમ્ન ઉવાચ॥
યદ્યેવં ગચ્છ તદ્દૂત નાયાસ્યેહં ત્રિવિષ્ટપમ્

તથા તથા યતિ ષ્યામિ ભવિષ્યામિ યથા ગણઃ॥
અવિશુદ્ધિક્ષયાધિક્યદૂષણૈરેષ નિંદિતઃ

સ્વર્ગઃ સદાનુશ્રવિકસ્તસ્માદેનં ન કામયે॥
તત્રસ્થાસ્ય પુનઃ પાતો ભયં ન વ્યેતિ માનસાત્

પુનઃ પાતો યતઃ પુંસસ્તસ્માત્સ્વર્ગં ન કામયે॥
સતિ પુણ્યે સ્વયં તેન પાતિતો નિજલોકતઃ

ચતુર્મુખેન વૈલક્ષ્યં ગતોઽસ્મિ કથમેમિ તમ્॥
ઇતીદમુક્ત્વા દૂતં તં શ્રૃણ્વતોઽસ્યૈવ વિસ્મયાત્

અપ્રાક્ષીદ્ભૂપતિઃ કૂર્મં તદાયુઃકારણં તદા॥
ઇદમાયુઃ કથં જાતં કૂર્મ દીર્ઘતમં તવ

સુહૃન્મિત્રં ગુરુસ્ત્વં મે યેન કીર્તિર્મમોદ્ધૃતા

॥કૂર્મ ઉવાચ॥
શ્રૃણુ ભૂપ કથાં દિવ્યાં શ્રવણાત્પાપનાશિનીમ્॥
કથાં સુમધુરામેતાં શિવમાહાત્મ્યસંયુતામ્

શ્રૃણ્વન્નિમામપિ કથાં નૃપતે મનુષ્યઃ સુશ્રદ્ધયા ભવતિ પાપવિમુક્તદેહઃ॥
શંભોઃ પ્રસાદમભિગમ્ય યથાયુરેવમાસીત્પ્રસાદત ઇયં મમ કૂર્મતા ચ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ત્રાયાં સંહિતાયાં પ્રથમે માહેશ્વરખણ્ડે કૌમારિકાખણ્ડે મહીપ્રાદુર્ભાવે દશમોઽધ્યાયઃ