શિવપુરાણ · અધ્યાય 1.2

ઇતિ શ્રીશૈવે મહાપુરાણે વિદ્યેશ્વરસંહિતાયાં મુનિપ્રશ્નવર્ણનોનામપ્રથમો ઽધ્યાયઃ
છપ્તેર્ 2
સૂતૌવાચ
સાધુપૃષ્ટં સાધવો વસ્ત્રૈલોક્યહિતકારકમ્
ગુરું સ્મૃત્વા ભવત્સ્નેહાદ્વક્ષ્યે તચ્છૃણુતાદરાત્

વેદાંતસારસર્વસ્વં પુરાણં શૈવમુત્તમમ્
સર્વાઘૌઘોદ્ધારકરં પરત્ર પરમાર્થદમ્

કલિકલ્મષવિધ્વંસિ યસ્મિઞ્ચ્છિવયશઃ પરમ્
વિજૃમ્ભતે સદા વિપ્રાશ્ચતુર્વર્ગફલપ્રદમ્

તસ્યાધ્યયનમાત્રેણ પુરાણસ્ય દ્વિજોત્તમાઃ
સર્વોત્તમસ્ય શૈવસ્ય તે યાસ્યંતિ સુસદ્ગતિમ્

તાવદ્વિજૃંભતે પાપં બ્રહ્મહત્યાપુરસ્સરમ્
યાવચ્છિવપુરાણં હિ નોદેષ્યતિ જગત્યહો

તાવત્કલિમહોત્પાતાઃ સંચરિષ્યંતિ નિર્ભયાઃ
યાવચ્છિવપુરાણં હિ નોદેષ્યતિ જગત્યહો

તાવત્સર્વાણિ શાસ્ત્રાણિ વિવદંતિ પરસ્પરમ્
યાવચ્છિવપુરાણં હિ નોદેષ્યતિ જગત્યહો

તાવત્સ્વરૂપં દુર્બોધં શિવસ્ય મહતામપિ
યાવચ્છિવપુરાણં હિ નો દેષ્યતિ જગત્યહો

તાવદ્યમભટાઃ ક્રૂરાઃ સંચરિષ્યંતિ નિર્ભયાઃ
યાવચ્છિવપુરાણં હિ નોદેષ્યતિ જગત્યહો

તાવત્સર્વપુરાણાનિ પ્રગર્જંતિ મહીતલે
યાવચ્છિવપુરાણં હિ નોદેષ્યતિ જગત્યહો

તાવત્સર્વાણિ તીર્થાનિ વિવદંતિ મહીતલે
યાવછિવપુરાણં હિ નોદેષ્યતિ જગત્યહો

તાવત્સર્વાણિ મંત્રાણિ વિવદંતિ મહીતલે
યાવચ્છિવપુરાણં હિ નોદેષ્યતિ મહીતલે

તાવત્સર્વાણિ ક્ષેત્રાણિ વિવદંતિ મહીતલે
યાવચ્છિવપુરાણં હિ નોદેષ્યતિ મહીતલે

તાવત્સર્વાણિ પીઠાનિ વિવદંતિ મહીતલે
યાવચ્છિવપુરાણં હિ નોદેષ્યતિ મહીતલે

તાવત્સર્વાણિ દાનાનિ વિવદંતિ મહીતલે
યાવચ્છિવપુરાણં હિ નોદેષ્યતિ મહીતલે

તાવત્સર્વે ચ તે દેવા વિવદંતિ મહીતલે
યાવચ્છિવપુરાણં હિ નોદેષ્યતિ મહીતલે

તાવત્સર્વે ચ સિદ્ધાન્તા વિવદંતિ મહીતલે
યાવચ્છિવપુરાણં હિ નોદેષ્યતિ મહીતલે

અસ્ય શૈવપુરાણસ્ય કીર્તનશ્રવણાદ્દ્વિજાઃ
ફલં વક્તું ન શક્નોમિ કાર્ત્સ્ન્યેન મુનિસત્તમાઃ

તથાપિ તસ્ય માહાત્મ્યં વક્ષ્યે કિંચિત્તુ વોનઘાઃ
ચિત્તમાધાય શૃણુત વ્યાસેનોક્તં પુરા મમ

એતચ્છિવપુરાણં હિ શ્લોકં શ્લોકાર્ધમેવ ચ
યઃ પઠેદ્ભક્તિસંયુક્તસ્સ પાપાન્મુચ્યતે ક્ષણાત્

એતચ્છિવપુરાણં હિ યઃ પ્રત્યહમતંદ્રિતઃ
યથાશક્તિ પઠેદ્ભક્ત્યા સ જીવન્મુક્ત ઉચ્યતે

એતચ્છિવપુરાણં હિ યો ભક્ત્યાર્ચયતે સદા
દિને દિને ઽશ્વમેધસ્ય ફલં પ્રાપ્નોત્યસંશયમ્

એતચ્છિવપુરાણં યસ્સાધારણપદેચ્છયા
અન્યતઃ શૃણુયાત્સો ઽપિ મત્તો મુચ્યેત પાતકાત્

એતચ્છિવપુરાણં યો નમસ્કુર્યાદદૂરતઃ
સર્વદેવાર્ચનફલં સ પ્રાપ્નોતિ ન સંશયઃ

એતચ્છિવપુરાણં વૈ લિખિત્વા પુસ્તકં સ્વયમ્
યો દદ્યાચ્છિવભક્તેભ્યસ્તસ્ય પુણ્યફલં શૃણુ

અધીતેષુ ચ શાસ્ત્રેષુ વેદેષુ વ્યાકૃતેષુ ચ
યત્ફલં દુર્લભં લોકે તત્ફલં તસ્ય સંભવેત્

એતચ્છિવપુરાણં હિ ચતુર્દશ્યામુપોષિતઃ
શિવભક્તસભાયાં યો વ્યાકરોતિ સ ઉત્તમઃ

પ્રત્યક્ષરં તુ ગાયત્રીપુરશ્ચર્યાફલં લભેત્
ઇહ ભુક્ત્વાખિલાન્કામાનંતે નિર્વાણતાં વ્રજેત્

ઉપોષિતશ્ચતુર્દશ્યાં રાત્રૌ જાગરણાન્વિતઃ
યઃ પઠેચ્છૃણુયાદ્વાપિ તસ્ય પુણ્યં વદામ્યહમ્

કુરુક્ષેત્રાદિનિખિલપુણ્યતીર્થેષ્વનેકશઃ
આત્મતુલ્યધનં સૂર્યગ્રહણે સર્વતોમુખે

વિપ્રેભ્યો વ્યાસમુખ્યેભ્યો દત્ત્વાયત્ફલમશ્નુતે
તત્ફલં સંભવેત્તસ્ય સત્યં સત્યં ન સંશયઃ

એતચ્છિવપુરાણં હિ ગાયતે યોપ્યહર્નિશમ્
આજ્ઞાં તસ્ય પ્રતીક્ષેરન્દવા ઇન્દ્રપુરોગમાઃ

એતચ્છિવપુરાણં યઃ પઠઞ્છૃણ્વન્હિ નિત્યશઃ
યદ્યત્કરોતિ સત્કર્મ તત્કોટિગુણિતં ભવેત્

સમાહિતઃ પઠેદ્યસ્તુ તત્ર શ્રીરુદ્રસંહિતામ્
સ બ્રહ્મઘ્નો ઽપિ પૂતાત્મા ત્રિભિરેવ દિનૈર્ભવેત્

તાં રુદ્રસંહિતાં યસ્તુ ભૈરવપ્રતિમાંતિકે
ત્રિઃ પઠેત્પ્રત્યહં મૌની સ કામાનખિલાંલ્લભેત્

તાં રુદ્રસંહિતાં યસ્તુ સપઠેદ્વટબિલ્વયોઃ
પ્રદક્ષિણાં પ્રકુર્વાણો બ્રહ્મહત્યા નિવર્તતે

કૈલાસસંહિતા તત્ર તતો ઽપિ પરમસ્મૃતા
બ્રહ્મસ્વરૂપિણી સાક્ષાત્પ્રણવાર્થપ્રકાશિકા

કૈલાસસંહિતાયાસ્તુ માહાત્મ્યં વેત્તિ શંકરઃ
કૃત્સ્નં તદર્ધં વ્યાસશ્ચ તદર્ધં વેદ્મ્યહં દ્વિજાઃ

તત્ર કિંચિત્પ્રવક્ષ્યામિ કૃત્સ્નં વક્તું ન શક્યતે
યજ્જ્ઞાત્વા તત્ક્ષણાલ્લોકશ્ચિત્તશુદ્ધિમવાપ્નુયાત્

ન નાશયતિ યત્પાપં સા રૌદ્રી સંહિતા દ્વિજાઃ
તન્ન પશ્યામ્યહં લોકે માર્ગમાણો ઽપિ સર્વદા

શિવેનોપનિષત્સિંધુમન્થનોત્પાદિતાં મુદા
કુમારાયાર્પિતાં તાં વૈ સુધાં પીત્વા ઽમરો ભવેત્

બ્રહ્મહત્યાદિપાપાનાં નિષ્કૃતિં કર્તુમુદ્યતઃ
માસમાત્રં સંહિતાં તાં પઠિત્વા મુચ્યતે તતઃ

દુષ્પ્રતિગ્રહદુર્ભોજ્યદુરાલાપાદિસંભવમ્
પાપં સકૃત્કીર્તનેન સંહિતા સા વિનાશયેત્

શિવાલયે વિલ્વવને સંહિતાં તાં પઠેત્તુ યઃ
સ તત્ફલમવાપ્નોતિ યદ્વાચો ઽપિ ન ગોચરે

સંહિતાં તાં પઠન્ ભક્ત્યા યઃ શ્રાદ્ધે ભોજયેદ્દ્વિજાન્
તસ્ય યે પિતરઃ સર્વે યાંતિ શંભોઃ પરં પદમ્

ચતુર્દશ્યાં નિરાહારો યઃ પઠેત્સંહિતાં ચ તામ્
બિલ્વમૂલે શિવઃ સાક્ષાત્સદેવૈશ્ચ પ્રપૂજ્યતે

અન્યાપિ સંહિતા તત્ર સર્વકામફલપ્રદા
ઉભે વિશિષ્ટે વિજ્ઞેયે લીલાવિજ્ઞાનપૂરિતે

તદિદં શૈવમાખ્યાતં પુરાણં વેદસંમિતમ્
નિર્મિતં તચ્છિવેનૈવ પ્રથમં બ્રહ્મસંમિતમ્

વિદ્યેશંચ તથારૌદ્રં વૈનાયકમથૌમિકમ્
માત્રં રુદ્રૈકાદશકં કૈલાસં શતરુદ્રકમ્

કોટિરુદ્રસહસ્રાદ્યં કોટિરુદ્રં તથૈવ ચ
વાયવીયં ધર્મસંજ્ઞં પુરાણમિતિ ભેદતઃ

સંહિતા દ્વાદશમિતા મહાપુણ્યતરા મતા
તાસાં સંખ્યાં બ્રુવે વિપ્રાઃ શૃણુતાદરતોખિલમ્

વિદ્યેશં દશાસાહસ્રં રુદ્રં વૈનાયકં તથા
ઔમં માતૃપુરાણાખ્યં પ્રત્યેકાષ્ટસહસ્રકમ્

ત્રયોદશસહસ્રં હિ રુદ્રૈકાદશકં દ્વિજાઃ
ષટ્સહસ્રં ચ કૈલાસં શતરુદ્રં તદર્ધકમ્

કોટિરુદ્રં ત્રિગુણિતમેકાદશસહસ્રકમ્
સહસ્રકોટિરુદ્રાખ્યમુદિતં ગ્રંથસંખ્યયા

વાયવીયં ખાબ્ધિશતં ઘર્મં રવિસહસ્રકમ્
તદેવં લક્ષસંખ્યાકં શૈવસંખ્યાવિભેદતઃ

વ્યાસેન તત્તુ સંક્ષિપ્તં ચતુર્વિંશત્સહસ્રકમ્
શૈવં તત્ર ચતુર્થં વૈ પુરાણં સપ્તસંહિતમ્

શિવે સંકલ્પિતં પૂર્વં પુરાણં ગ્રન્થસંખ્યયા
શતકોટિપ્રમાણં હિ પુરા સૃષ્ટૌ સુવિસ્મૃતમ્

વ્યસ્તેષ્ટાદશધા ચૈવ પુરાણે દ્વાપરાદિષુ
ચતુર્લક્ષેણ સંક્ષિપ્તે કૃતે દ્વૈપાયનાદિભિઃ

પ્રોક્તં શિવપુરાણં હિ ચતુર્વિંશત્સહસ્રકમ્
શ્લોકાનાં સંખ્યયા સપ્તસંહિતં બ્રહ્મસંમિતમ્

વિદ્યેશ્વરાખ્યા તત્રાદ્યા રૌદ્રી જ્ઞેયા દ્વિતીયિકા
તૃતીયા શતરુદ્રાખ્યા કોટિરુદ્રા ચતુર્થિકા

પઞ્ચમી ચૈવ મૌમાખ્યા ષષ્ઠી કૈલાસસંજ્ઞિકા
સપ્તમી વાયવીયાખ્યા સપ્તૈવં સંહિતામતાઃ

સસપ્તસંહિતં દિવ્યં પુરાણં શિવસંજ્ઞકમ્
વરીવર્તિ બ્રહ્મતુલ્યં સર્વોપરિ ગતિપ્રદમ્

એતચ્છિવપુરાણં હિ સપ્તસંહિતમાદરાત્
પરિપૂર્ણં પઠેદ્યસ્તુ સ જીવન્મુક્ત ઉચ્યતે

શ્રુતિસ્મૃતિપુરાણેતિહાસાગમશતાનિ ચ
એતચ્છિવપુરાણસ્ય નાર્હંત્યલ્પાં કલામપિ

શૈવં પુરાણમમલં શિવકીર્તિતં તદ્વ્યાસેન શૈવપ્રવણેન ન સંગૃહીતમ્
સંક્ષેપતઃ સકલજીવગુણોપકારે તાપત્રયઘ્નમતુલં શિવદં સતાં હિ

વિકૈતવો ધર્મ ઇહ પ્રગીતો વેદાંતવિજ્ઞાનમયઃ પ્રધાનઃ
અમત્સરાંતર્બુધવેદ્યવસ્તુ સત્કૢપ્તમત્રૈવ ત્રિવર્ગયુક્તમ્

શૈવં પુરાણતિલકં ખલુ સત્પુરાણં વેદાંતવેદવિલસત્પરવસ્તુગીતમ્
યો વૈ પઠેચ્ચ શૃણુયાત્પરમાદરેણ શંભુપ્રિયઃ સ હિ લભેત્પરમાં ગતિં વૈ