શિવપુરાણ · અધ્યાય 1.3

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે વિદ્યેશ્વરસંહિતાયાં દ્વિદીયો ઽધ્યાયઃ
છપ્તેર્ 3
વ્યાસ ઉવાચ
ઇત્યાકર્ણ્ય વચઃ સૌતં પ્રોચુસ્તે પરમર્ષયઃ
વેદાંતસારસર્વસ્વં પુરાણં શ્રાવયાદ્ભુતમ્

ઇતિ શ્રુત્વા મુનીનાં સ વચનં સુપ્રહર્ષિતઃ
સંસ્મરઞ્છંકરં સૂતઃ પ્રોવાચ મુનિસત્તમાન્

સૂત ઉવાચ
શૃણ્વંતુ ઋષયઃ સર્વે સ્મૃત્વા શિવમનામયમ્
પુરાણપ્રવણં શૈવં પુરાણં વેદસારજમ્

યત્ર ગીતં ત્રિકં પ્રીત્યા ભક્તિજ્ઞાનવિરાગકમ્

વેદાંતવેદ્યં સદ્વસ્તુ વિશેષેણ પ્રવર્ણિતમ્

સૂત ઉવાચ
શૃણ્વંતુ ઋષયઃ સર્વે પુરાણં વેદસારજમ્
પુરા કાલેન મહતા કલ્પે ઽતીતે પુનઃપુનઃ

અસ્મિન્નુપસ્થિતે કલ્પે પ્રવૃત્તે સૃષ્ટિકર્મણિ
મુનીનાં ષટ્કુલીનાનાં બ્રુવતામિતરેતરમ્

ઇદં પરમિદં નેતિ વિવાદઃ સુમહાનભૂત્
તે ઽભિજગ્મુર્વિધાતારં બ્રહ્માણં પ્રષ્ટુમવ્યયમ્

વાગ્ભિર્વિનયગર્ભાભિઃ સર્વે પ્રાંજલયો ઽબ્રુવન્
ત્વં હિ સર્વજગદ્ધાતા સર્વકારણકારણમ્

કઃ પુમાન્સર્વતત્ત્વેભ્યઃ પુરાણઃ પરતઃ પરઃ
બ્રહ્મોવાચ
યતો વાચો નિવર્તંતે અપ્રાપ્ય મનસા સહ

યસ્માત્સર્વમિદં બ્રહ્મવિષ્ણુરુદ્રેંદ્રપૂર્વકમ્
સહભૂતેંદ્રિયૈઃ સર્વૈઃ પ્રથમં સંપ્રસૂયતે

એષ દેવો મહાદેવઃ સર્વજ્ઞો જગદીશ્વરઃ
અયં તુ પરયા ભક્ત્યા દૃશ્યતે ના ઽન્યથા ક્વચિત્

રુદ્રો હરિર્હરશ્ચૈવ તથાન્યે ચ સુરેશ્વરાઃ
ભક્ત્યા પરમયા તસ્ય નિત્યં દર્શનકાંક્ષિણઃ

બહુનાત્ર કિમુક્તેન શિવે ભક્ત્યા વિમુચ્યતે
પ્રસાદાદ્દેવતાભક્તિઃ પ્રસાદો ભક્તિસંભવઃ
યથેહાંકુરતો બીજં બીજતો વા યથાંકુરઃ

તસ્માદીશપ્રસાદાર્થં યૂયં ગત્વા ભુવં દ્વિજાઃ
દીર્ઘસત્રં સમાકૃધ્વં યૂયં વર્ષસહસ્રકમ્

અમુષ્યૈવાધ્વરેશસ્ય શિવસ્યૈવ પ્રસાદતઃ
વેદોક્તવિદ્યાસારં તુ જ્ઞાયતે સાધ્યસાધનં

મુનય ઊચુઃ
અથ કિં પરમં સાધ્યં કિંવા તત્સાધનં પરમ્
સાધકઃ કીદૃશસ્તત્ર તદિદં બ્રૂહિ તત્ત્વતઃ

બ્રહ્મોવાચ
સાધ્યં શિવપદપ્રાપ્તિઃ સાધનં તસ્ય સેવનમ્
સાધકસ્તત્પ્રસાદાદ્યો ઽનિત્યાદિફલનિઃસ્પૃહઃ

કર્મ કૃત્વા તુ વેદોક્તં તદર્પિતમહાફલમ્
પરમેશપદપ્રાપ્તઃ સાલોક્યાદિક્રમાત્તતઃ

તત્તદ્ભક્ત્યનુસારેણ સર્વેષાં પરમં ફલમ્
તત્સાધનં બહુવિધં સાક્ષાદીશેન બોધિતમ્

સંક્ષિપ્ય તત્ર વઃ સારં સાધનં પ્રબ્રવીમ્યહમ્
શ્રોત્રેણ શ્રવણં તસ્ય વચસા કીર્તનં તથા

મનસા મનનં તસ્ય મહાસાધનમુચ્યતે
શ્રોતવ્યઃ કીર્તિતવ્યશ્ચ મન્તવ્યશ્ચ મહેશ્વરઃ

ઇતિ શ્રુતિપ્રમાણં નઃ સાધનેના ઽમુના પરમ્
સાધ્યં વ્રજત સર્વાર્થસાધનૈકપરાયણાઃ

પ્રત્યક્ષં ચક્ષુષા દૃષ્ટ્વા તત્ર લોકઃ પ્રવર્તતે
અપ્રત્યક્ષં હિ સર્વત્ર જ્ઞાત્વા શ્રોત્રેણ ચેષ્ટતે

તસ્માચ્છ્રવણમેવાદૌ શ્રુત્વા ગુરુમુખાદ્બુધઃ
તતઃ સંસાધયેદન્યત્કીર્તનં મનનં સુધીઃ

ક્રમાન્મનનપર્યંતે સાધને ઽસ્મિન્સુસાધિતે
શિવયોગો ભવેત્તેન સાલોક્યાદિક્રમાચ્છનૈઃ

સર્વાંગવ્યાધયઃ પશ્ચાત્સર્વાનંદશ્ચ લીયતે
અભ્યાસાત્ક્લેશમેતદ્વૈ પશ્ચાદાદ્યંતમંગલમ્