શિવપુરાણ · અધ્યાય 1.4

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે વિદ્યેશ્વરસંહિતાયાં સાધ્યસાધનખણ્ડે તૃતીયો ઽધ્યાયઃ
છપ્તેર્ 4
મુનય ઊચુઃ
મનનં કીદૃશં બ્રહ્મઞ્છ્રવણં ચાપિ કીદૃશમ્
કીર્તનં વા કથં તસ્ય કીર્તયૈતદ્યથાયથમ્

બ્રહ્મોવચ
પૂજાજપેશગુણરૂપવિલાસનામ્નાં યુક્તિપ્રિયેણ મનસા પરિશોધનં યત્
તત્સંતતં મનનમીશ્વરદૃષ્ટિલભ્યં સર્વેષુ સાધનવરેષ્વપિ મુખ્યમુખ્યમ્

ગીતાત્મના શ્રુતિપદેન ચ ભાષયા વા શંભુપ્રતાપગુણરૂપવિલાસનામ્નામ્
વાચા સ્ફુટં તુ રસવત્સ્તવનં યદસ્ય તત્કીર્તનં ભવતિ સા ધનમત્ર મધ્યમ્

યેનાપિ કેન કરણેન ચ શબ્દપુંજં યત્ર ક્વચિચ્છિવપરં શ્રવણેંદ્રિયેણ
સ્ત્રીકેલિવદ્દૃઢતરં પ્રણિધીયતે યત્તદ્વૈ બુધાઃ શ્રવણમત્ર જગત્પ્રસિદ્ધમ્

સત્સંગમેન ભવતિ શ્રવણં પુરસ્તાત્સંકીર્તનં પશુપતેરથ તદ્દૃઢં સ્યાત્
સર્વોત્તમં ભવતિ તન્મનનં તદંતે સર્વં હિ સંભવતિ શંકરદૃષ્ટિપાતે

સૂત ઉવાચ
અસ્મિન્સાધનમાહત્મ્યે પુરા વૃત્તં મુનીશ્વરાઃ
યુષ્મદર્થં પ્રવક્ષ્યામિ શૃણુધ્વમવધાનતઃ

પુરા મમ ગુરુર્વ્યાસઃ પરાશરમુનેઃ સુતઃ
તપશ્ચચાર સંભ્રાંતઃ સરસ્વત્યાસ્તટે શુભે

ગચ્છન્યદૃછયા તત્ર વિમાનેનાર્કરોચિષા
સનત્કુમારો ભગવાન્દદર્શ મમ દેશિકમ્

ધ્યાનારૂઢઃ પ્રબુદ્ધો ઽસૌ દદર્શ તમજાત્મજમ્
પ્રણિપત્યાહ સંભ્રાંતઃ પરં કૌતૂહલં મુનિઃ

દત્ત્વાર્ઘ્યમસ્મૈ પ્રદદૌ દેવયોગ્યં ચ વિષ્ટિરમ્
પ્રસન્નઃ પ્રાહ તં પ્રહ્વં પ્રભુર્ગંભીરયા ગિરા

સનત્કુમાર ઉવાચ
સત્યં વસ્તુ મુને દધ્યાઃ સાક્ષાત્કરણગોચરઃ
સ શિવોથાસહાયોત્ર તપશ્ચરસિ કિં કૃતે

એવમુક્તઃ કુમારેણ પ્રોવાચ સ્વાશયં મુનિઃ
ધર્માર્થકામમોક્ષાશ્ચ વેદમાર્ગે કૃતાદરાઃ

બહુધા સ્થાપિતા લોકે મયા ત્વત્કૃપયા તથા
એવં ભુતસ્ય મેપ્યેવં ગુરુભૂતસ્ય સર્વતઃ

મુક્તિસાધનકં જ્ઞાનં નોદેતિ પરમાદ્ભુતમ્
તપશ્ચરામિ મુક્ત્યર્થં ન જાને તત્ર કારણમ્

ઇત્થં કુમારો ભગવાન્ વ્યાસેન મુનિનાર્થિતઃ
સમર્થઃ પ્રાહ વિપ્રેંદ્રા નિશ્ચયં મુક્તિકારણમ્

શ્રવણં કીર્તનં શંભોર્મનનં ચ મહત્તરમ્
ત્રયં સાધનમુક્તં ચ વિદ્યતે વેદસંમતમ્

પુરાહમથ સંભ્રાંતો હ્યન્યસાધનસંભ્રમઃ
અચલે મંદરે શૈલે તપશ્ચરણમાચરમ્

શિવાજ્ઞયા તતઃ પ્રાપ્તો ભગવાન્નન્દિકેશ્વરઃ
સ મે દયાલુર્ભગવાન્સર્વસાક્ષી ગણેશ્વરઃ

ઉવાચ મહ્યં સસ્નેહં મુક્તિસાધનમુત્તમમ્
શ્રવણં કીર્તનં શંભોર્મનનં વેદસંમતમ્

ત્રિકં ચ સાધનં મુક્તૌ શિવેન મમ ભાષિતમ્
શ્રવણાદિં બ્રહ્મન્કુરુષ્વેતિ મુહુર્મુહુઃ

એવમુક્ત્વા તતો વ્યાસં સાનુગો વિધિનંદનઃ
જગામ સ્વવિમાનેન પદં પરમશોભનમ્

એવમુક્તં સમાસેન પૂર્વવૃત્તાંતમુત્તમમ્
ઋષય ઊચુઃ
શ્રવણાદિત્રયં સૂત મુક્ત્યોપાયસ્ત્વયેરિતઃ

શ્રવણાદિત્રિકે ઽશક્તઃ કિં કૃત્વા મુચ્યતે જનઃ
અયત્નેનૈવ મુક્તિઃ સ્યાત્કર્મણા કેન હેતુના