સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 1.1.13

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥ ॥
અથ ગૌરી પુરારાતિં પ્રણમ્ય જગદંબિકા ॥
અયાચત્તાદૃશા શંભુમવિનાભાવમાત્મનઃ

ઇદં વિજ્ઞાપયામાસ લોકાનુગ્રહકારણાત્ ॥
કૃપયા પરયા પૂર્ણા ગૌરી સંવાદસુંદરી

ન ત્યાજ્યમેતત્તે રૂપમત્ર દૃષ્ટિમનોહરમ્ ॥
અહં ત્વયા ન ચ ત્યાજ્યા સાપરાધાપિ સર્વદા ॥
મનોહરમિદં રૂપમેતત્તે લોકમંગલમ્

આલોક્યતાં સદા સર્વૈર્દિવ્યગન્ધસમન્વિતમ્ ॥
ભુજંગગરલબ્રહ્મકપાલશિવભસ્મભિઃ

ભીષણૈરલમીશાન જય વેષપરિગ્રહૈઃ ॥
સુકુમારો ભવેર્દિવ્યમાલ્યગંધાંબરાદિભિઃ ॥

ભૂષિતો રત્નભૂષાભિર્વિહરસ્વ મહેશ્વર ॥
આગતા નિત્યમીશાન દેવગન્ધર્વકન્યકાઃ

સેવંતામત્ર દેવેશં નૃત્યવાદિત્રગીતિભિઃ ॥
ગણાશ્ચ માનુષા ભૂત્વા સેવંતાં ત્વામહર્નિશમ્

ત્વત્પ્રસાદાદયં દેવ સુગંધિઃ પુષ્ટિવર્દ્ધનઃ ॥
આવયોઃ સંગમો દૃષ્ટો ભૂયાત્સર્વાર્થદાયકઃ

ગૃહીતમત્ર દેવેશ સર્વમંત્રાત્મકં વપુઃ ॥
ચરિતં તવ કૈંકર્યમસ્તુ ભક્તિઃ સદા તવ

જ્ઞાનાજ્ઞાનકૃતં નિત્યમપરાધસહસ્રકમ્ ॥
ક્ષમ્યતાં તવ ભક્તાનામનન્યશરણેક્ષણાત્

ઇતિ દેવ્યા વચઃ શ્રુત્વા શમ્ભુઃ શોણાચલેશ્વરઃ ॥
તમેવ વરદઃ પ્રાદાદ્વરં સર્વમભીપ્સિતમ્

આભાષ્ય ગૌરીં કુતુકાદ્રંતુકામઃ સ્વયં શિવઃ ॥
ધારય ત્વં મૃગમદં મનોજ્ઞમિદમૂચિવાન્

॥ મહાદેવ ઉવાચ ॥ ॥
પુલકાખ્યો મહાન્દૈત્યો મૃગરૂપી તપોધિકમ્ ॥
કૃત્વા પ્રાપ વરં મત્તઃ સૌગન્ધ્યં પરમાદ્ભુતમ્

લબ્ધ્વા વરં સ્વગન્ધેનામોહયત્સુરયોષિતઃ ॥
તથૈવાધર્મસંપ્રાપ્તો બબાધે સકલં જગત્

દેવૈરભ્યર્થિતઃ સોહમાહૂયાસુરનાયકમ્ ॥
વિમુંચ લોકરક્ષાર્થમાસુરં દેહમિત્યશામ્

॥ પુલક ઉવાચ ॥ ॥
ત્યક્ષ્યામિ દેવદેવેશ દેહમેતં ત્વદાજ્ઞયા ॥
પ્રણમ્ય ભક્તિમનસા મામપ્યર્ચેદમૂચિવાન્

મદંગસંભવં દિવ્યં સૌરભં વિશ્વમોહનમ્ ॥
ધાર્યતાં દેવ દેવેશ સદા સાદરચેતસા

પુલકસ્વેદજાતો હિ સદા પ્રખ્યાયતાં તવ ॥
અયં મૃગમદો લોકે શૃઙ્ગારરસવર્દ્ધનઃ

ત્વત્પ્રિયઃ કાંતિસૌભાગ્યરૂપલાવણ્યદાયકઃ ॥
વિસૃજામિ નિજં દેહં દેવદેવ જગત્પતે

સદા બહુમતો દેવ્યા દિવ્યસૌરભલુબ્ધયા ॥
મદંશસંભવા યે સ્યુર્મત્તપોલબ્ધસૌરભાઃ

લીયંતાં તવ દેવેશ મૂર્તાવાલેપનચ્છલાત્ ॥
તથેતિ મય્યુક્તવતિ સ દૈત્યઃ પુલકાભિધઃ

વિસસર્જ નિજં દેહં મયિસન્યસ્તજીવિતઃ ॥
તતસ્તદંગસંભૂતં મદં બહુલસૌરભમ્

અધારયમહં પ્રેમ્ણા શતશૃંગારવર્દ્ધનમ્ ॥
તપસા દેવદેવેશિ તપ્તં તવ વપુઃ કૃશમ્

મદંગં ચ વિયોગાત્ત ઇદં નિર્વાપયાધુના ॥
ઇતિ પ્રશસ્ય બહુધા પુલકસ્નેહમદ્ભુતમ્

આલિલિંપ મહાદેવઃ પાર્વતીં પ્રેમમંદિરામ્ ॥
અપૃચ્છચ્ચ હસન્દેવઃ પાર્વતીં લલનાકૃતિમ્

કિમેતદિતિ હસ્તોત્થં દૃષ્ટ્વા તં જગદંબિકા ॥
અબ્રવીદરુણાદ્રીશમાનમ્ય જગદંબિકા ॥

આગતિં તસ્ય પુષ્પસ્ય સદા સ્વકરવર્તિનઃ

॥ દેવ્યુવાચ ॥ ॥
અહં કૈલાસશિખરાદ્દેવદેવ ત્વદાજ્ઞયા ॥
તપઃ કર્તુમનુપ્રાપ્તા કાંચીં કનકતોરણામ્

અવાપ્ય માનસોદ્ભૂતં કહ્લારમિદમુત્તમમ્ ॥
આરાધયં મહાદેવમમ્લાનગુરુસૌરભમ્

યદક્ષયમવિશ્રાંતમર્ચનાયોજિતં મયા ॥
અવિચ્છિન્નમહાદીપ્તિઃ કામધેનુઘૃતાપ્લુતઃ

અવેક્ષણીયો ભૂપાલૈરનુપાલ્યશ્ચ સર્વદા ॥
ધર્મલક્ષણમાધેયં લોકરક્ષાર્થમાદરાત્

સર્વાભીપ્સિતસિદ્ધ્યર્થં મત્પ્રીતિકરણાય ચ ॥
મયા સંસ્થાપિતા ધર્મા દ્વાત્રિંશલ્લોકગુપ્તયે

રક્ષણીયા પ્રયત્નેન તત્સંનિધિમુપાગતૈઃ ॥
સર્વાલંકારસંયુક્તં સર્વભોગકૃતોત્સવમ્ ॥
આલોક્યતામિદં રૂપં કન્યાયાં મમ કાંતિમત્

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥ ॥
ઇતિ દેવ્યા વચઃ શ્રુત્વા શમ્ભુઃ શોણાચલેશ્વરઃ

તથેતિ વરદઃ પ્રાદાદ્વરં સર્વમભીપ્સિતમ્ ॥
એષ શોણાચલઃ શ્રીમાન્દૃશ્યતે લોકપૂજિતઃ ॥

સર્વદા વરદાગૌર્યા સર્વભોગૈશ્ચ સંવૃતઃ ॥
ય એતચ્છાંભવં રૂપમરુણાદ્રિતયા સ્થિતમ્

સંપશ્યંતિ નમસ્યંતિ કૃતાર્થાઃ સર્વ એવ તે ॥
અરુણાચલમાહાત્મ્યમેતચ્છ્રણ્વંતિ યે ભુવિ

ભવંતિ સતતં તેષાં સમગ્રાઃ સર્વસંપદઃ ॥
શ્રીમત્ત્વં વાક્પતિત્વં ચ રૂપમવ્યાહતં બલમ્

લભંતે પાપનાશં ચ માહાત્મ્યસ્યાસ્ય ધારણાત્ ॥
સર્વતીર્થાભિષવણં સર્વયજ્ઞક્રિયાફલમ્

સદાશિવપ્રસાદં ચ દત્તે શોણાદ્રિદર્શનમ્

ઇતિ કૈલાસશિખરાત્પ્રાપ્તા દેવી શિવાજ્ઞયા ॥
શાપમોક્ષગતવતી શોણાચલનિરીક્ષણાત્

સ્થાનેષ્વન્યેષુ દેવસ્ય વિદ્યમાનેષુ ચ ક્ષિતૌ ॥
દિવિ ચાત્યંતપુણ્યેષુ શંભુરત્ર પ્રસેદિવાન્

અયં સદાશિવઃ સાક્ષાદરુણાચલરૂપતઃ ॥
દૃશ્યતે પરમં તેજઃ સર્ગસ્થિત્યંતકારણમ્

એતત્તુ તૈજસં લિગં સર્વદેવનમસ્કૃતમ્ ॥
દૃશ્યતે કર્મભૂરેષા તેન ધર્માધિકા મતા

અરુણાચલનાથસ્ય તેજસા ધૂતકલ્મષાઃ ॥
ભક્તિમંતો નરા લોકે સુખમાપ્સ્યંતિ સર્વતઃ

પ્રદક્ષિણૈર્નમસ્કારૈસ્તપોભિર્નિયમૈરપિ ॥
યેઽર્ચયંત્યરુણાદ્રીશં તેષાં શંભુર્વશંગતઃ

ન તથા તપસા યોગૈર્દાનૈઃ પ્રીણાતિ શંકરઃ ॥
યથા સકૃદપિ પ્રાપ્તાદરુણાચલદર્શનાત્

સ્વયંભુવઃ સદા વેદાઃ સેતિહાસા દિવિ સ્થિતાઃ ॥
પરિતો ગિરિરૂપાસ્તે સ્તુવંત્યરુણપર્વતમ્

એતસ્ય વૈભવં સર્વં ન મયા ન ચ શાર્ઙ્ગિણા ॥
વચસા શક્યતે વક્તું વર્ષકોટિશતૈરપિ

દેવાશ્ચ હરિમુખ્યાસ્તે કલ્પકાદ્યાઃ સુરદ્રુમાઃ ॥
પ્રચ્છન્નરૂપાઃ સેવંતે સર્વદૈવારુણાચલમ્

ન તસ્ય કલિદોષઃ સ્યાન્નાધિવ્યાધિવિજૃંભણા ॥
યત્ર સંપૂજ્યતે લિંગમરુણાચલસંજ્ઞિતમ્

ઇત્યેતત્કથિતં સર્વં તવ શંભુપદાશ્રયમ્ ॥
ચરિતં હ્યરુણસ્યાસ્ય કલ્પપુણ્યદુરાસદમ્

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
ઇતિ વિધિમુખનિઃસૃતામુદારામરુણગિરીશકથાસુધાપગાં હિ ॥
શ્રુતિપુટયુગલાત્પિબન્મનોજ્ઞાં સનકમુનિસ્તપસાં ફલં સ લેભે

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પ્રથમે માહેશ્વરખણ્ડેઽરુણાચલમાહાત્મ્યે પૂર્વાર્ધે શિવેનારુણાચલસ્ય સર્વશ્રૈષ્ઠ્યવરપ્રદાનવર્ણનંનામ ત્રયોદશોઽધ્યાયઃ

।છ॥
અરુણાચલમાહાત્મ્યસ્ય પૂર્વાર્દ્ધં સંપૂર્ણમ્ ॥ ॥
ઇત્યરુણાચલમાહાત્મ્યપૂર્વાર્ધં સમાપ્તમ્ ॥ ( ૩।૧) ॥