શિવપુરાણ · અધ્યાય 7.2.12

ઓં ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે સપ્તમ્યાં વાયવીયસંહિતાયામુત્તરખંડે શિવજ્ઞાનવર્ણનં નામૈકાદશો ઽધ્યાયઃ
છપ્તેર્ 12
શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ
મહર્ષિવર સર્વજ્ઞ સર્વજ્ઞાનમહોદધે
પઞ્ચાક્ષરસ્ય માહાત્મ્યં શ્રોતુમિચ્છામિ તત્ત્વતઃ

ઉપમન્યુરુવાચ
પઞ્ચાક્ષરસ્ય માહાત્મ્યં વર્ષકોટિશતૈરપિ
અશક્યં વિસ્તરાદ્વક્તું તસ્માત્સંક્ષેપતઃ શૃણુ

વેદે શિવાગમે ચાયમુભયત્ર ષડક્ષરેઃ
સર્વેષાં શિવભક્તાનામશેષાર્થસાધકઃ

તદલ્પાક્ષરમર્થાઢ્યં વેદસારં વિમુક્તિદમ્
આજ્ઞાસિદ્ધમસંદિગ્ધં વાક્યમેતચ્છિવાત્મકમ્

નાનાસિદ્ધિયુતં દિવ્યં લોકચિત્તાનુરંજકમ્
સુનિશ્ચિતાર્થં ગંભીરં વાક્યં તત્પારમેશ્વરમ્

મન્ત્રં સુખમુકોચ્ચાર્યમશેષાર્થપ્રસિદ્ધયે
પ્રાહોન્નમઃ શિવાયેતિ સર્વજ્ઞસ્સર્વદેહિનામ્

તદ્બીજં સર્વવિદ્યાનાં મંત્રમાદ્યં ષડક્ષરમ્
અતિસૂક્ષ્મં મહાર્થં ચ જ્ઞેયં તદ્વટબીજવત્

દેવો ગુણત્રયાતીતઃ સર્વજ્ઞઃ સર્વકૃત્પ્રભુઃ
ઓમિત્યેકાક્ષરે મન્ત્રે સ્થિતઃ સર્વગતઃ શિવઃ

ઇશાનાદ્યાનિ સૂક્ષ્માણિ બ્રહ્માણ્યેકાક્ષરાણિ તુ
મંત્રે નમશ્શિવાયેતિ સંસ્થિતાનિ યથાક્રમમ્
મંત્રે ષડક્ષરે સૂક્ષ્મે પઞ્ચબ્રહ્મતનુઃ શિવઃ

વાચ્યવાચકભાવેન સ્થિતઃ સાક્ષાત્સ્વભાવતઃ
વાચ્યશ્શિવોપ્રમેયત્વાન્મંત્રસ્તદ્વાચકસ્સ્મૃતઃ

વાચ્યવાચકભાવો ઽયમનાદિસંસ્થિતસ્તયોઃ
યથા ઽનાદિપ્રવૃત્તોયં ઘોરસંસારસાગરઃ

શિવો ઽપિ હિ તથાનાદિસંસારાન્મોચકઃ સ્થિતઃ
વ્યાધીનાં ભેષજં યદ્વત્પ્રતિપક્ષઃ સ્વભાવતઃ

તદ્વત્સંસારદોષાણાં પ્રતિપક્ષઃ શિવસ્સ્મૃતઃ
અસત્યસ્મિન્ જગન્નાથે તમોભૂતમિદં ભવેત્

અચેતનત્વાત્પ્રકૃતેરજ્ઞત્વાત્પુરષસ્ય ચ
પ્રધાનપરમાણ્વાદિ યાવત્કિંચિદચેતનમ્

ન તત્કર્તૃ સ્વયં દૃષ્ટં બુદ્ધિમત્કારણં વિના
ધર્માધર્મોપદેશશ્ચ બંધમોક્ષૌ વિચારણાત્

ન સર્વજ્ઞં વિના પુંસામાદિસર્ગઃ પ્રસિદ્ધ્યતિ
વૈદ્યં વિના નિરાનંદાઃ ક્લિશ્યંતે રોગિણો યથા

557બ્
તસ્માદનાદિઃ સર્વજ્ઞઃ પરિપૂર્ણસ્સદાશિવઃ
અસ્તિ નાથઃ પરિત્રાતા પુંસાં સંસારસાગરાત્

આદિમધ્યાંતનિર્મુક્તસ્સ્વભાવવિમલઃ પ્રભુઃ
સર્વજ્ઞઃ પરિપૂર્ણશ્ચ શિવો જ્ઞેયશ્શિવાગમે

તસ્યાભિધાનમન્ત્રો ઽયમભિધેયશ્ચ સ સ્મૃતઃ
અભિધાનાભિધેયત્વાન્મંત્રસ્સિદ્ધઃ પરશ્શિવઃ

એતાવત્તુ શિવજ્ઞાનમેતાવત્પરમં પદમ્
યદોંનમશ્શિવાયેતિ શિવવાક્યં ષડક્ષરમ્

વિધિવાક્યમિદં શૈવં નાર્થવાદં શિવાત્મકમ્
યસ્સર્વજ્ઞસ્સુસંપૂર્ણઃ સ્વભાવવિમલઃ શિવઃ

લોકાનુગ્રહકર્તા ચ સ મૃષાર્થં કથં વદેત્
યદ્યથાવસ્થિતં વસ્તુ ગુણદોષૈઃ સ્વભાવતઃ

યાવત્ફલં ચ તત્પૂર્ણં સર્વજ્ઞસ્તુ યથા વદેત્
રાગાજ્ઞાનાદિભિર્દોષૈર્ગ્રસ્તત્વાદનૃતં વદેત્

તે ચેશ્વરે ન વિદ્યેતે બ્રૂયાત્સ કથમન્યથા
અજ્ઞાતાશેષદોષેણ સર્વજ્ઞેય શિવેન યત્
પ્રણીતમમલં વાક્યં તત્પ્રમાણં ન સંશયઃ

તસ્માદીશ્વરવાક્યાનિ શ્રદ્ધેયાનિ વિપશ્ચિતા
યથાર્થપુણ્યપાપેષુ તદશ્રદ્ધો વ્રજત્યધઃ

સ્વર્ગાપવર્ગસિદ્ધ્યર્થં ભાષિતં યત્સુશોભનમ્
વાક્યં મુનિવરૈઃ શાંતૈસ્તદ્વિજ્ઞેયં સુભાષિતમ્

રાગદ્વેષાનૃતક્રોધકામતૃષ્ણાનુસારિ યત્
વાક્યં નિરયહેતુત્વાત્તદ્દુર્ભાષિતમુચ્યતે

સંસ્કૃતેનાપિ કિં તેન મૃદુના લલિતેન વા
અવિદ્યારાગવાક્યેન સંસારક્લેશહેતુના

યચ્છ્રુત્વા જાયતે શ્રેયો રાગાદીનાં ચ સંશયઃ
વિરૂપમપિ તદ્વાક્યં વિજ્ઞેયમિતિ શોભનમ્

બહુત્વેપિ હિ મંત્રાણાં સર્વજ્ઞેન શિવેન યઃ
પ્રણીતો વિમલો મન્ત્રો ન તેન સદૃશઃ ક્વચિત્

સાંગાનિ વેદશાસ્ત્રાણિ સંસ્થિતાનિ ષડક્ષરે
ન તેન સદૃશસ્તસ્માન્મન્ત્રો ઽપ્યસ્ત્યપરઃ ક્વચિત્

સપ્તકોટિમહામન્ત્રૈરુપમન્ત્રૈરનેકધા
મન્ત્રઃ ષડક્ષરો ભિન્નસ્સૂત્રં વૃત્યાત્મના યથા

શિવજ્ઞાનાનિ યાવંતિ વિદ્યાસ્થાનાપિ યાનિ ચ
ષડક્ષરસ્ય સૂત્રસ્ય તાનિ ભાષ્યં સમાસતઃ

કિં તસ્ય બહુભિર્મંત્રૈશ્શાસ્ત્રૈર્વા બહુવિસ્તરૈઃ
યસ્યોન્નમઃ શિવાયેતિ મન્ત્રો ઽયં હૃદિ સંસ્થિતઃ

તેનાધીતં શ્રુતં તેન કૃતં સર્વમનુષ્ઠિતમ્
યેનોન્નમશ્શિવાયેતિ મંત્રાભ્યાસઃ સ્થિરીકૃતઃ

નમસ્કારાદિસંયુક્તં શિવાયેત્યક્ષરત્રયમ્
જિહ્વાગ્રે વર્તતે યસ્ય સફલં તસ્ય જીવિતમ્

અંત્યજો વાધમો વાપિ મૂર્ખો વા પંડિતો ઽપિ વા
પઞ્ચાક્ષરજપે નિષ્ઠો મુચ્યતે પાપપંજરાત્

ઇત્યુક્તં પરમેશેન દેવ્યા પૃષ્ટેન શૂલિના
હિતાય સર્વમર્ત્યાનાં દ્વિજાનાં તુ વિશેષતઃ