શિવપુરાણ · અધ્યાય 1.14

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે વિદ્યેશ્વરસંહિતાયાં ત્રયોદશો ઽધ્યાયઃ
છપ્તેર્ 14
ઋષય ઊચુઃ
અગ્નિયજ્ઞદેવયજ્ઞં બ્રહ્મયજ્ઞં તથૈવ ચ
ગુરુપૂજાં બ્રહ્મતૃપ્તિં ક્રમેણ બ્રૂહિ નઃ પ્રભો

સૂત ઉવાચ
અગ્નૌ જુહોતિ યદ્દ્રવ્યમગ્નિયજ્ઞઃ સ ઉચ્યતે
બ્રહ્મચર્યાશ્રમસ્થાનાં સમિદાધાનમેવ હિ

સમિદગ્રૌ વ્રતાદ્યં ચ વિશેષયજનાદિકમ્
પ્રથમાશ્રમિણામેવં યાવદૌપાસનં દ્વિજાઃ

આત્મન્યારોપિતાગ્નીનાં વનિનાં યતિનાં દ્વિજાઃ
હિતં ચ મિતમેધ્યાન્નં સ્વકાલે ભોજનં હુતિઃ

ઔપાસનાગ્નિસંધાનં સમારભ્ય સુરક્ષિતમ્
કુંડે વાપ્યથ ભાંડે વા તદજસ્રં સમીરિતમ્

અગ્નિમાત્મન્યરણ્યાં વા રાજદૈવવશાદ્ધ્રુવમ્
અગ્નિત્યાગભયાદુક્તં સમારોપિતમુચ્યતે

સંપત્કરી તથા જ્ઞેયા સાયમગ્ન્યાહુતિર્દ્વિજાઃ
આયુષ્કરીતિ વિજ્ઞેયા પ્રાતઃ સૂર્યાહુતિસ્તથા

અગ્નિયજ્ઞો હ્યયં પ્રોક્તો દિવા સૂર્યનિવેશનાત્
ઇંદ્રાદીન્સકલાન્દેવાનુદ્દિશ્યાગ્નૌ જુહોતિયત્

દેવયજ્ઞં હિ તં વિદ્યાત્સ્થાલીપાકાદિકાન્ક્રતૂન્
ચૌલાદિકં તથા જ્ઞેયં લૌકિકાગ્નૌ પ્રતિષ્ઠિતમ્

બ્રહ્મયજ્ઞં દ્વિજઃ કુર્યાદ્દેવાનાં તૃપ્તયે સકૃત્
બ્રહ્મયજ્ઞ ઇતિ પ્રોક્તો વેદસ્યા ઽધ્યયનં ભવેત્

નિત્યાનંતરમાસોયં તતસ્તુ ન વિધીયતે
અનગ્નૌ દેવયજનં શૃણુત શ્રદ્ધયાદરાત્

આદિસૃષ્ટૌ મહાદેવઃ સર્વજ્ઞઃ કરુણાકરઃ
સર્વલોકોપકારાર્થં વારાન્કલ્પિતવાન્પ્રભુઃ

સંસારવૈદ્યઃ સર્વજ્ઞઃ સર્વભેષજભેષજમ્
આદાવારોગ્યદં વારં સ્વવારં કૃતવાન્પ્રભુઃ

સંપત્કારં સ્વમાયાયા વરં ચ કૃતવાંસ્તતઃ
જનને દુર્ગતિક્રાંતે કુમારસ્ય તતઃ પરમ્

આલસ્યદુરિતક્રાંત્યૈ વારં કલ્પિતવાન્પ્રભુઃ
રક્ષકસ્ય તથા વિષ્ણોર્લોકાનાં હિતકામ્યયા

પુષ્ટ્યર્થં ચૈવ રક્ષાર્થં વારં કલ્પિતવાન્પ્રભુઃ
આયુષ્કરં તતો વારમાયુષાં કર્તુરેવ હિ

ત્રૈલોક્યસૃષ્ટિકર્તુર્હિ બ્રહ્મણઃ પરમેષ્ઠિનઃ
જગદાયુષ્યસિદ્ધ્યર્થં વારં કલ્પિતવાન્પ્રભુઃ

આદૌ ત્રૈલોક્યવૃદ્ધ્યર્થં પુણ્યપાપે પ્રકલ્પિતે
તયોઃ કર્ત્રોસ્તતો વારમિંદ્રસ્ય ચ યમસ્ય ચ

ભોગપ્રદં મૃત્યુહરં લોકાનાં ચ પ્રકલ્પિતમ્
આદિત્યાદીન્સ્વસ્વરૂપાન્સુખદુઃખસ્ય સૂચકાન્

વારેશાન્કલ્પયિત્વાદૌ જ્યોતિશ્ચક્રેપ્રતિષ્ઠિતાન્
સ્વસ્વવારે તુ તેષાં તુ પૂજા સ્વસ્વફલપ્રદા

આરોગ્યં સંપદશ્ચૈવ વ્યાધીનાં શાંતિરેવ ચ
પુષ્ટિરાયુસ્તથા ભોગો મૃતેર્હાનિર્યથાક્રમમ્

વારક્રમફલં પ્રાહુર્દેવપ્રીતિપુરઃસરમ્
અન્યેષામપિ દેવાનાં પૂજાયાઃ ફલદઃ શિવઃ

દેવાનાં પ્રીતયે પૂજાપઞ્ચધૈવ પ્રકલ્પિતા
તત્તન્મંત્રજપો હોમો દાનં ચૈવ તપસ્તથા

સ્થંડિલે પ્રતિમાયાં ચ હ્યગ્નૌ બ્રાહ્મણવિગ્રહે
સમારાધનમિત્યેવં ષોડશૈરુપચારકૈઃ

ઉત્તરોત્તરવૈશિષ્ટ્યાત્પૂર્વાભાવે તથોત્તરમ્
નેત્રયોઃ શિરસો રોગે તથા કુષ્ઠસ્ય શાંતયે

આદિત્યં પૂજયિત્વા તુ બ્રાહ્મણાન્ભોજયેત્તતઃ
દિનં માસં તથા વર્ષં વર્ષત્રયમથવાપિ વા

પ્રારબ્ધં પ્રબલં ચેત્સ્યાન્નશ્યેદ્રોગજરાદિકમ્
જપાદ્યમિષ્ટદેવસ્ય વારાદીનાં ફલં વિદુઃ

પાપશાંતિર્વિશેષેણ હ્યાદિવારે નિવેદયેત્
આદિત્યસ્યૈવ દેવાનાં બ્રાહ્મણાનાં વિશિષ્ટદમ્

સોમવારે ચ લક્ષ્મ્યાદીન્સંપદર્થં યજેદ્બુધઃ
આજ્યાન્નેન તથા વિપ્રાન્સપત્નીકાંશ્ચ ભોજયેત્

કાલ્યાદીન્ભૌમ વારે તુ યજેદ્રોગપ્રશાંતયે
માષમુદ્ગાઢકાન્નેન બ્રહ્મણાંશ્ચૈવ ભોજયેત્

સૌમ્યવારે તથા વિષ્ણું દધ્યન્નેન યજેદ્બુધઃ
પુત્રમિત્રકલત્રાદિપુષ્ટિર્ભવતિ સર્વદા

આયુષ્કામો ગુરોર્વારે દેવાનાં પુષ્ટિસિદ્ધયે
ઉપવીતેન વસ્ત્રેણ ક્ષીરાજ્યેન યજેદ્બુધઃ

ભોગાર્થં ભૃગવારે તુ યજેદ્દેવાન્સમાહિતઃ
ષડ્રસોપેતમન્નં ચ દદ્યાદ્બ્રાહ્મણતૃપ્તયે

સ્ત્રીણાં ચ તૃપ્તયે તદ્વદ્દેયં વસ્ત્રાદિકં શુભમ્
અપમૃત્યુહરે મંદે રુદ્રાદ્રીંશ્ચ યજેદ્બુધઃ

તિલહોમેન દાનેન તિલાન્નેન ચ ભોજયેત્
ઇત્થં યજેચ્ચ વિબુધાનારોગ્યાદિફલં લભેત્

દેવાનાં નિત્યયજને વિશેષયજનેપિ ચ
સ્નાને દાને જપે હોમે બ્રાહ્મણાનાં ચ તર્પણે

તિથિનક્ષત્રયોગે ચ તત્તદ્દેવપ્રપૂજને
આદિવારાદિવારેષુ સર્વજ્ઞો જગદીશ્વરઃ

તતદ્રૂપેણ સર્વેષામારોગ્યાદિફલપ્રદઃ
દેશકાલાનુસારેણ તથા પાત્રાનુસારતઃ

દ્રવ્યશ્રદ્ધાનુસારેણ તથા લોકાનુસારતઃ
તારતમ્યક્રમાદ્દેવસ્ત્વારોગ્યાદીન્પ્રયચ્છતિ

શુભાદાવશુભાંતે ચ જન્મર્ક્ષેષુ ગૃહે ગૃહી
આરોગ્યાદિસમૃદ્ધ્યર્થમાદિત્યાદીન્ગ્રહાન્યજેત્

તસ્માદ્વૈ દેવયજનં સર્વાભીષ્ટફલપ્રદમ્
સમંત્રકં બ્રાહ્મણાનામન્યેષાં ચૈવ તાંત્રિકમ્

યથાશક્ત્યાનુરૂપેણ કર્તવ્યં સર્વદા નરૈઃ
સપ્તસ્વપિ ચ વારેષુ નરૈઃ શુભફલેપ્સુભિઃ

દરિદ્રસ્તપસા દેવાન્યજેદાઢ્યો ધનેન હિ
પુનશ્ચૈવંવિધં ધર્મં કુરુતે શ્રદ્ધયા સહ

પુનશ્ચ ભોગાન્વિવિધાન્ભુક્ત્વા ભૂમૌ પ્રજાયતે
છાયાં જલાશયં બ્રહ્મપ્રતિષ્ઠાં ધર્મસંચયમ્

સર્વં ચ વિત્તવાન્કુર્યાત્સદા ભોગપ્રસિદ્ધયે
કાલાચ્ચ પુણ્યપાકેન જ્ઞાનસિદ્ધિઃ પ્રજાયતે

ય ઇમં શૃણુતે ઽધ્યાયં પઠતે વા નરો દ્વિજાઃ
શ્રવણસ્યોપકર્તા ચ દેવયજ્ઞફલં લભેત્