શિવપુરાણ · અધ્યાય 1.12

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે વિદ્યેશ્વરસંહિતાયાંએકદશો ઽધ્યાયઃ
છપ્તેર્ 12
સૂત ઉવાચ
શૃણુધ્વમૃષયઃ પ્રાજ્ઞાઃ શિવક્ષેત્રં વિમુક્તિદમ્
તદાગમાંસ્તતો વક્ષ્યે લોકરક્ષાર્થમેવ હિ

પઞ્ચાશત્કોટિવિસ્તીર્ણા સશૈલવનકાનના
શિવાજ્ઞયા હિ પૃથિવી લોકં ધૃત્વા ચ તિષ્ઠતિ

તત્ર તત્ર શિવક્ષેત્રં તત્ર તત્ર નિવાસિનામ્
મોક્ષાર્થં કૃપયા દેવઃ ક્ષેત્રં કલ્પિતવાન્પ્રભુઃ

પરિગ્રહાદૃષીણાં ચ દેવાનાં પરિગ્રહાત્
સ્વયંભૂતાન્યથાન્યાનિ લોકરક્ષાર્થમેવ હિ

તીર્થે ક્ષેત્રે સદાકાર્યં સ્નાનદાનજપાદિકમ્
અન્યથા રોગદારિદ્ર્યમૂકત્વાદ્યાપ્નુયાન્નરઃ

અથાસ્મિન્ભારતે વર્ષે પ્રાપ્નોતિ મરણં નરઃ
સ્વયંભૂસ્થાનવાસેન પુનર્માનુષ્યમાપ્નુયાત્

ક્ષેત્રે પાપસ્ય કરણં દૃઢં ભવતિ ભૂસુરાઃ
પુણ્યક્ષેત્રે નિવાસે હિ પાપમણ્વપિ નાચરેત્

યેન કેનાપ્યુપાયેન પુણ્યક્ષેત્રે વસેન્નરઃ
સિંધોઃ શતનદીતીરે સંતિ ક્ષેત્રાણ્યનેકશઃ

સરસ્વતી નદી પુણ્યા પ્રોક્તા ષષ્ટિમુખા તથા
તત્તત્તીરે વસેત્પ્રાજ્ઞઃ ક્રમાદ્બ્રહ્મપદં લભેત્

હિમવદ્ગિરિજા ગંગા પુણ્યા શતમુખા નદી
તત્તીરે ચૈવ કાશ્યાદિપુણ્યક્ષેત્રાણ્યનેકશઃ

તત્ર તીરં પ્રશસ્તં હિ મૃગબૃહસ્પતૌ
શોણભદ્રો દશમુખઃ પુણ્યોભીષ્ટફલપ્રદઃ

તત્ર સ્નાનોપવાસેન પદં વૈનાયકં લભેત્
ચતુર્વીંશમુખા પુણ્યા નર્મદા ચ મહાનદી

તસ્યાં સ્નાનેન વાસેન પદં વૈષ્ણવમાપ્નુયાત્
તમસા દ્વાદશમુખા રેવા દશમુખા નદી

ગોદાવરી મહાપુણ્યા બ્રહ્મગોવધનાશિની
એકવિંશમુખા પ્રોક્તા રુદ્રલોકપ્રદાયિની

કૃષ્ણવેણી પુણ્યનદી સર્વપાપક્ષયાવહા
સાષ્ટાદશમુખાપ્રોક્તા વિષ્ણુલોકપ્રદાયિની

તુંગભદ્રા દશમુખા બ્રહ્મલોકપ્રદાયિની
સુવર્ણમુખરી પુણ્યા પ્રોક્તા નવમુખા તથા

તત્રૈવ સુપ્રજાયંતે બ્રહ્મલોકચ્યુતાસ્તથા
સરસ્વતી ચ પંપા ચ કન્યાશ્વેતનદી શુભા

એતાસાં તીરવાસેન ઇંદ્રલોકમવાપ્નુયાત્
સહ્યાદ્રિજા મહાપુણ્યા કાવેરીતિ મહાનદી

સપ્તવિંશમુખા પ્રોક્તા સર્વાભીષ્ટં પ્રદાયિની
તત્તીરાઃ સ્વર્ગદાશ્ચૈવ બ્રહ્મવિષ્ણુપદપ્રદાઃ

શિવલોકપ્રદા શૈવાસ્ તથા ઽભીષ્ટફલપ્રદાઃ
નૈમિષે બદરે સ્નાયાન્મેષગે ચ ગુરૌ રવૌ

બ્રહ્મલોકપ્રદં વિદ્યાત્તતઃ પૂજાદિકં તથા
સિંધુનદ્યાં તથા સ્નાનં સિંહે કર્કટગે રવૌ

કેદારોદકપાનં ચ સ્નાનં ચ જ્ઞાનદં વિદુઃ
ગોદાવર્યાં સિંહમાસે સ્નાયાત્સિંહબૃહસ્પતૌ

શિવલોકપ્રદમિતિ શિવેનોક્તં તથા પુરા
યમુનાશોણયોઃ સ્નાયાદ્ગુરૌ કન્યાગતે રવૌ

ધર્મલોકે દંતિલોકે મહાભોગપ્રદં વિદુઃ
કાવેર્યાં ચ તથાસ્નાયાત્તુલાગે તુ રવૌ ગુરૌ

વિષ્ણોર્વચનમહાત્મ્યાત્સર્વાભીષ્ટપ્રદં વિદુઃ
વૃશ્ચિકે માસિ સંપ્રાપ્તે તથાર્કે ગુરુવૃશ્ચિકે

નર્મદાયાં નદીસ્નાનાદ્વિષ્ણુલોકમ્વાપ્નુયાત્
સુવર્ણમુખરીસ્નાનં ચાપગે ચ ગુરૌ રવૌ

શિવલોકપ્રદમિતિ બ્રાહ્મણો વચનં યથા
મૃગમાસિ તથા સ્નાયાજ્જાહ્નવ્યાં મૃગગે ગુરૌ

શિવલોકપ્રદમિતિ બ્રહ્મણો વચનં યથા
બ્રહ્મવિષ્ણ્વોઃ પદે ભુક્ત્વા તદંતે જ્ઞાનમાપ્નુયાત્

ગંગાયાં માઘમાસે તુ તથાકુંભગતે રવૌ
શ્રાદ્ધં વા પિંડદાનં વા તિલોદકમથાપિવા

વંશદ્વયપિત્ઃણાં ચ કુલકોટ્યુદ્ધરં વિદુઃ
કૃષ્ણવેણ્યાં પ્રશંસંતિ મીનગે ચ ગુરૌ રવૌ

તત્તત્તીર્થે ચ તન્માસિ સ્નાનમિંદ્રપદપ્રદમ્
ગંગાં વા સહ્યજાં વાપિ સમાશ્રિત્ય વસેદ્બુધઃ

તત્કાલકૃતપાપસ્ય ક્ષયો ભવતિ નિશ્ચિતમ્
રુદ્રલોકપ્રદાન્યેવ સંતિ ક્ષેત્રાણ્યનેકશઃ

તામ્રપર્ણી વેગવતી બ્રહ્મલોકફલપ્રદે
તયોસ્તીરે હિ સંત્યેવ ક્ષેત્રાણિ સ્વર્ગદાનિ ચ

સંતિ ક્ષેત્રાણિ તન્મધ્યે પુણ્યદાનિ ચ ભૂરિશઃ
તત્ર તત્ર વસન્પ્રાજ્ઞસ્તાદૃશં ચ ફલં લભેત્

સદાચારેણ સદ્વૃત્ત્યા સદા ભાવનયાપિ ચ
વસેદ્દયાલુઃ પ્રાજ્ઞો વૈ નાન્યથા તત્ફલં લભેત્

પુણ્યક્ષેત્રે કૃતં પુણ્યં બહુધા ઋદ્ધિમૃચ્છતિ
પુણ્યક્ષેત્રે કૃતં પાપં મહદણ્વપિ જાયતે

તત્કાલં જીવનાર્થશ્ચેત્પુણ્યેન ક્ષયમેષ્યતિ
પુણ્યમૈશ્વર્યદં પ્રાહુઃ કાયિકં વાચિકં તથા

માનસં ચ તથા પાપં તાદૃશં નાશયેદ્દ્વિજાઃ
માનસં વજ્રલેપં તુ કલ્પકલ્પાનુગં તથા

ધ્યાનાદેવ હિ તન્નશ્યેન્નાન્યથા નાશમૃચ્છતિ
વાચિકં જપજાલેન કાયિકં કાયશોષણાત્

દાનાદ્ધનકૃતં નશ્યેન્ના ઽન્યથાકલ્પકોટિભિઃ
ક્વચિત્પાપેન પુણ્યં ચ વૃદ્ધિપૂર્વેણ નશ્યતિ

બીજાંશશ્ચૈવ વૃદ્ધ્યંશો ભોગાંશઃ પુણ્યપાપયોઃ
જ્ઞાનનાશ્યો હિ બીજાંશો વૃદ્ધિરુક્તપ્રકારતઃ

ભોજાંશો ભોગનાશ્યસ્તુ નાન્યથા પુણ્યકોટિભિઃ
બીજપ્રરોહે નષ્ટે તુ શેષો ભોગાય કલ્પતે

દેવાનાં પૂજયા ચૈવ બ્રહ્મણાનાં ચ દાનતઃ
તપોધિક્યાચ્ચ કાલેન ભોગઃ સહ્યો ભવેન્નૃણામ્
તસ્માત્પાપમકૃત્વૈવ વસ્તવ્યંસ્સુખમિચ્છતા