શિશુપાલવધ · અધ્યાય 8

આયાસાદલઘુતરસ્તનૈઃ સ્વનદ્ભિઃ શ્રાન્તાનામવિકચલોચનારવિન્દૈઃ ।
અભ્યમ્ભઃ કથમપિ યોષિતાં સમૂહૈસ્તૈરુર્વીનિહિતચલત્પદં પ્રચેલે

યાન્તીનાં સમમસિતભ્રુવાં નતત્વાદંસાનાં મહતિ નિતાન્તમન્તરે ઽપિ ।
સંસક્તૈવિપુલતયા મિથો નિતમ્બૈઃ સમ્બાધં બૃહદપિ તદ્બભૂવ વર્ત્મ

નીરન્ધ્રદ્રુશિશિરાં ભુવં વ્રજન્તીઃ સાશઙ્કં મુહુરિવ કૌતુકાત્કરૈસ્તાઃ ।
પસ્પર્શ ક્ષણમનિલાકુલીકૃતાનાં શાખાનામતુહિનરશ્મિરન્તરાલૈઃ

એકસ્યાસ્તપનકરૈઃ કરાલિતયા બિભ્રાણઃ સપદિ સિતોષ્ણાવરણત્વમ્ ।
સેવાયૈ વદનસરોજનિર્જિતશ્રીરાગસ્ય પ્રિયમિવ ચન્દ્રમાશ્ચકાર

સ્વં રાગાદુપરિ વિતન્વતોત્તરીયં કાન્તેન પ્રતિવારિતાતપાયાઃ ।
સચ્છત્રાદપરવિલાસિનીસમૂહચ્છાયાસીદધિકતરા તદાપરસ્યાઃ

સંસ્પર્શસુખોપચીયમાને સર્વાઙ્ગે કરતલલગ્નવલ્લભાયાઃ ।
કૌશેયં વ્રજદપિ ગાઢતામજસ્રં સસ્રંસે વિગલિતનીવિ નીરજાક્ષ્યાઃ

ગચ્છન્તીરલસમવેક્ષ્ય વિસ્મયિન્યસ્તાસ્તન્વીર્ન વિદધિરે ગતાનિ હંસ્યઃ ।
બુદ્ધ્વા વા જિતમપરેણ કામમાષ્કુર્વીત સ્વગુણમપત્રપઃ ક એવ

શ્રીમદ્ભિર્જિતપુલિનાનિ માધવીનામારોહૈર્નિબિડબૃહન્નિતમ્બબિમ્બૈઃ ।
પાષાણસ્ખલનવિલોલમાશુ નૂનં વૈલક્ષ્યાદ્યયુરવરોધનાનિ સિન્ધોઃ

મુક્તાભિઃ સલિલરયાસ્તશુક્તિમુક્તાભિઃ કૃતરુચિ સૈકતં નદીનામ્ ।
સ્ત્રીલોકઃ પરિકલયાઞ્ચકાર તુલ્યં પલ્યઙ્કૈર્વિગલિતહારચારુભિઃ સ્વૈઃ

આધ્રાય શ્રમજમનિન્દ્યબન્ધું નિશ્વાસશ્વસનમસક્તમઙ્ગનાનામ્ ।
આરણ્યાઃ સુમનસ ઈષિરે ન ભૃઙ્ગૈરૌચિત્યં ગણયતિ કો વિશેષકામઃ

આયાન્ત્યાં નિજયુવતૌ વનાત્સશઙ્કં બર્હાણામપરશિખણ્ડિનીં ભરેણ ।
આલોક્ય વ્યવદધતં પુરો મયૂરં કામિન્યઃ શ્રદધુરનાર્જવં નરેષુ

આલાપૈસ્તુલિતરવાણિ માધવીનાં માધુર્યાદમલપતત્રિણાં કુલાનિ ।
અન્તર્ધામુપયયુરુત્પલાવલીષુ પ્રાદુષ્કાત્ક ઇવ જિતઃ પુરઃ પરેણ

મુગ્ધાયાઃ સ્મરલલિતેષુ ચક્રવાક્યા નિશઙ્કં દયિતતમેન ચુમ્બિતાયાઃ ।
પ્રણેશાનભિ વિદધુર્વધૂતહસ્તાઃ સીત્કારં સમુચિતમુત્તરં તરુણ્યઃ

ઉત્ક્ષિપ્તસ્ફુટિતસરોરુહાર્ઘ્યમુચ્ચૈઃ સસ્નેહં વિહગરુતૈરિવાલપન્તો ।
નારીણામથ સરસી સફેનહાસા પ્રીત્યેવ વ્યતનુત પાદ્યમૂર્મિહસ્તૈઃ

નિત્યાયા નિજવસતેર્નિરાસિરે યદ્રાગેણ શ્રિયમરવિન્દતઃ કરાગ્રૈઃ ।
વ્યક્તત્વં નિયતમનેન નિન્યુરસ્યાઃ સાપત્ન્યં ક્ષિતિસુતવિદ્વિષો મહિષ્યઃ

આસ્કન્દન્ કથમપિ યોષિતો ન યાવદ્ભીમત્યઃ પ્રિયકરધાર્યમાણહસ્તાઃ ।
ઔત્સુક્યાત્ત્વરિતમમૂસ્તદમ્બુ તાવત્સંક્રાન્તપ્રતિમતયા દધાવિવાન્તઃ

તાઃ પૂર્વં સચકિતમાગમય્ય ગાધં કૃત્વાથો મૃદુ પદમન્તરાવિશન્ત્યઃ ।
કામિન્યો મન ઇવ કામિનઃ સરાગૈરઙ્ગૈસ્તજ્જલમનુરઞ્જયાંબભૂ

સંક્ષોભં પયસિ મુહુર્મહેભકુમ્ભશ્રીભાજા કુચયુગલેન નીયમાને ।
વિશ્લેષં યુગમગમદ્રથાઙ્ગનામ્નોરુદ્વૃત્તઃ ક ઇવ સુખાવહઃ પરેષાં

આસીના તટભુવિ સસ્મિતેન ભર્ત્રા રમ્ભોરુવતિરુતં સરસ્યનિચ્છુઃ ।
ધુન્વાના કરયુગમીક્ષિતું વિલાસાઞ્શીતાલુઃ સલિલગતેન સિચ્યતે સ્મ

નેચ્છન્તી સમમુના સરો ઽવગાઢું રોધસ્તઃ પ્રતિજલમીરિતા સખીભિઃ ।
આશ્લક્ષદ્ભયચકિતેક્ષણં નવોઢા વોઢારં વિપદિ ન દૂષિતાતિભૂમિઃ

તિષ્ઠન્તં પયસિ પુમાંસમંસમાત્રે તદ્દઘ્નં તદવયતી કિલાત્મનો ઽપિ ।
અભ્યેતું સુતનુરભીરિયેષ મૌગ્ધ્યાદાશ્લેષિ દ્રુતમમુના નિમજ્જતીતિ

આનાભેઃ સરસિ નતભ્રુવાવગાઢે ચાપલ્યાદથ પયસસ્તરઙ્ગહસ્તૈઃ ।
ઉચ્છ્રાયિસ્તનયુગમધ્યરોહિ લબ્ધસ્પર્શાનાં ભવતિ કુતો ઽથવાવ્યવસ્થા

કાન્તાનાં કુવલયમપ્યપાસ્તમક્ષ્ણોઃ શોભાભિર્ન મુખરુચાહમેકમેવ ।
સંહર્ષાદલિવિરુતૈરિતીવ ગાયલ્લોલોર્મૌ પયસિ મહોત્પલં નનર્ત

ત્રસ્યન્તી ચલશફરીવિઘટ્ટિતોરૂવામોરૂરતિશયમાપ વિભ્રમસ્ય ।
ક્ષુભ્યન્તિ પસભમહો વિનાપિ હેતોર્લીલાભિઃ કિમુ સતિ કારણે રમણ્યઃ

આકૃષ્ટવપુર્લતૈસ્તરદભિસ્તસ્યામ્ભસ્તદથ સરોમહાર્ણવસ્ય ।
અક્ષોભિ પ્રસૃતવિલોબાહુપક્ષૈર્યોષાણાંમુરુભિરુરોજગણડસ્શૈલૈઃ

ગામ્ભીર્યં દધદપિરન્તુમઙ્ગનાભિઃ સંક્ષોભં જધનવિઘટ્ટનેન નીતઃ ।
અમ્ભોધિવિકસિતવારિજાનનો ઽસૌ મર્યાદાં સપદિ વિલઙ્ઘયાંબભૂવ

આદાતું દયિતમિવાવગાઢમારાદૂર્મીણાં તતિભિરભિપ્રસાર્યમાણઃ ।
કસ્યાશ્ચિદ્વિતતચલચ્છિખાઙ્ગુલીકો લક્ષ્મીવાન્ સરસિ રરાજ કેશહસ્તઃ

ઉન્નિદ્રપ્રિયકમનોરમં રમણ્યાઃ સંરેજે સરસિ વપુઃ પ્રકાશમેવ ।
યુક્તાનાં વિમલતયા તિરસ્ક્રિયાયૈ નાક્રામન્નપિ હિ ભવત્યલં જલૌઘઃ

કિં તાવત્સરસિ સરોજમેતદાહોસ્વિન્મુખમવભાસતે યુવત્યાઃ ।
સંશય્ય ક્ષણમિતિ નિશ્ચિકાય કશ્ચિદ્વિવ્યોકૈર્બકસહવાસિનાં પરોક્ષૈઃ

શૃઙ્ગાણિ દ્રુતકનકોજ્વલાનિ ગન્ધાઃ કૌસુમ્ભં પૃથુકુચકુમ્ભસઙ્ગિવાસઃ ।
માર્દ્વીકં પ્રયતમસન્નિધાનંમાસન્નારીણામિતિ જલકેલિસાધનાનિ

ઉત્તુઙ્ગાદનિલચલાંશુકાસ્તટાન્તાચ્ચેતોભિઃ સહ ભયદર્શિતનાં પ્રિયાણાં ।
શ્રેણિભિર્ગુરુભિરતૂર્ણમુત્પતન્તયસ્તોયેષુ દ્રુતતરમઙ્ગના નિપેતુઃ

મુગ્ધત્વાદવિદિતકૈતવપ્રયોગા ગચ્છન્ત્યઃ સપદિ પરાજયં તરુણ્યઃ ।
તા કાન્તૈઃ સહ કરપુષ્કરેરિતામ્બુવ્યાત્યુક્ષીમભિસરણગ્લહામદીવ્યન્

યોગ્યસ્ય ત્રિનયનલોચનાર્ચિર્નિદગ્ધસ્મરપૂતનાધિરાજ્યલક્ષ્મ્યાઃ ।
કાન્તાયાઃ કરકલશોદ્યતૈઃ પયોભિરવક્ત્રેન્દોરકૃતમહાભિષેકમેકઃ

શિઞ્ચન્ત્યાઃ કથમપિ બાહુમુન્નમય્ય પ્રેયાંસં મનસિજદુઃખદુર્લાયાઃ ।
સૌવર્ણં વલયમવાગલત્કરાગ્રાલ્લવણ્યશ્રિય ઇવ શેષમઙ્ગનાયાઃ

સ્નિહ્યન્તી દૃશમપરા નિધાય પૂર્ણં મૂર્તેન પ્રણયરસેન વારિણેવ ।
કન્દર્પપ્રવણમાનાઃ સખીસિસિક્ષાલક્ષ્યેણ પ્રતિયુવમઞ્જલિં ચકાર

આનન્દં દધતિ મુખે કરોદકેન શ્યામાયા દયિતતમેન સિચ્યમાને ।
ઈર્ષ્યન્ત્યા વદનમસિક્તમપ્યનલ્પસ્વેદામ્બુસ્નપિતમજાયતેતરસ્યાઃ

ઉદ્વીક્ષ્ય પ્રિયકરકુડ્મલાપવિદ્ધૈર્વક્ષોજદ્વયમભિષિક્તમન્યનાર્યાઃ ।
અમ્ભોભિર્મુહુરસિચદ્વધૂરમર્ષદાત્મીયં પૃથુતરનેત્રયુગમમુક્તૈઃ

કુર્વદ્ભિમુખરુચિમુજ્જવલામજસ્રં યૈસ્તોયૈરસિચત વલ્લભાં વિલાસી ।
તૈરેવ પ્રતિયુવતેરકારિ દૂરાત્કાલુષ્યં શશધરદીધિતિચ્છટાચ્છૈઃ

રાગાન્ધીકૃતનયનેન નામધેયવ્યત્યાસાદભિમુખમીરિતઃ પ્રિયેણ ।
માનિન્યા વપુષિ પતન્નિસર્ગમન્દો ભિન્દાનો હૃદયમસાહિ નોદવજ્રઃ

પ્રેમ્ણોરઃ પ્રણયિનિ સિઞ્ચતિ પ્રિયાયાઃ સંતાપં નવજલવિપ્રુષો ગૃહીત્વા ।
ઉદ્ધૂતાઃ કઠિનકુચસ્થલાભિઘાતાદાસન્નાં ભૃશમપરાઙ્ગનામધાક્ષુઃ

સંક્રાન્તં પ્રિયતમવક્ષસો ઽઙ્ગરાગંસાધ્વસ્યાઃ સરસિ હરિષ્યતે ઽધુનામ્ભઃ ।
તુષ્ટ્વૈવં સપદિ હૃતે ઽપિ તત્ર તેપે કસ્યશ્ચિત્સ્ફુટનખલક્ષ્મણઃ સપત્ન્યા

હૃતાયાઃ પ્રતિસખિકામિનાન્યનામ્ના હ્રીમત્યાઃ સરસિ ગલન્મુખેન્દુકાન્તેઃ ।
અન્તધિં દ્રુતમિવ કર્તુમશ્રુવર્ષૈર્ભૂમાનં ગમયિતુમીષિરે પયાંસિ

સિક્તાયાઃ ક્ષણમભિષિચ્ય પૂર્વમન્યામન્યસ્યાઃ પ્રણયવતા બતાબલાયઃ ।
કાલિમ્ના સમધિત મન્.રેવ વક્ત્રં પ્રાપાક્ષ્ણોર્ગલદપશબ્દમઞ્જનામ્ભઃ

ઉદ્વોઢું કનકવિભૂષણાન્યશક્તઃ સધ્રીચા વલયિતપદ્મનાલસૂત્રઃ ।
આરૂઢપ્રતિવનિતાકટાક્ષભારઃ સાધીયો ગુરરભવદ્ભુજસ્તરુણ્યાઃ

આબદ્ધપ્રચુરપરાર્ઘ્યકિઙ્કિણીકો રામાણામનવરતોદગાહભાજામ્ ।
નારાવં વ્યતનુત મેખલાકલાપઃ કસ્મિન્વા સજલગુણે ગિરાં પટુત્વમ્

પર્યચ્છે સરસિ હૃતેંઽશુકે પયોભિર્લોલાક્ષે સુરતગુરાવપત્રપિષ્ણોઃ ।
સુશ્રેણ્યા દલવસનેન વીચિહસ્તન્યસ્તેન દ્રુતમકૃતાબ્જિનિ સખાત્વમ્

નારીભિર્ગુરુજઘનસ્થલાનાં આસ્યશ્રીવિજિતવિકાસિવારિજાનામ્ ।
લોલત્વાદપહરતાં તદઙ્ગરાગસંજજ્ઞે સ કલુષ આશયો જલાનામ્

સૌગન્ધં દધદપિ કામમઙ્ગનાનાં દૂરત્વાદ્ગતમાનનોપમાનમ્ ।
નેદીયો જિતમિતિ લજ્જયેવ તાસામાલોલે પયસિ મનોત્પલં મમજ્જ

પ્રભ્રષ્ટૈ સરભસમમ્ભસો ઽવગાહક્રીડાભિર્વિદલિતયૂથિકાપિશઙ્ગૈઃ ।
આકલ્પૈઃ સરસિ હિરણ્મયૈર્વધૂનામૌર્વાગ્નિદ્યુતિશકલૈરિવ વ્યરાજિ

આસ્માકી યુવતિદૃશામસૌ તનોતિ ચ્છાયેવ શ્રિયમનપાયિનીં કિમેભિઃ ।
મત્વૈવં સ્વગુણપિધાનસાભ્યસૂયૈઃ પનીયૈરિતિ વિદધાવિરે ઽઞ્જનાનિ

નિર્ધૌતે સતિ હરિચન્દને જલૌઘૈરાપાણ્ડોર્ગતપરભાગયાઙ્ગનાયાઃ ।
અહ્નાય સ્તનકલશદ્વયાદુપેયે વિચ્છેદઃ સહૃદયયેવ હારયષ્ટ્યા

અન્યૂનં ગુણમમૃતસ્ય ધારયન્તી સમ્ફુલ્લસ્ફુરિતસરોરુહાવતંસા ।
પ્રેયોભિઃ સહ સરસી નિષેવ્યમાણા રક્તત્વં વ્યધિત વધૂદૃશાં સુરા ચ

સ્નાન્તીનાં બૃહદમલોદબિન્દુચિત્રૈ રેજાતે રુચિરદૃશામુરોજકુમ્ભૌ ।
હારાણાં મણિભિરુપાશ્રિતૌ સમન્તાદુત્સૂત્રૈર્ગુણવદુપઘ્નકામ્યયેવ

આરૂઢઃ પતિત ઇતિ સ્વસમ્ભવો ઽપિ સ્વચ્છાનાં પરિહરણીયતામુપૈતિ ।
કર્ણેભ્યશ્ચ્યુતમસિતોલ્પલં વધૂનાં વીચિભિસ્તટમનુ યન્નિરાસુરાપઃ

દન્તાનામધરમયાવકં પદાનિ પ્રત્યગ્રાસ્તનુમવિલેપનાં નખાઙ્ગાઃ ।
આનિન્યુઃ શ્રિયમધિતોયમઙ્ગનાનાં શોભાયૈ વિપદિ સદાશ્રિતા ભવન્તિ

કસ્યાશ્ચિનમુખમનુ ધૌતપત્રલેખં વ્યાતેને સલિલભરાવલમ્બિનીભિઃ ।
કિઞ્ચલ્કવ્યતિકરપિઞ્ચરાન્તરાભિશ્ચિત્રશ્રીરલમલકાગ્રવલ્લરીભિઃ

વક્ષેભ્યો ઘનમનુલેપનં યદૂનામુત્તંસાનાહરત વારિ મૂર્ધજેભ્યઃ ।
નેત્રાણાં મદરુચિરક્ષતૈવ તસ્થૌ ચક્ષુષ્યઃ ખલુ મહતાં પરૈરલઙ્ઘ્યઃ

યો બાહ્યઃ સ ખલુ જલૈર્નિરાસિ રાગો યશ્ચિત્તે સ તુ તદવસ્થ એવ તેષામ્ ।
ધીરાણાં વ્રજતિ હિ સર્વ એવ નાન્તઃપાતિત્વાદભિભવનીયતાં પરસ્ય

ફેનાનામુરસિરુહેષુ હારલીલા ચેલશ્રીર્જઘનસ્થલેષુ શૈવલાનામ્ ।
ગણ્ડેષુ સ્ફુટરચનાબ્જપત્ર્ત્રવલ્લી પર્યાપ્તં પયસિ વિભૂષણં વધૂનામ્

ભ્રશ્દ્ભિર્જલમભિ ભૂષણૈર્વધૂનામઙ્ગેભ્યો ગુરુભિરમજ્જિ લજ્જયેવ ।
નિર્માલ્યૈરથ નનૃતે ઽવધીરિતાનામપ્યુચ્ચૈર્ભવતિ લઘીયસાં હિ ધાર્ષ્ટ્યમ્

આમૃષ્ટસ્તિલકરુચઃ સ્રજો નિરસ્તા નીરક્તં વસનમપાકૃતોઙ્ગરાગઃ ।
કામઃ સ્ત્રીરનુશાયવાનિવ સ્વપક્ષવ્યાઘાતાદિતિ સુતરાં ચકાર ચારૂઃ

શીતાર્તિં બલવદુપેયુષતેવ નીરૈરાસેકાચ્છિશિરસમીરકમ્પિતેન ।
રામાણામભિનવયૌવનોષ્મભાજોરાશ્લેષિ સ્તનતટયોર્નવંશુકેન

શ્ચ્યોતદ્ભિઃ સમધિકમાત્તમઙ્ગસઙ્ગાલ્લાવણ્યન્તનુમદિવામ્બુ વાસસો ઽન્તૈઃ ।
ઉત્તેરે તરલતરઙ્ગલીલાનિષ્ણાતૈરથ સરસઃ પ્રિયાસમૂહૈઃ

દિવ્યાનામપિ કૃતવિસ્મયાં પુરસ્તાદમ્ભસ્તઃ સ્ફુરદરવિન્દચારુહસ્તામ્ ।
ઉદ્વીક્ષ્યશ્રિયમિવ કાઞ્ચિદુત્તરન્તીંમસ્માર્ષીજ્જલનિધિમન્મથનસ્ય શૌરિઃ

શ્લક્ષ્ણં યત્પરિહિતમેતયોઃ કિલાન્તર્ધાનાર્થં તદુકસેકસક્તમૂર્વોઃ ।
નારીણાં વિમલતરૌ સમુલ્લસન્ત્યા ભાસન્તર્દધતુરુરૂદુકૂલમેવ

વાસાંસિ ન્યવસત યાનિ યોષિતસ્તાઃ શુભ્રાભ્રદ્યુતિભિરહાસિ તૈર્મુદેવ ।
અત્યાક્ષુઃ સ્નપનગલજ્જલાનિ યાનિ સ્થૂલાશ્રુસ્રુતિભિરરોદિઃ તૈઃ શુચેવ

આર્દ્રત્વદતિશાયિનીમુપેયિવદ્ભિઃ સંસક્તિં ભૃશમપિ ભૂરિશોવધૂતૈઃ ।
અઙ્ગેભ્યઃ કથમપિ વામલોચનાં વિશ્લેષો બત નવરક્તકૈઃ પ્રપેદે

પ્રત્યંસં વિલુલિતમૂર્ધજા ચિરાય સ્નાનાર્દ્રં વપુરુદવાપયત્ કિલૈકા ।
નાજાનાદભિમતમન્તિકે ઽભિવીક્ષ્ય સ્વેદામ્બુદ્રવમભવત્તરાં પુનસ્તત્

સીમન્તં નિજમનુબધ્નતી કરાભ્યામાલક્ષ્યસ્તનતટબાહુમૂલભાગા ।
ભર્ત્રાન્યા મુહુરભિલષ્યતા નિદધ્યે નૈવાહો વિરમતિ કૌતુકં પ્રિયેભ્યઃ

સ્વચ્છામ્ભઃસ્નપનવિધૌતમઙ્ગમોષ્ઠસ્તામ્બૂલદ્યુતિવિશદો વ્લાસિનીનામ્ ।
વાસશ્ચ પ્રતનુ વિવિક્તમસ્ત્વિતીયાનાકલ્પો યદિ કુસુમેષુણા ન શૂન્યઃ

ઇતિ ધૌતપુરન્ધ્રિમત્સરાન્સરસિમજ્જનેન શ્રિયમાપ્તવતો ઽતિશાયિનીમપમલાઙ્ગભાસઃ ।
અવલોક્ય તદૈવ યાદવાનપરવારિરાશેઃ શિસિરેતરરોચિષાપ્યપાં તતિષુ મઙ્ક્તુમીષે