શિવપુરાણ · અધ્યાય 1.11

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે વિદ્યેશ્વરસંહિતાયાં દશમો ઽધ્યાયઃ
છપ્તેર્ 11
ઋષય ઊચુઃ
કથં લિંગં પ્રતિષ્ઠાપ્યં કથં વાતસ્ય લક્ષણમ્
કથં વા તત્સમભ્યર્ચ્યં દેશે કાલે ચ કેન હિ

સૂત ઉવાચ
યુષ્મદર્થં પ્રવક્ષ્યામિ બુદ્ધ્યતામવધાનતઃ
અનુકૂલે શુભે કાલે પુણ્યે તીર્થે તટે તથા

યથેષ્ટં લિંગમારોપ્યં યત્ર સ્યાન્નિત્યમર્ચનમ્
પાર્થિવેન તથાપ્યેનં તૈજસેન યથારુચિ

કલ્પલક્ષણસંયુક્તં લિંગં પૂજાફલં લભેત્
સર્વલક્ષણસંયુક્તં સદ્યઃ પૂજાફલપ્રદમ્

ચરે વિશિષ્યતે સૂક્ષ્મં સ્થાવરે સ્થૂલમેવ હિ
સલક્ષણં સપીઠં ચ સ્થાપયેચ્છિવનિર્મિતમ્

મંડલં ચતુરસ્રં વા ત્રિકોણમથવા તથા
ખટ્વાંગવન્મધ્યસૂક્ષ્મં લિંગપીઠં મહાફલં

પ્રથમં મૃચ્છિલાદિભ્યો લિગં લોહાદિભિઃ કૃતમ્
યેન લિંગં તેન પીઠં સ્થાવરે હિ વિશિષ્યતે

લિંગં પીઠં ચરે ત્વેકં લિંગં બાણકૃતં વિના
લિંગપ્રમાણં કર્ત્ઃણાં દ્વાદશાંગુલમુત્તમમ્

ન્યૂનં ચેત્ફલમલ્પં સ્યાદધિકં નૈવ દૂષ્યતે
કર્તુરેકાંગુલન્યૂનં ચરેપિ ચ તથૈવ હિ

આદૌ વિમાનં શિલ્પેન કાર્યં દેવગણૈર્યુતમ્
તત્ર ગર્ભગૃહે રમ્યે દૃઢે દર્પણસંનિભો ભૂષિતે

નવરત્નૈશ્ચ દિગ્દ્વારે ચ પ્રધાનકૈઃ
નીલં રક્તં ચ વૈ દૂર્યં શ્યામં મારકતં તથા

મુક્તાપ્રવાલગોમેદવજ્રાણિ નવરત્નકમ્
મધ્યે લિંગં મહદ્દ્રવ્યં નિક્ષિપેત્સહવૈદિકે

સંપૂજ્ય લિંગં સદ્યાદ્યૈઃ પઞ્ચસ્થાને યથાક્રમમ્
અગ્નૌ ચ હુત્વા બહુધા હવિષાસ કલં ચ મામ્

અભ્યર્ચ્ય ગુરુમાચાર્યમર્થૈઃ કામૈશ્ચ બાંધવમ્
દદ્યાદૈશ્વર્યમર્થિભ્યો જડમપ્યજડં તથા

સ્થાવરં જંગમં જીવં સર્વં સંતોષ્ય યત્નતઃ
સુવર્ણપૂરિતે શ્વભ્રે નવરત્નૈશ્ચ પૂરિતે

સદ્યાદિ બ્રહ્મ ચોચ્ચાર્ય ધ્યાત્વા દેવં પરં શુભમ્
ઉદીર્ય ચ મહામંત્રમોંકારં નાદઘોષિતમ્

લિંગં તત્ર પ્રતિષ્ઠાપ્ય લિગં પીઠેન યોજયેત્
લિંગં સપીઠં નિક્ષિપ્ય નિત્યલેપેન બંધયેત્

એવં બેરં ચ સંસ્થાપ્યં તત્રૈવ પરમં શુભમ્
પઞ્ચાક્ષરેણ બેરં તુ ઉત્સવાર્થં વહિસ્તથા

બેરં ગુરુભ્યો ગૃહ્ણીયાત્સાધુભિઃ પૂજિતં તુ વા
એવં લિંગે ચ બેરે ચ પૂજા શિવપદપ્રદા

પુનશ્ચ દ્વિવિધં પ્રોક્તં સ્થાવરં જંગમં તથા
સ્થાવરં લિંગમિત્યાહુસ્તરુગુલ્માદિકં તથા

જંગમં લિંગમિત્યાહુઃ કૃમિકીટાદિકં તથા
સ્થાવરસ્ય ચ શુશ્રૂષા જંગમસ્ય ચ તર્પણમ્

તત્તત્સુખાનુરાગેણ શિવપૂજાં વિદુર્બુધાઃ
પીઠમંબામયં સર્વં શિવલિંગં ચ ચિન્મયમ્

યથા દેવીમુમામંકે ધૃત્વા તિષ્ઠતિ શંકરઃ
તથા લિંગમિદં પીઠં ધૃત્વા તિષ્ઠતિ સંતતમ્

એવં સ્થાપ્ય મહાલિંગં પૂજયેદુપચારકૈઃ
નિત્યપૂજા યથા શક્તિધ્વજાદિકરણં તથા

ઇતિ સંસ્થાપયેલ્લિંગં સાક્ષાચ્છિવપદપ્રદમ્
અથવા ચરલિંગં તુ ષોડશૈરુપચારકૈઃ

પૂજયેચ્ચ યથાન્યાયં ક્રમાચ્છિવપદપ્રદમ્
આવાહનં ચાસનં ચ અર્ઘ્યં પાદ્યં તથૈવ ચ

તદંગાચમનં ચૈવ સ્નાનમભ્યંગપૂર્વકમ્
વસ્ત્રં ગંધં તથા પુષ્પં ધૂપં દીપં નિવેદનમ્

નીરાજનં ચ તાંબૂલં નમસ્કારો વિસર્જનમ્
અથવા ઽર્ઘ્યાદિકં કૃત્વા નૈવેદ્યાં તં યથાવિધિ

અથાભિષેકં નૈવેદ્યં નમસ્કારં ચ તર્પણમ્
યથાશક્તિ સદાકુર્યાત્ક્રમાચ્છિવપદપ્રદમ્

અથવા માનુષે લિંગેપ્યાર્ષે દૈવે સ્વયંભુવિ
સ્થાપિતે ઽપૂર્વકે લિંગે સોપચારં યથા તથા

પૂજોપકરણે દત્તે યત્કિંચિત્ફલમશ્નુતે
પ્રદક્ષિણાનમસ્કારૈઃ ક્રમાચ્છિવપદપ્રદમ્

લિંગં દર્શનમાત્રં વા નિયમેન શિવપ્રદમ્
મૃત્પિષ્ટગોશકૃત્પુષ્પૈઃ કરવીરેણ વા ફલૈઃ

ગુડેન નવનીતેન ભસ્મનાન્નૈર્યથારુચિ
લિંગં યત્નેન કૃત્વાંતે યજેત્તદનુસારતઃ

અંગુષ્ઠાદાવપિ તથા પૂજામિચ્છંતિ કેચન
લિંગકર્મણિ સર્વત્ર નિષેધોસ્તિ ન કર્હિચિત્

સર્વત્ર ફલદાતા હિ પ્રયાસાનુગુણં શિવઃ
અથવા લિંગદાનં વા લિંગમૌલ્યમથાપિ વા

શ્રદ્ધયા શિવભક્તાય દત્તં શિવપદપ્રદમ્
અથવા પ્રણવં નિત્યં જપેદ્દશસહસ્રકમ્

સંધ્યયોશ્ચ સહસ્રં વા જ્ઞેયં શિવપદપ્રદમ્
જપકાલે મકારાંતં મનઃશુદ્ધિકરં ભજેત્

સમાધૌ માનસં પ્રોક્તમુપાંશુ સાર્વકાલિકમ્
સમાનપ્રણવં ચેમં બિંદુનાદયુતં વિદુઃ

અથ પઞ્ચાક્ષરં નિત્યં જપેદયુતમાદરાત્
સંધ્યયોશ્ચ સહસ્રં વા જ્ઞેયં શિવપદપ્રદમ્

પ્રણવેનાદિસંયુક્તં બ્રાહ્મણાનાં વિશિષ્યતે
દીક્ષાયુક્તં ગુરોર્ગ્રાહ્યં મંત્રં હ્યથ ફલાપ્તયે

કુંભસ્નાનં મંત્રદીક્ષાં માતૃકાન્યાસમેવ ચ
બ્રાહ્મણઃ સત્યપૂતાત્મા ગુરુર્જ્ઞાની વિશિષ્યતે

દ્વિજાનાં ચ નમઃપૂર્વમન્યેષાં ચ નમોન્તકમ્
સ્ત્રીણાં ચ ક્વચિદિચ્છંતિ નમો તં ચ યથાવિધિ

વિપ્રસ્ત્રીણાં નમઃ પૂર્વમિદમિચ્છંતિ કેચન
પઞ્ચકોટિજપં કૃત્વા સદા શિવસમો ભવેત્

એકદ્વિત્રિચતુઃકોટ્યાબ્રહ્માદીનાં પદં વ્રજેત્
જપેદક્ષરલક્ષંવા અક્ષરાણાં પૃથક્પૃથક્

અથવાક્ષરલક્ષં વા જ્ઞેયં શિવપદપ્રદમ્
સહસ્રં તુ સહસ્રાણાં સહસ્રેણ દિનેન હિ

જપેન્મંત્રાદિષ્ટસિદ્ધિર્નિત્યં બ્રાહ્મણભોજનાત્
અષ્ટોત્તરસહસ્રં વૈ ગાયત્રીં પ્રાતરેવ હિ

બ્રાહ્મણસ્તુ જપેન્નિત્યં ક્રમાચ્છિવપદપ્રદાન્
વેદમંત્રાંસ્તુ સૂક્તાનિ જપેન્નિયમમાસ્થિતઃ

એકં દશાર્ણં મંત્રં ચ શતોનં ચ તદૂર્ધ્વકમ્
અયુતં ચ સહસ્રં ચ શતમેકં વિના ભવેત્

વેદપારાયણં ચૈવ જ્ઞેયં શિવપદપ્રદમ્
અન્યાન્બહુતરાન્મંત્રાઞ્જપેદક્ષરલક્ષતઃ

એકાક્ષરાંસ્તથા મંત્રાઞ્જપેદક્ષરકોટિતઃ
તતઃ પરં જપેચ્ચૈવ સહસ્રં ભક્તિપૂર્વકમ્

એવં કુર્યાદ્યથાશક્તિ ક્રમાચ્છિવ પદં લભેત્
નિત્યં રુચિકરં ત્વેકં મંત્રમામરણાંતિકમ્

જપેત્સહસ્રમોમિતિ સર્વાભીષ્ટં શિવાજ્ઞયા
પુષ્પારામાદિકં વાપિ તથા સંમાર્જનાદિકમ્

શિવાય શિવકાર્યાથે કૃત્વા શિવપદં લભેત્
શિવક્ષેત્રે તથા વાસં નિત્યં કુર્યાચ્ચ ભક્તિતઃ

જડાનામજડાનાં ચ સર્વેષાં ભુક્તિમુક્તિદમ્
તસ્માદ્વાસં શિવક્ષેત્રે કુર્યદામરણં બુધઃ

લિંગાદ્ધસ્તશતં પુણ્યં ક્ષેત્રે માનુષકે વિદુઃ
સહસ્રારત્નિમાત્રં તુ પુણ્યક્ષેત્રે તથાર્ષકે

દૈવલિંગે તથા જ્ઞેયં સહસ્રારત્નિમાનતઃ
ધનુષ્પ્રમાણસાહસ્રં પુણ્યં ક્ષેત્રે સ્વયં ભુવિ

પુણ્યક્ષેત્રે સ્થિતા વાપી કૂપાદ્યપુષ્કરાણિ ચ
શિવગંગેતિ વિજ્ઞેયં શિવસ્ય વચનં યથા

તત્ર સ્નાત્વા તથા દત્ત્વા જપિત્વા હિ શિવં વ્રજેત્
શિવક્ષેત્રં સમાશ્રિત્ય વસેદામરણં તથા

દાહં દશાહં માસ્યં વા સપિંડીકરણં તુ વા
આબ્દિકં વા શિવક્ષેત્રે ક્ષેત્રે પિંડમથાપિ વા

સર્વપાપ વિનિર્મુક્તઃ સદ્યઃ શિવપદં લભેત્
અથવા સપ્તરાત્રં વા વસેદ્વા પઞ્ચરાત્રકમ્

ત્રિરાત્રમેકરાત્રં વા ક્રમાચ્છિવપદં લભેત્
સ્વવર્ણાનુગુણં લોકે સ્વાચારાત્પ્રાપ્નુતે નરઃ

વર્ણોદ્ધારેણ ભક્ત્યા ચ તત્ફલાતિશયં નરઃ
સર્વં કૃતં કામનયા સદ્યઃ ફલમવાપ્નુયાત્

સર્વં કૃતમકામેન સાક્ષાચ્છિવપદપ્રદમ્
પ્રાતર્મધ્યાહ્નસાયાહ્નમહસ્ત્રિષ્વેકતઃ ક્રમાત્

પ્રાતર્વિધિકરં જ્ઞેયં મધ્યાહ્નં કામિકં તથા
સાયાહ્નં શાંતિકં જ્ઞેયં રાત્રાવપિ તથૈવ હિ

કાલો નિશીથો વૈ પ્રોક્તોમધ્યયામદ્વયં નિશિ
શિવપૂજા વિશેષેણ તત્કાલે ઽભીષ્ટસિદ્ધિદા

એવં જ્ઞાત્વા નરઃ કુર્વન્યથોક્તફલભાગ્ભવેત્
કલૌ યુગે વિશેષેણ ફલસિદ્ધિસ્તુ કર્મણા

ઉક્તેન કેનચિદ્વાપિ અધિકારવિભેદતઃ
સદ્વૃત્તિઃ પાપભીરુશ્ચેત્તતત્ફલમવાપ્નુયાત્

ઋષય ઊચુઃ
અથ ક્ષેત્રાણિ પુણ્યાનિ સમાસાત્કથયસ્વ નઃ
સર્વાઃ સ્ત્રિયશ્ચ પુરુષા યાન્યાશ્રિત્ય પદં લભેત્

સૂત યોગિવરશ્રેષ્ઠ શિવક્ષેત્રાગમાંસ્તથા
સૂત ઉવાચ
શૃણુત શ્રદ્ધયા સર્વક્ષેત્રાણિ ચ તદાગમાન્