શિવપુરાણ · અધ્યાય 1.1

શ્રીશિવમહાપુરાણમ્
અથ શ્રીશિવમહાપુરાણં વિદ્યેશ્વરસંહિતા પ્રારભ્યતે ॥
શ્રીગણેશાય નમઃ ॥
શ્રીગુરુભ્યો નમઃ ॥
શ્રિસરસ્વત્યૈ નમઃ ॥
અથ શિવપુરણે પ્રથમા વિદ્યેશ્વરસંહિતાપ્રારભ્યતે ॥
આદ્યન્તમંગલમજાતસમાનભાવમાર્યં તમીશમજરામરમાત્મદેવમ્ ॥ શિવ્પ્_1,મન્ગ્_અબ્।
પઞ્ચાનનં પ્રબલપઞ્ચવિનોદશીલં સંભાવયે મનસિશંકરમમ્બિકેશમ્ ॥ શિવ્પ્_1,મન્ગ્_ચ્દ્।
છપ્તેર્ 1
વ્યાસ ઉવાચ
ધર્મક્ષેત્રે મહાક્ષેત્રે ગંગાકાલિન્દિસંગમે
પ્રયાગે પરમે પુણ્યે બ્રહ્મલોકસ્ય વર્ત્મનિ

મુનયઃ શંસિતાત્મનસ્સત્યવ્રતપરાયણાઃ
મહૌજસો મહાભાગા મહાસત્રં વિતેનિરે

તત્ર સત્રં સમાકર્ણ્ય વ્યાસશિષ્યો મહામુનિઃ
આજગામ મુનીન્દ્રષ્ટું સૂતઃ પૌરાણિકોત્તમઃ

તં દૃષ્ટ્વા સૂતમાયાંતં હર્ષિતા મુનયસ્તદા
ચેતસા સુપ્રસન્નેન પૂજાં ચક્રુર્યથાવિધિ

તતો વિનયસંયુક્તા પ્રોચુઃ સાંજલયશ્ચતે
સુપ્રસન્ના મહાત્માનઃ સ્તુતિં કૃત્વાયથાવિધિ

રોમહર્ષણ સર્વજ્ઞ ભવાન્ વૈ ભાગ્યગૌરવાત્
પુરાણવિદ્યામખિલાં વ્યાસાત્પ્રત્યર્થમીયિવાન્

તસ્માદાશ્ચર્યભૂતાનાં કથાનાં ત્વં હિ ભાજનમ્
રત્નાનામુરુસારાણાં રત્નાકર ઇવાર્ણવઃ

યચ્ચ ભૂતં ચ ભવ્યં ચ યચ્ચાન્યદ્વસ્તુ વર્તતે
ન ત્વયા ઽવિદિતં કિંચિત્ત્રિષુ લોકેષુ વિદ્યતે

ત્વં મદ્દિષ્ટવશાદસ્ય દર્શનાર્થમિહાગતઃ
કુર્વન્કિમપિ નઃ શ્રેયો ન વૃથા ગંતુમર્હસિ

તત્ત્વં શ્રુતં સ્મ નઃ સર્વં પૂર્વમેવ શુભાશુભમ્
ન તૃપ્તિમધિગચ્છામઃ શ્રવણેચ્છા મુહુર્મુહુઃ

ઇદાનીમેકમેવાસ્તિ શ્રોતવ્યં સૂત સન્મતે
તદ્રહસ્યમપિ બ્રૂહિ યદિ તે ઽનુગ્રહો ભવેત્

પ્રાપ્તે કલિયુગે ઘોરે નરાઃ પુણ્યવિવર્જિતાઃ
દુરાચારરતાઃ સર્વે સત્યવાર્તાપરાઙ્મુખાઃ

પરાપવાદનિરતાઃ પરદ્રવ્યાભિલાષિણઃ
પરસ્ત્રીસક્તમનસઃ પરહિંસાપરાયણાઃ

દેહાત્મદૃષ્ટયા મૂઢા નાસ્તિકાઃ પશુબુદ્ધયઃ
માતૃપિતૃકૃતદ્વેષાઃ સ્ત્રીદેવાઃ કામકિંકરાઃ

વિપ્રા લોભગ્રહગ્રસ્તા વેદવિક્રયજીવિનઃ
ધનાર્જનાર્થમભ્યસ્તવિદ્યા મદવિમોહિતાઃ

ત્યક્તસ્વજાતિકર્માણઃ પ્રાય્હશઃપરવંચકાઃ
ત્રિકાલસંધ્યયા હીના બ્રહ્મબોધવિવર્જિતાઃ

અદયાઃ પંડિતંમન્યાસ્સ્વાચારવ્રતલોપકાઃ
કૃષ્યુદ્યમરતાઃ ક્રૂરસ્વભાવા મલિનાશયાઃ

ક્ષત્રિયાશ્ચ તથા સર્વે સ્વધર્મત્યાગશીલિનઃ
અસત્સંગાઃ પાપરતા વ્યભિચારપરાયણાઃ

અશૂરા અરણપ્રીતાઃ પલાયનપરાયણાઃ
કુચૌરવૃત્તયઃ શૂદ્રાઃ કામકિંકરચેતસઃ

શસ્ત્રાસ્ત્રવિદ્યયા હીના ધેનુવિપ્રાવનોજ્ઝિતાઃ
શરણ્યાવનહીનાશ્ચ કામિન્યૂતિમૃગાસ્સદા

પ્રજાપાલનસદ્ધર્મવિહીના ભોગતત્પરાઃ
પ્રજાસંહારકા દુષ્ટા જીવહિંસાકરા મુદા

વૈશ્યાઃ સંસ્કારહીનાસ્તે સ્વધર્મત્યાગશીલિનઃ
કુપથાઃ સ્વાર્જનરતાસ્તુલાકર્મકુવૃત્તયઃ

ગુરુદેવદ્વિજાતીનાં ભક્તિહીનાઃ કુબુદ્ધયઃ
અભોજિતદ્વિજાઃ પ્રાયઃ કૃપણા બદ્ધમુષ્ટયઃ

કામિનીજારભાવેષુ સુરતા મલિનાશયાઃ
લોભમોહવિચેતસ્કાઃ પૂર્તાદિસુવૃષોજ્ઝિતાઃ

તદ્વચ્છૂદ્રાશ્ચ યે કેચિદ્બ્રાહ્મણાચારતત્પરાઃ
ઉજ્જ્વલાકૃતયો મૂઢાઃ સ્વધર્મત્યાગશીલિનઃ

કર્તારસ્તપસાં ભૂયો દ્વિજતેજોપહારકાઃ
શિશ્વલ્પમૃત્યુકારાશ્ચ મંત્રોચ્ચારપરાયણાઃ

શીલિગ્રામશિલાદીનાં પૂજકાહોમતત્પરાઃ
પ્રતિકૂલવિચારાશ્ચ કુટિલા દ્વિજદૂષકાઃ

ધનવંતઃ કુકર્માણો વિદ્યાવન્તો વિવાદિનઃ
આખ્યાયોપાસના ધર્મવક્તારો ધર્મલોપકાઃ

સુભૂપાકૃતયો દંભાઃ સુદાતારો મહામદાઃ
વિપ્રાદીન્સેવકાન્મત્વા મન્યમાના નિજં પ્રભુમ્

સ્વધર્મરહિતા મૂડાઃ સંકરાઃ ક્રૂરબુદ્ધયઃ
મહાભિમાનિનો નિત્યં ચતુર્વર્ણવિલોપકાઃ

સુકુલીનાન્નિજાન્મત્વા ચતુર્વર્ણૈર્વિવર્તનાઃ
સર્વવર્ણભ્રષ્ટકરા મૂઢાસ્સત્કર્મકારિણઃ

સ્ત્રિયશ્ચ પ્રાયશો ભ્રષ્ટા ભર્ત્રવજ્ઞાનકારિકાઃ
શ્વશુરદ્રોહકારિણ્યો નિર્ભયા મલિનાશનાઃ

કુહાવભાવનિરતાઃ કુશીલાસ્સ્મરવિહ્વલાઃ
જારસંગરતા નિત્યં સ્વસ્વામિવિમુખાસ્તથા

તનયા માતૃપિત્રોશ્ચ ભક્તિહીના દુરાશયાઃ
અવિદ્યાપાઠકા નિત્યં રોગગ્રસિતદેહકાઃ

એતેષાં નષ્ટબુદ્ધીનાં સ્વધર્મત્યાગશીલિનામ્
પરલોકેપીહ લોકે કથં સૂત ગતિર્ભવેત્

ઇતિ ચિંતાકુલં ચિત્તં જાયતે સતતં હિ નઃ
પરોપકારસદૃશો નાસ્તિ ધર્મો પરઃ ખલુ

લઘૂપાયેન યેનૈષાં ભવેત્સદ્યોઘનાશનમ્
સર્વસિદ્ધાન્તવિત્ત્વં હિ કૃપયા તદ્વદાધુના

વ્યાસ ઉવાચ
ઇત્યાકર્ણ્ય વચસ્તેષાં મુનીનાં ભાવિતાત્મનામ્
મનસા શંકરં સ્મૃત્વા સૂતઃ પ્રોવાચ તાન્મુનીન્