શિવપુરાણ · અધ્યાય 7.1.13

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે સપ્તમ્યાં વાયવીયસંહિતાયાં પૂર્વખણ્ડે સૃષ્ટિવર્ણનં નામ દ્વાદશો ઽધ્યાયઃ
છપ્તેર્ 13
ઋષય ઊચુઃ
ભવતા કથિતા સૃષ્ટિર્ભવસ્ય પરમાત્મનઃ
ચતુર્મુખમુખાત્તસ્ય સંશયો નઃ પ્રજાયતે

દેવશ્રેષ્ઠો વિરૂપાક્ષો દીપ્તશ્શૂલધરો હરઃ
કાલાત્મા ભગવાન્ રુદ્રઃ કપર્દી નીલલોહિતઃ

સબ્રહ્મકમિમં લોકં સવિષ્ણુમપિ પાવકમ્
515બ્
યઃ સંહરતિ સંક્રુદ્ધો યુગાંતે સમુપસ્થિતે

યસ્ય બ્રહ્મા ચ વિષ્ણુશ્ચ પ્રણામં કુરુતો ભયાત્
લોકસંકોચકસ્યાસ્ય યસ્ય તૌ વશવર્તિનૌ

યો ઽયં દેવઃ સ્વકાદંગાદ્બ્રહ્મવિષ્ણૂ પુરાસૃજત્
સ એવ હિ તયોર્નિત્યં યોગક્ષેમકરઃ પ્રભુઃ

સ કથં ભગવાન્ રુદ્ર આદિદેવઃ પુરાતનઃ
પુત્રત્વમગમચ્છંભુર્બ્રહ્મણો ઽવ્યક્તજન્મનઃ

પ્રજાપતિશ્ચ વિષ્ણુશ્ચ રુદ્રસ્યૈતૌ પરસ્પરમ્
સૃષ્ટૌ પરસ્પરસ્યાંગાદિતિ પ્રાગપિ શુશ્રુમ

કથં પુનરશેષાણાં ભૂતાનાં હેતુભૂતયોઃ
ગુણપ્રધાનભાવેન પ્રાદુર્ભાવઃ પરસ્પરાત્

નાપૃષ્ટં ભવતા કિંચિન્નાશ્રુતં ચ કથંચન
ભગવચ્છિષ્યભૂતેન ભવતા સકલં સ્મૃતમ્

તત્ત્વં વદ યથા બ્રહ્મા મુનીનામવદદ્વિભુઃ
વયં શ્રદ્ધાલવસ્તાત શ્રોતુમીશ્વરસદ્યશઃ

વાયુરુવાચ
સ્થાને પૃષ્ટમિદં વિપ્રા ભવદ્ભિઃ પ્રશ્નકોવિદૈઃ
ઇદમેવ પુરા પૃષ્ટો મમ પ્રાહ પિતામહઃ

તદહં સમ્પ્રવક્ષ્યામિ યથા રુદ્રસમુદ્ભવઃ
યથા ચ પુનરુત્પત્તિર્બ્રહ્મવિષ્ણ્વોઃ પરસ્પરમ્

ત્રયસ્તે કારણાત્માનો જતાસ્સાક્ષાન્મહેશ્વરાત્
ચરાચરસ્ય વિશ્વસ્ય સર્ગસ્થિત્યંતહેતવઃ

પરમૈશ્વર્યસંયુક્તાઃ પરમેશ્વરભાવિતાઃ
તચ્છક્ત્યાધિષ્ઠિતા નિત્યં તત્કાર્યકરણક્ષમાઃ

પિત્રા નિયમિતાઃ પૂર્વં ત્રયોપિ ત્રિષુ કર્મસુ
બ્રહ્મા સર્ગે હરિસ્ત્રાણે રુદ્રઃ સંહરણે તથા

તથાપ્યન્યોન્યમાત્સર્યાદન્યોન્યાતિશયાશિનઃ
તપસા તોષયિત્વા સ્વં પિતરં પરમેશ્વરમ્

લબ્ધ્વા સર્વાત્મના તસ્ય પ્રસાદાત્પરમેષ્ઠિનઃ
બ્રહ્મનારાયણૌ પૂર્વં રુદ્રઃ કલ્પાન્તરે ઽસૃજત્

કલ્પાન્તરે પુનર્બ્રહ્મા રુદ્રવિષ્ણૂ જગન્મયઃ
વિષ્ણુશ્ચ ભગવાન્રુદ્રં બ્રહ્માણમસૃજત્પુનઃ

નારાયણં પુનર્બ્રહ્મા બ્રહ્માણમસૃજત્પુનઃ
એવં કલ્પેષુ કલ્પેષુ બ્રહ્મવિષ્ણુમહેશ્વરાઃ

પરસ્પરેણ જાયંતે પરસ્પરહિતૈષિણઃ
તત્તત્કલ્પાન્તવૃત્તાન્તમધિકૃત્ય મહર્ષિભિઃ

પ્રભાવઃ કથ્યતે તેષાં પરસ્પરસમુદ્ભવાત્
શૃણુ તેષાં કથાં ચિત્રાં પુણ્યાં પાપપ્રમોચિનીમ્

કલ્પે તત્પુરુષે વૃત્તાં બ્રહ્મણઃ પરમેષ્ઠિનઃ
પુરા નારાયણો નામ કલ્પે વૈ મેઘવાહને

દિવ્યં વર્ષસહસ્રં તુ મેઘો ભૂત્વાવહદ્ધરામ્
તસ્ય ભાવં સમાલક્ષ્ય વિષ્ણોર્વિશ્વજગદ્ગુરુઃ

સર્વસ્સર્વાત્મભાવેન પ્રદદૌ શક્તિમવ્યયામ્
શક્તિં લબ્ધ્વા તુ સર્વાત્મા શિવાત્સર્વેશ્વરાત્તદા

સસર્જ ભગાવન્ વિષ્ણુર્વિશ્વં વિશ્વસૃજા સહ
516અ
વિષ્ણોસ્તદ્વૈભવં દૃષ્ટ્વા સૃષ્ટસ્તેન પિતામહઃ

ઈર્ષ્યયા પરયા ગ્રસ્તઃ પ્રહસન્નિદમબ્રવીત્
ગચ્છ વિષ્ણો મયા જ્ઞાતં તવ સર્ગસ્ય કારણમ્
આવયોરધિકશ્ચાસ્તિ સ રુદ્રો નાત્ર સંશયઃ

તસ્ય દેવાધિદેવસ્ય પ્રસાદાત્પરમેષ્ઠિનઃ
સ્રષ્ટા ત્વં ભગવાનાદ્યઃ પાલકઃ પરમાર્થતઃ

અહં ચ તપસારાધ્ય રુદ્રં ત્રિદશનાયકમ્
ત્વયા સહ જગત્સર્વં સ્રક્ષ્યામ્યત્ર ન સંશયઃ

એવં વિષ્ણુમુપાલભ્ય ભગવાનબ્જસમ્ભવઃ
એવં વિજ્ઞાપયામાસ તપસા પ્રાપ્ય શંકરમ્

ભગવન્ દેવદેવેશ વિશ્વેશ્વર મહેશ્વર
તવ વામાંગજો વિષ્ણુર્દક્ષિણાંગભવો હ્યહમ્

મયા સહ જગત્સર્વં તથાપ્યસૃજદચ્યુતઃ
સ મત્સરાદુપાલબ્ધસ્ત્વદાશ્રયબલાન્મયા

મદ્ભાવાન્નાધિકસ્તેતિ ભાવસ્ત્વયિ મહેશ્વરે
ત્વત્ત એવ સમુત્પત્તિરાવયોસ્સદૃશી યતઃ

તસ્ય ભક્ત્યા યથાપૂર્વં પ્રસાદં કૃતવાનસિ
તથા મમાપિ તત્સર્વં દાતુમર્હસિ શંકર

ઇતિ વિજ્ઞાપિતસ્તેન ભગવાન્ ભગનેત્રહા
ન્યાયેન વૈ દદૌ સર્વં તસ્યાપિ સ ઘૃણાનિધિઃ

લબ્ધ્વૈવમીશ્વરાદેવ બ્રહ્મા સર્વાત્મતાં ક્ષણાત્
ત્વરમાણોથ સંગમ્ય દદર્શ પુરુષોત્તમમ્

ક્ષીરાર્ણવાલયે શુભ્રે વિમાને સૂર્યસંનિભે
હેમરત્નાન્વિતે દિવ્યે મનસા તેન નિર્મિતે

અનંતભોગશય્યાયાં શયાનં પંકજેક્ષણમ્
ચતુર્ભુજમુદારાંગં સર્વાભરણભૂષિતમ્

શંખચક્રધરં સૌમ્યં ચન્દ્રબિંબસમાનનમ્
શ્રીવત્સવક્ષસં દેવં પ્રસન્નમધુરસ્મિતમ્

ધરામૃદુકરાંભોજસ્પર્શરક્તપદાંબુજમ્
ક્ષીરાર્ણવામૃતમિવ શયાનં યોગનિદ્રયા

તમસા કાલરુદ્રાખ્યં રજસા કનકાંડજમ્
સત્ત્વેન સર્વગં વિષ્ણું નિર્ગુણત્વે મહેશ્વરમ્

તં દૃષ્ટ્વા પુરુષં બ્રહ્મા પ્રગલ્ભમિદમબ્રવીત્
ગ્રસામિ ત્વામહં વિષ્ણો ત્વમાત્માનં યથા પુરા

તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા પ્રતિબુદ્ધ્ય પિતામહમ્
ઉદૈક્ષત મહાબાહુસ્સ્મિતમીષચ્ચકાર ચ

તસ્મિન્નવસરે વિષ્ણુર્ગ્રસ્તસ્તેન મહાત્મના
સૃષ્ટશ્ચ બ્રહ્મણા સદ્યો ભ્રુવોર્મધ્યાદયત્નતઃ

તસ્મિન્નવસરે સાક્ષાદ્ભગવાનિન્દુભૂષણઃ
શક્તિં તયોરપિ દ્રષ્ટુમરૂપો રૂપમાસ્થિતઃ

પ્રસાદમતુલં કર્તું પુરા દત્તવરસ્તયોઃ
આગચ્છત્તત્ર યત્રેમૌ બ્રહ્મનારાયણૌ સ્થિતૌ

અથ તુષ્ટુવતુર્દેવં પ્રીતૌ ભીતૌ ચ કૌતુકાત્
પ્રણેમતુશ્ચ બહુશો બહુમાનેન દૂરતઃ

516બ્
ભવોપિ ભગવાનેતાવનુગૃહ્ય પિનાકધૃક્
સાદરં પશ્યતોરેવ તયોરંતરધીયત