સિદ્ધાર્થચરિત્રકાવ્ય · ભાગ 2133

સવાસનોન્મૂલિતસર્વકિલ્વિષસ્તપોધનઃ કશ્ચિદપશ્ચિમઃ સતામ્ ॥ 6.42 ॥
અમુષ્ય યઃ શાસનમાશ્રિતો જનો જરાવિકારાદિતરઙ્ગભઙ્ગુરમ્ ।
ક્રમેણ નિસ્તીર્ય સ જન્મસાગરં પ્રયાતિ નિર્વાણપદં નિરુત્તરમ્ ॥ 6.43 ॥
ઇતિ પ્રવીરાઃ ક્ષિતિપાલનન્દનપ્રબોધનાર્થં વિબુધાનુભાવતઃ ।
વિતેનિરે વાઙ્મનસાતિગોચરં તપોનિધેસ્તસ્ય ચરિત્રવર્ણનમ્ ॥ 6.44 ॥
ઇત્થં શ્રુત્વા સારથીનાં વચસ્તલ્લબ્ધોપાયઃ સંસૃતેર્નિષ્ક્રમાય ।
સન્તુષ્ટાન્તર્માનસો રાજસૂનુર્ભૂયો ઽપ્યૈચ્છત્ કર્તુમુદ્યાનલીલામ્ ॥ 6.45 ॥
ઇતિ બુદ્ધઘોષવિરચિતે પદ્યચૂડામણિનામ્નિ મહાકાવ્યે ષષ્ઠઃ સર્ગઃ ॥
સપ્તમઃ સર્ગઃ
સિદ્ધાર્થસ્યોદ્યાનપ્રવેશઃ
પ્રચોદિતાશ્વઃ પુનરેવ સૂતૈઃ પ્રતોદહસ્તૈર્નરલોકવીરઃ ।
આખણ્ડલોદયાનમનો ઽભિરામમારામમત્યદ્ભુતમાવિવેશ ॥ 7.1 ॥
વિદ્યાગૃહં પઞ્ચમપાઠકાનાં વિકલ્પતૂણીરમનન્યયોનેઃ ।
ગઞ્જાગૃહં ષટ્પદકામિનીનાં ક્રીડાગૃહં કિઞ્ચ વસન્તલક્ષ્મ્યાઃ ॥ 7.2 ॥
ચરાચરાણમભિવન્દનીયમાગન્તુમુદ્યાનામહીરુહસ્તમ્ ।
મરુદ્વશાદાનમિતૈઃ શિરોભિર્બદ્ધપ્રબાલાઞ્જલયઃ પ્રણેમુઃ ॥ 7.3 ॥
પરાગસમ્પત્સિકતાવકીર્ણે પર્યુક્ષિતે પુષ્પરસૈઃ પતદ્ભિઃ ।
કૃતોપહારે ગલિતૈઃ પ્રસૂનૈરુદ્યાનમધ્યે વિજહાર વીરઃ ॥ 7.4 ॥
લતાઙ્ગહારૈર્લલિતાલિગીતૈર્વનપ્રિયામઞ્જુરવૈશ્ચ વાદ્યૈઃ ।
આરામભૂમિં સ વિલોક્ય મેને સઙ્ગીતશાલામિવ શમ્બરારેઃ ॥ 7.5 ॥
તરુપ્રસૂનાન્યપચેતુકામા વામાલકા મન્દપદં ચરન્ત્યઃ ।
કુમારસેવાર્થમુપસ્થિતાનાં શઙ્કાં વિતેનુસ્તરુદેવતાનામ્ ॥ 7.6 ॥
આલાપમારામવિહારિણીનામાકર્ણયન્તો હરિણેક્ષણાનામ્ ।
વિલજ્જમાના ઇવ બદ્ધમૌનાસ્તસ્થુઃ ક્ષણં તત્ર વસન્તઘોષાઃ ॥ 7.7 ॥
મઞ્જીરનાદચ્છલતો મમાર્તિં ન સુભ્રુ! કુર્યા ઇતિ નાથતેવ ।
પદેન પઙ્કેરુહકોમલેન પસ્પર્શ કાચિચ્છનકૈરશોકમ્ ॥ 7.8 ॥
અશોકયષ્ટિસ્તરુણીજનસ્ય પાદામ્બુજસ્પર્શમિવાસહિષ્ણુઃ ।
નવપ્રવાલપ્રસવાપદેશાત્ કોપાનલજ્વાલમિવોત્સસર્જ ॥ 7.9 ॥
સુધામરીચિદ્યુતિશીતલેન કરામ્બુજસ્પર્શસુખેન કાચિત્ ।
ઉદ્ભિદ્યમાનાંકુરરોમહર્ષં પુત્રાગતાં પ્રાપયતિ સ્મ ચૂતમ્ ॥ 7.10 ॥
અસૂત સદ્યઃ સહકારશાખી નવાંકુરન્ પુઙ્ખિતચારુપત્રાન્ ।
અનન્યયોનેરભિમાનહેતૂ નરુન્તુદાન્ પાન્થબધૂજનાનામ્ ॥ 7.11 ॥
સૌગન્ધિકેન્દીવરવાસિતેન સલીલમન્તર્મુખસમ્ભૃતેન ।
પુરાણમાધ્વીકરસેન કાચિદશોકતાં કેસરમાનિનાય ॥ 7.12 ॥
મનોજ્ઞગન્ધૈર્વકુલદ્રુમાણાં સ્વયં વિકીર્ણૈઃ સુમનોનિકાયૈઃ ।
લતાપ્રતાનેન વિચિત્રમેકા સઙ્કલ્પયામાસ વિકલ્પકાઞ્ચીમ્ ॥ 7.13 ॥
ઉપાહૃતૈઃ કાઞ્ચનપુષ્પજાલૈરુદારગન્ધૈર્નવમલ્લિકાયાઃ ।
આપૂરયન્તી નિજકેશપાશમનઙ્ગતૂણીરમિવાબબન્ધ ॥ 7.14 ॥
આવર્જ્યશાખાં કરપલ્લવેન પ્રસહ્ય પુષ્પાપચયોન્મુખાયાઃ ।
રુષેવ કસ્યાશ્ચિદશોકયષ્ટિસ્તિરસ્કરોતિ સ્મ દૃશં પરાગૈઃ ॥ 7.15 ॥

કરેણ સાકં મમ કોમલેન સ્પર્ધામિદં કિં પરુષં ભજેત ।
ઇત્યાત્તરોષેવ સલીલમેકા ચૂતપ્રવાલસ્ય ચકાર ભઙ્ગમ્ ॥ 7.16 ॥
સિન્દૂરસૌન્દર્યસહોદરેણ શેફાલિકાપુષ્પરજઃકણેન ।
ચકાર સખ્યાઃ સવિલાસમેકા ફાલસ્થલે ચારુતમાલપત્રમ્ ॥ 7.17 ॥
આકૃષ્ય શાખાઃ સદયં લતાનામાલૂય હસ્તેન નવપ્રવાલમ્ ।
માણિક્યભૂષામપસાર્ય કણ્ઠે નિવેશયામાસ પતિઃ પરસ્યાઃ ॥ 7.18 ॥
કાચિત્ પ્રગલ્ભા રમણસ્ય કર્ણે નિવેશયન્તી કિલ કર્ણપૂરમ્ ।
આવેષ્ટ્ય કણ્ઠં ભુજબન્ધનેન કપોલકાન્તિં પરિચુમ્બતિ સ્મ ॥ 7.19 ॥
નવપ્રસૂનૈઃ સકલાઙ્ગનદ્ધૈર્મનોહરાઃ કાશ્ચન વારિજાક્ષ્યઃ ।
અયુગ્મબાણાયુધદેવતાનામાવિષ્કૃતાનામવહન્નભિવયામ્ ॥ 7.20 ॥
સ્તનાભિરામસ્તબકોજ્જ્વલાનાં દન્તચ્છદાપાટલપલ્લવાનામ્ ।
મધ્યે લતાનાઅં નિભૃતં વસન્તીં સખીં વિવેક્તું ન શશાક કાચિત્ ॥ 7.21 ॥
ઇત્થં કુમારસ્ય સહાવરાધૈઃ સલીલમારામવિહારભાજઃ ।
આલોકનાયેવ સહસ્રભાનુરાકાશમધ્યં પરમધ્યરુક્ષત્ ॥ 7.22 ॥
ચણ્ડાતપસ્પર્શવિવર્ધમાનમરીચિકાવાપિવિહારદક્ષઃ ।
સન્ધુક્ષયંસ્તાપમતીવ તાસાં મધ્યાહ્નશંસી મરુદાજગામ ॥ 7.23 ॥
છાયાસ્તરૂણામભિતઃ પ્રવૃત્તાશ્ચણ્ડાતપે ક્ષન્તુમિવાસમર્થાઃ ।
મૂલાલવાલં મુહુરમ્બુસેકસઞ્જાતશૈત્યં શનકૈરુપેયુઃ ॥ 7.24 ॥
વિહારસઞ્જાતપરિશ્રમાણાં વિલાસિનીનામલિકસ્થલીષુ ।
પ્રદુર્બભૂવુઃ શ્રમવારિલેશાઃ પ્રદ્યુમ્નકીર્ત્યઙ્કરનિર્વિશેષાઃ ॥ 7.25 ॥
ધર્મોદબિન્દુપ્રકરા વિરેજુઃ કપોલપાલીષુ નિતમ્બિનીનામ્ ।
સ્નાનાર્થમાનેતુમમૂઃ પુરસ્તાત્ તડાકદૂતા ઇવ સમ્પ્રયાતાઃ ॥ 7.26 ॥
આરામભૂમાવતિવાહ્ય તાપં માધ્યાહ્નિકં મધ્યમલોકપાલઃ ।
આસેવ્યમાનો વરવર્ણિનીભિરમ્ભોવિહારાર્થમવાપ વાપીમ્ ॥ 7.27 ॥
મન્દાનિલાન્દોલિતવીચિમાલાડોલાયમાનોન્મદરાજહંસીમ્ ।
સમ્ફુલ્લકલ્હારવિજૃમ્ભમાણસૌરભ્યપૂરપ્લવમાનભૃઙ્ગીમ્ ॥ 7.28 ॥
કુમુદ્વતીકોશપુટાવતીર્ણમાધ્વીકધારામધુરપ્રવાહામ્ ।
ઉત્તુઙ્ગકલ્લોલવિતાનરત્નરઙ્ગસ્થલીચંક્રમમાણમત્સ્યામ્ ॥ 7.29 ॥
એકત્ર ફુલ્લૈર્નવપુણ્ડરીકૈર્ગઙ્ગાનુષક્તામિવ દૃશ્યમાનામ્ ।
રક્તારવિન્દૈરિતરત્ર ભિન્નૈઃ શોણોપગૂઢામિવ શોભમાનામ્ ॥ 7.30 ॥
પતત્રિપક્ષપ્રવિકીર્ણપદ્મપરાગસિન્દૂરિતદિગ્વિભાગામ્ ।
સ શીકરાસૂત્રિતદુર્દિનાભાલોક્ય વાપીમધિકં નનન્દ ॥ 7.31 ॥
દુઢાવબદ્ધાયતકેશપાશૈઃ શૃઙ્ગાનુષઙ્ગોજ્જ્વલપાણિપદ્મૈઃ ।
સહાવરોધૈઃ સ વિહાર વાપીમવાતરત્ પાશધરપ્રભાવઃ ॥ 7.32 ॥
તત્પૂર્વમભ્યાગતમાદરેણ તમૂર્મિહસ્તૈઃ પરિતભ્ય વાપી ।
કર્ણાભિરામૈઃ કલહંસનાદૈર્વાર્ત્તાનુયોગં મધુરં ચકાર ॥ 7.33 ॥
અન્તર્વિગાઢે સતિ સુન્દરીભિરુદ્વેલતાં પ્રાપ મહાતડાગઃ ।
જલાશયાઃ સ્ત્રીષુ કૃતાનુષઙ્ગાઃ કથં નુ વેલાં ન વિલઙ્ઘ્યન્તિ ॥ 7.34 ॥
કઠોરકાન્તાકુચમણ્ડલાનામાઘાતભીતા ઇવ વેપમાનાઃ ।
કલ્લોલમાલાઃ કણિકાપદેશાન્મુક્તોપહારાનુપનિન્યુરાસામ્ ॥ 7.35 ॥

પદ્માકરે પઙ્કજલોચનાભિર્નરેન્દ્રસૂનુર્વિજહાર સાર્ધમ્ ।
સલીલમન્તઃપુરિકાઙ્ગનાભિઃ સાકં પ્રચેતા ઇવ વારિરાશૌ ॥ 7.36 ॥
કાન્તાકરોદઞ્ચિતવારિધારાઃ કાન્તસ્ય વાહ્વોરુપરિ પ્રકીર્ણાઃ ।
અયત્નબાલવ્યજનોપચારચાતુર્યધુર્યાઃ ક્ષણમાત્રમાસન્ ॥ 7.37 ॥
પરિસ્ફુરચ્છીકરદન્તુરાઙ્ગં પર્યાયવલ્ગત્કુચકુમ્ભહારમ્ ।
કાશ્ચિત્ કરૈઃ કાન્તમિવાપરાદ્ધમાસ્ફાલયામાસુરમન્દમમ્ભઃ ॥ 7.38 ॥
તરઙ્ગરઙ્ગે સહ ભૃઙ્ગગાનૈઃ સરોરુહે તાણ્ડવમાદધાને ।
હસ્તામ્બુજૈરાત્તમૃણાલદણ્ડૈરવાદયન્ વારિમૃદઙ્ગમન્યાઃ ॥ 7.39 ॥
નિમજ્જનોન્મજ્જનરાગિણીભિર્નિતમ્બિનીભિર્નિવિડસ્તડાગઃ ।
અશુમ્ભદમ્ભોનિધિરન્તરાન્તરાવિર્ભવન્તીભિરિવાપ્સરોભિઃ ॥ 7.40 ॥
ક્રીડાતડાકં ક્ષિતિપાલસૂનુઃ કેયૂરભોગીન્દ્રવૃતેન દોષ્ણા ।
મમન્થ ભૂભારધુરન્ધરેણ મન્થાદ્રિણા સિન્ધુમિવાબ્જનાભઃ ॥ 7.41 ॥
ક્ષોણીભુજા કુંકુમવારિધારા યન્ત્રપ્રયુક્તા રમણીમુખેષુ ।
પપાત પંકેરુહકાનનેષુ પ્રભેવ ભાનોઃ પ્રથમાવતારા ॥ 7.42 ॥
વામભ્રુવસ્તં મણિશૃઙ્ગમુક્તૈરવાકિરન્ કુંકુમવારિપૂરૈઃ ।
તથાગતઃ સો ઽયમતીવ રેજે સપલ્લવશ્રીરિવ પારિજાતઃ ॥ 7.43 ॥
કસ્યાશ્ચિદાવિષ્કૃતચન્દ્રિકાયાઃ કરાબ્જયન્ત્રપ્રહિતામ્બુધારા ।
પપાત પત્યુર્મણિમૌલિબન્ધે ગઙ્ગેવ દેવસ્ય જટાકલાપે ॥ 7.44 ॥
સ્વહસ્તયન્ત્રપ્રહિતાભિરદ્ભિઃ પિધાય કસ્યાશ્ચન નેત્રયુગ્મમ્ ।
વિટઃ પરસ્યા વિનિમીલિતાક્ષ્યાશ્ચુચુમ્બ બિમ્બાધરમાદરેણ ॥
કયાચિદભ્યર્ણજુષઃ સલીલં કાન્તસ્ય કણ્ઠે પ્રહિતામ્બુધારા ।
ચેતોભુવા ચિત્તમૃગં ગ્રહીતું વ્યાપારિતા વાગુરિતેવ રેજે ॥ 7.46 ॥
વક્ત્રે મનોજ્ઞસ્મિતચન્દ્રિકાભૂદ્ વક્ષોરુહે નિર્ઝરકાન્તિરાસીત્ ।
મધ્યે બભૂવાભ્રસરિદ્વિલાસો વામભ્રુવાં મજ્જનવારિધારા ॥ 7.47 ॥
આપ્લાવયામાસ કરોદકેન વક્ત્રં સ કસ્યાશ્ચન માનવત્યાઃ ।
તદેવ તન્માનપરિગ્રહસ્ય જલાઞ્જલિપ્રક્રમમાલલમ્બે ॥ 7.48 ॥
નિમજ્ય કાસાઞ્ચિદુદઞ્ચિતાનાં વક્ષોરુહાઃ પ્રક્ષરદમ્બુધારાઃ ।
ચકાશિરે ચઞ્ચુપુટાપકૃષ્ટમૃણાલનાલા ઇવ ચક્રવાકાઃ ॥ 7.49 ॥
નિરાકૃતે કાપિ તરઙ્ગવાતૈઃ સ્તનોત્તરીયે સતિ લજ્જમાના ।
કુચસ્થલં નવ્યનખવ્રણાઙ્કં ડિણ્ડીરપિણ્ડેન તિરશ્ચકાર ॥ 7.50 ॥
કસ્યાશ્ચિદન્તઃસલિલે નિમજ્ય સમુચ્ચલન્ત્યાઃ સરસં મુખાબ્જમ્ ।
સમુજ્જિહાનસ્ય સમુદ્રમધ્યાત્ તારાપતેર્બિમ્બમિવાબભાસે ॥ 7.51 ॥
અમ્ભોવિહારાકુલિતૈઃ પયોભિરપાકૃતેષ્વઞ્જનમણ્ડનેષુ ।
રોષાદિવાન્તઃપુરમુન્દરીણાં નેત્રારવિન્દાન્યરુહણીબભૂવુઃ ॥ 7.52 ॥
પયોધરાઃ પઙ્કજલોચનાનાં પાથોવિહારે પતદમ્બુધારાઃ ।
નાગેન્દ્રકુમ્ભા ઇવ નદ્ધહારાઃ સનિર્ઝરૌઘા ઇવ શૈલશૃઙ્ગાઃ ॥ 7.53 ॥
અનઙ્ગસામ્રાજ્યમહાભિષેકકુમ્ભાવિવામ્ભોરુહલોચનાયાઃ ।
વક્ષોરુહૌ મઙ્ગલશૃઙ્ગસંસ્થૈરવાકિરન્ વારિભરૈઃ પરસ્યાઃ ॥ 7.54 ॥
બિભૂષણૈર્વિદ્રુમપુષ્યરાગવૈડૂર્યગારુત્મતપદ્મરાગૈઃ ।
અઙ્ગચ્યુતૈરમ્બુજલોચનાનાં રત્નાકરો ઽભૂત્ કમલાકરો ઽપિ ॥ 7.55 ॥

એવં સ કૃત્વા સરસીવિહારં સહાવરોધૈઃ સરસીરુહાક્ષઃ ।
ઉત્તીર્ય તસ્યાસ્તટસન્નિવિષ્ટં બદ્ધોપચારં સદનં વિવેશ ॥ 7.56 ॥
તત્રાનુરક્તૈઃ સહ મિત્રવર્ગૈઃ સઙ્કલ્પિતાકલ્પવિકલ્પવેષઃ ।
રસોત્તરવ્યઞ્જનપાકહૃદ્યમાહારમાર્યઃ પરમભ્યનન્દત્ ॥ 7.57 ॥
વિચિત્રપટ્ટાસ્તરણોપપન્નં વિકીર્ણપુષ્પપ્રકરં કુમારઃ ।
અભ્યન્તરસ્થાપિતભદ્રપીઠમાસ્થાનિકં મણ્ડપમધ્યવાત્સીત્ ॥ 7.58 ॥
તત્ર ક્ષોણીરમણતનયો મણ્ડપે વાણિનીનાં નૃત્તારમ્ભૈર્નિરુપમરસૈર્વાદ્યઘોષૈર્મનોજ્ઞૈઃ ।
વીણાનાદૈઃ શ્રવણસુભગૈર્વેણુનાદૈશ્ચ હૃદ્યૈઃ
શ્રીમાનહ્નસ્ત્રિભુવનગુરુઃ શેષમેષ વ્યનૈષીત્ ॥ 7.59 ॥
ઇતિ બુદ્ધઘોષચરિતે પદ્યચુડામણિનામ્નિ મહાકાવ્યે સપ્તમઃ સર્ગઃ ॥
અષ્ટમઃ સર્ગઃ
સૂર્યાસ્તકાલવર્ણનમ્
તત્રાન્તરે બિમ્બમમન્દરાગં પપાત ભાનોદિશિ પશ્ચિમાયામ્ ।
આકાશકોશાદ્ ગલિતસ્ય નીલાદ્ આકૃષ્ટલીલં મણિદર્પણસ્ય ॥ 8.1 ॥
આકાશસિન્ધોરપરાહ્ણકર્ણધારાધિપઃ સંહૃતરશ્મિજાલઃ ।
પ્રક્ષેપણીભિઃ સ્ફટિકાત્મિકાભિર્દિગન્તતીરં તરણિં નિનાય ॥ 8.2 ॥
અશોકપુષ્પસ્તબકાભિતામ્રમસ્તાચલે મણ્ડલમુષ્ણભાનોઃ ।
બભાર સિન્ધોર્મથને વિષક્તપ્રવાલવલ્લીવલસ્ય શોભામ્ ॥ 8.3 ॥
ભાસ્વાનભીપ્સુઃ પરાલોકયાત્રાં પદ્માકરેષુ પ્રતિબિમ્બલક્ષાત્ ।
આપ્રચ્છનાર્થં પ્રિયબાન્ધવાનામમ્ભોજિનીનામિવ સમ્પ્રવિષ્ટઃ ॥ 8.4 ॥
ક્રમેણ મધ્યં ચરમામ્બુરાશેઃ પ્રાભાકરં બિમ્બમલઞ્ચકાર ।
હરિન્મણિશ્યામમિવાચ્યુતસ્ય વક્ષઃસ્થલં કૌસ્તુભનામ રત્નમ્ ॥ 8.5 ॥
આવર્તવેગાદપરમ્બુરાશેરાવૃત્તબિમ્બં હરિદશ્વબિમ્બમ્ ।
ભૂયો ઽપિ ચક્રભ્રમમુન્મૃજાર્થમારોપિતં વિશ્વસૃજેવ રેજે ॥ 8.6 ॥
મયા વિનાબ્ધિઃ પ્રલયપ્રસઙ્ગં વેલા કદાચિન્ન વિલઙ્ઘિતેતિ ।
સત્યં ચકારેવ તદઙ્ગહસ્તૈરાદાય તપ્તારુણલોહકૂટમ્ ॥ 8.7 ॥
દિનાવસાનેન પરીક્ષકેણ મન્દપ્રદીપ્તિદ્યુમણિર્મહાર્હઃ ।
ઔર્વાગ્નિના તેજયિતું કિલાન્તરુદન્વઙ્ગારભરે નિરસ્તઃ ॥ 8.8 ॥
અસ્તઙ્ગતે ભર્તરિ ભૃઙ્ગમાલામઙ્ગલ્યસૂત્રં દિવસાન્તધાત્રી ।
અમ્ભોજિનીનામપસૌરભાણામપાકરોદમ્બુરુહોપકણ્ઠાત્ ॥ 8.9 ॥
વિશ્લેષદુઃખાદિવ તિગ્મભાનોઃ સઙ્કોચભાજાં નલિનીવધૂનામ્ ।
શોકાગ્નિધૂમાલિરિવોજ્જજૃમ્ભે ભૃઙ્ગાવલી પઙ્કરુહાનનેમ્યઃ ॥ 8.10 ॥
સૌરભ્યલોભાત્ સવિધે ચરન્તી ભૃઙ્ગાવલી પદ્મવનેષુ રેજે ।
વિયોગિનીભિર્નલિનીવધૂભિર્વ્યાપારિતોદ્વન્ધનવાગુરેવ ॥ 8.11 ॥
વિહાય ભાસ્વાન્ નલિનીં સરાગામસ્તઙ્ગતો ઽભૂન્મમ બાલ્યમિત્રમ્ ।
ઇત્યાતિયોગાદિવ ચક્રવાકસ્ત્યક્ત્વા પ્રિયાં દીનતરં રરાસ ॥ 8.12 ॥
પ્રતાયમાના પ્રથમેતરસ્મિન્ કાષ્ઠાન્તરાલે કનતિ સ્મ સન્ધ્યા ।
દિવાનિશાન્યો ઽન્યનિપીડનેન જાજ્વલ્યમાના જ્વલનપ્રભેવ ॥ 8.13 ॥
અસ્તઙ્ગતં ભાસ્કરમમ્બરશ્રીરાલોક્ય શોકાતિશયાકુલેવ ।
નક્ષત્રમુક્તાક્ષવટં દધાના સન્ધ્યાતપં ચીવરમાલલમ્બે ॥ 8.14 ॥

રુદ્રાક્ષમાલાવલયોજ્જ્વલાનિ તપોધનાનાં કરપલ્લવાનિ ।
સન્ધ્યાપ્રણામાય સભૃઙ્ગચક્રૈઃ સઙ્કોચમાપુઃ સહ પદ્મષણ્ડૈઃ ॥ 8.15 ॥
આકાશનીલોત્પલભૃઙ્ગભઙ્ગિરાશાવધૂનીલપટોત્તરીયમ્ ।
વિશ્વમ્ભરાભૂમિગૃહપ્રવેશો ઽપ્યજૃમ્ભતાન્ધઙ્કરણી તમિસ્રા ॥ 8.16 ॥
નિષ્યન્દમાનૈરિવ ચન્દ્રકાન્તૈર્નિર્વાપિતાનાં તપનોપલાનામ્ ।
સમીઓઇરણોત્થા ઇવ ધૂમસાર્થાસ્તમોભરાસ્તરુરન્તરિક્ષમ્ ॥ 8.17 ॥
પ્રદોષવેધાઃ પ્રવરસ્ય તારાપ્રશસ્તિવર્ણાન્ લિખિતું હિમાંશોઃ ।
પયોદવીથીફલકં તમિસ્રમષીપ્રકારૈર્મલિનીચકાર ॥ 8.18 ॥
શર્વસ્ય સન્ધ્યાધૃતતાણ્ડવસ્ય કણ્ઠપ્રભાપુઞ્જ ઇવાન્ધકારઃ ।
જ્વલિષ્યતામોષધિપાદપાનાં કિઞ્ચાવૃણોદ્ ધૂમ ઇવાન્તરિક્ષમ્ ॥ 8.19 ॥
આવવ્રુરાકાશમતિપ્રભૂતા આશાન્તપર્યસ્તતમઃ સમૂહા ।
કૂલઙ્કષાઃ પ્રાવૃષિ વારિરાશિં કલિન્દપુત્ર્યા ઇવ વારિપૂરાઃ ॥ 8.20 ॥
વિભાવરીચમ્પકકર્ણપૂરા બભાસિરે વેશ્મસુ દીપલેખા ।
પલાયમાનસ્ય રવેઃ પટિષ્ઠૈર્બન્દીકૃતા ભાસ ઇવાન્ધકારૈઃ ॥ 8.21 ॥
જિજ્ઞાસમાનાસ્તિમિરપ્રવૃત્તિમર્કસ્ય ચારા ઇવ સઞ્ચરન્તઃ ।
સન્ધ્યાકૃશાનોરિવ વિષ્ફુલિઙ્ગાસ્તમોમણીનાં વ્યરુચન્ નિકાયાઃ ॥ 8.22 ॥
નિશાન્ધકારપ્રકરામ્બુવાહનિષ્ઠ્યૂતધારાકરકાભિરામૈઃ ।
તારાગણૈર્દન્તુરમન્તરિક્ષં કાન્તિં દધૌ કૈરવકાનનસ્ય ॥ 8.23 ॥
નિરંકુશાનાં તિમિરદ્વિપાનાં શુણ્ડાવિકીર્ણૈરિવ શીકરૌઘૈઃ ।
ઉદ્દામશોભૈર્નિકરૈરુડૂનાં તારાપથઃ શર્કરિલો બભૂવ ॥ 8.24 ॥
તમાલનીલં તગરાવદાતૈસ્તારાગણૈર્દન્તુરમન્તરિક્ષમ્ ।
અગસ્ત્યપીતસ્ય જહાર સિન્ધોરાકીર્ણમુક્તાનિકરસ્ય શોભામ્ ॥ 8.25 ॥
સમુદ્રગર્ભાન્તરમાશ્રયન્તં તમો ઽપહં ચન્દ્રમસં તનૂજમ્ ।
સમુદ્વહન્તી શતમન્તુકાષ્ઠા શનૈર્મુખે પાણ્ડરતામયાસીત્ ॥ 8.26 ॥
ચકાશિરે ચન્દ્રમસઃ સમુત્થાઃ સમુદ્રગૂઢસ્ય મયૂખમાલાઃ ।
પીત્પા પ્રવાહં તિમિભિઃ સરન્ધ્રૈઃ શિરોભિરૂર્ધ્વપ્રહિતા ઇવાપ ॥ 8.27 ॥
અર્ધોદિતઃ શીતકરસ્ય બિમ્બઃ કિઞ્ચિત્ સમાવિષ્કૃતલાઞ્છનશ્રીઃ ।
શૃઙ્ગારયોનેસ્ત્રિજગજ્જિગીષોર્વિષાઙ્કિતો બાણ ઇવાર્ધચન્દ્રઃ ॥ 8.28 ॥
તમાલનીલસ્ય સમુદ્રવિષ્ણોસ્તારાધિભૂમણ્ડલપુણ્ડરીકમ્ ।
આવર્તનાભીવિવરાદુદસ્થાદાલક્ષ્યચિહ્નભ્રમરાભિરામમ્ ॥ 8.29 ॥
સમુજ્જિહાનં લવણાબ્ધિમધ્યાત્ તારાપતેર્મણ્ડલમુત્તરઙ્ગાત્ ।
ઉવાહ તસ્માદભિમથ્યમાનાદુન્મજ્જદૈરાવતકુમ્ભલીલામ્ ॥ 8.30 ॥
ઉદ્યચ્છમાનસ્તુહિનાંશુમાલી યતઃ પ્રવાલારુણમણ્ડલો ઽભૂત્ ।
તદ્વાડવેનાર્ણમૂષિકાયામાવર્જિતૈરાહિત એવ રત્નૈઃ ॥ 8.31 ॥
સધૈર્યમાદાય તટેષુ પાદં પૂર્વાદ્રિમારોહતિ રાજસિંહે ।
ભૂતા ઇવ ધ્વાન્તમતઙ્ગજેન્દ્રા મહીભૃતાં ગહ્વરમાશ્રયન્તે ॥ 8.32 ॥
અસ્તાદ્રિશૃઙ્ગસ્ખલિતાગ્રપાદઃ પપાત ભાસ્વાનપરામ્બુરાશૌ ।
ઇતીવ ભીતઃ કટકાન્ કરેણ સ્પૃષ્ટ્વારુરોહ પ્રથમાદ્રિમિન્દુઃ ॥ 8.33 ॥
નવોદયાલોહિતમિન્દુબિમ્બં વિદિદ્યુતે પાર્વણમમ્બરાન્તે ।
સાયાહ્નમુદ્રાધિકૃતેન ધાતુદ્રવેણ સંન્યસ્તમિવૈકચિહ્નમ્ ॥ 8.34 ॥

વિભાવરીશઃ કરપલ્લવેન ભૃઙ્ગાવલીમઙ્ગલસૂત્રમાલામ્ ।
કુસુદ્વતીનાં કુમુદોપકણ્ઠે સંયોજયામાસ સકૌતુકાનામ્ ॥ 8.35 ॥
આકર્ણ્ય ગાનં મધુપાઙ્ગનાનાં કર્ણામૃતં પીત ઇવામૃતાંશુઃ ।
દિદેશ તાભ્યો મકરન્દગર્ભમામુદ્રિતં કૈરવકોશજાતમ્ ॥ 8.36 ॥
પત્યુઃ કરસ્પર્શપરિશ્લથસ્ય તમિસ્રકેશસ્ય નિશાઙ્ગનાયાઃ ।
નવપ્રસૂનૈરિવ વિપ્રકીર્ણૈર્નક્ષત્રજાલૈઃ શુશુભે નભઃશ્રીઃ ॥ 8.37 ॥
વિપક્વતારાધિપબિમ્બશઙ્ખવિમુક્તમુક્તાફલદન્તુરેવ ।
વ્યોમાપગાશીકરરાજિતેવ વિદિદ્યુતે તારકિતા નભઃશ્રીઃ ॥ 8.38 ॥
આકાશશય્યાતલમશ્નુવાને સુધાકરે ભર્તરિ સાનુરાગે ।
શ્યામાઙ્ગનાયાસ્તિમિરાન્તરીયમાકાશમધ્યાદપયાતમાસીત્ ॥ 8.39 ॥
પતિઃ પશુનામિવ કાલકૂટં પતિં નદીનામિવ કુમ્ભયોનિઃ ।
આદાય ચન્દ્રઃ કરપલ્લવેન ગાઢાન્ધકારં કવલીચકાર ॥ 8.40 ॥
વિયોગદુઃખાદિવ પાણ્ડરાઙ્ગીં વિલમ્બમાનભ્રમરાલકાન્તામ્ ।
કુમુદ્વતીમાસવપુષ્પદિગ્ધામાશ્વાસયામાસ કરેણ ચન્દ્રઃ ॥ 8.41 ॥
વેલાજલેષુ મણિદર્પણવિભ્રમેષુ ચ્છાયાગતેન શશલાઞ્છનમણ્ડલેન ।
વારાકરો વરુણભૂપતિના મણીનામેકાકરો રચિતમુદ્ર ઇવાશશઙ્ક ॥ 8.42 ॥
અન્તઃ પરિસ્ફુરિતબાલતમાલકાન્તિરાલક્ષ્યતે સ્મ રજનીકરમણ્ડલશ્રીઃ ।
આસૃક્વભાગવિવૃતાનનસૈંહિકેયદંષ્ટ્રાકરાલગરલદ્રવમુદ્રિતેવ ॥ 8.43 ॥
બિમ્બં પ્રદર્શિતકુરઙ્ગકલઙ્કરેખં વ્યક્તં બભૌ કુમુદિનીકુલદૈવતસ્ય ।
આવર્તમણ્ડલમિવાચલસાર્વભૌમકન્યાકલિન્દતનયામિલનોપજાતમ્ ॥ 8.44 ॥
અન્તઃસ્ફુરન્મૃગકલઙ્કમભંગુરાભમત્યર્થમેવ શુશુભે દ્વિજરાજબિમ્બમ્ ।
તાટઙ્કચક્રમિવ દન્તમયં તમિસ્રાવામભ્રુવો મરકતાઙ્કિતમધ્યદેશમ્ ॥ 8.45 ॥
અન્તર્મલીમસમભાદમૃતાંશુબિમ્બમમ્ભોદવાતમલિનોદરદર્પણાભમ્ ।
કણ્ઠપ્રભપ્રસરકર્બુરિતાન્તરાલં ભિક્ષાકપાલમિવ કિઞ્ચ કપાલપાણેઃ ॥ 8.46 ॥
સ્પષ્ટે પ્રદોષસમયે નરપાલસૂનુસ્ત્વષ્ટ્રા સમારચિતમઙ્ગલમણ્ડનશ્રીઃ ।
વારાઙ્ગનાભિરભિતો મણિદીપિકાભિરાસેવિતઃ સ્વભવનં પુનરાજગામ ॥ 8.47 ॥
ઇતિ બુદ્ધઘોષવિરચિતે પદ્યચૂડામણિનામ્નિ મહાકાવ્યે અષ્ટમઃ સર્ગઃ ॥
નવમઃ સર્ગઃ
કુમારસ્ય નીરાજનમ્
આગત્ય ગેહમધ્યાસ્ય કુમારો ભદ્રપીઠિકામ્ ।
આરબ્ધં માતૃધાત્રીભિરારાત્રિકમુપાદદે ॥ 9.1 ॥
મહારાજાધિરાજસ્ય તનયો મણ્ડપસ્થિતઃ ।
સિંહાસનમિયાયૈષ સિંહસંહનનસ્તતઃ ॥ 9.2 ॥
વારવામાલકાસ્તસ્ય મધુરાકૃતયઃ પુરઃ ।
આરેભિરે દર્શયિતુમદ્ભતં નૃત્તવિભ્રમમ્ ॥ 9.3 ॥
અસક્તહૃદયસ્તાસામ્ અઙ્ગહારમનોહરે ।
સઙ્ગીતે નવગીતે ઽપિ સ ચિન્તામન્તરા દદૌ ॥ 9.4 ॥
તદા બભૌ કુમારો ઽસૌ ચામરૈરમરોચ્છ્રિતૈઃ ।
સમીરણસમુદ્ધૂતૈસ્તરઙ્ગૈરિવ સાગરઃ ॥ 9.5 ॥
ધ્વજરત્નપતાકાભિઃ શુશુભે ક્ષોણિમણ્ડલમ્ ।

અન્તરિક્ષમિવાનેકવિદ્યુદ્વલ્લીભિરાવૃતમ્ ॥ 9.6 ॥
કાલાગરુમહાધૂમવલ્લીવેલ્લિતમમ્બરમ્ ।
કૃષ્ણોરગશતાકીર્ણં રસાતલમિવાબભૌ ॥ 9.7 ॥
બ્રહ્માણ્ડકુક્ષિમ્ભરિભિર્બધિરીકૃતદિઙ્મુખૈઃ ।
અનેકપટહધ્વાનૈરાધ્માતમભવન્નભઃ ॥ 9.8 ॥
ઐરાવત્ય ઇવાકાશરઙ્ગેષ્વમરયોષિતઃ ।
ઘનવાદ્યરવાશ્ચક્રુરખણ્ડં તાણ્ડવક્રમમ્ ॥ 9.9 ॥
તાસાં તરલસઞ્ચારદૃષ્ટિભિર્મુખમણ્ડલૈઃ ।
તારાપથસ્થલમભુત્ સહસ્રમૃગલાઞ્છનમ્ ॥ 9.10 ॥
વિદ્યાધરાશ્ચ ગન્ધર્વા વીણાગર્ભિતપાણયઃ ।
પૂર્વાપદાનમુખરાઃ પુરસ્તસ્ય પ્રતસ્થિરે ॥ 9.11 ॥
મહેન્દ્રકરવિક્ષિપ્તાઃ મન્દારસુમનોભરાઃ ।
ભુવનક્ષોભગલિતાઃ પુષ્ફુરુસ્તારકા ઇવ ॥ 9.12 ॥
ઇત્થમારાધિતો દેવૈર્દશત્રિતયયોજનમ્ ।
અતીત્ય પન્થાનમસાવગાદનવમાં નદીમ્ ॥ 9.13 ॥
મરાલમહિલાલીઢમૃણાલદલમેદુરામ્ ।
ગમ્ભીરમકરારાવમુખરીકૃતદિઙ્મુખામ્ ॥ 9.14 ॥
તરઙ્ગશીકરાસરતારાદન્તુરિતામ્બરામ્ ।
સરસીરુહસૌરભ્યસુરભીકૃતમારુતામ્ ॥ 9.15 ॥
કલ્લોલવલ્લીવલયસમુલ્લાસિતસારસામ્ ।
કલહંસકલત્રાણાં કણ્ઠદઘ્નોર્મિમણ્ડલીમ્ ॥ 9.16 ॥
મીનવિક્ષિપ્તકલ્હારપુઞ્જકિઞ્જલ્કરઞ્જિતામ્ ।
વિનિદ્રકમલોદીર્ણમધુદ્રવતરઙ્ગિતામ્ ॥ 9.17 ॥
તારણાય મહામ્ભોધેસ્તન્વન્ ગુણનિકામિવ ।
ચિન્તાયુક્તેન વાહેન તાં નદીમુદતીતરત્ ॥ 9.18 ॥
ઉત્તીર્ય તસ્યાઃ પુલિને તુરગાદવતીર્ય સઃ ।
છન્નં નિવર્તયામાસ દત્વા ભૂષાશ્ચ વાહનમ્ ॥ 9.19 ॥
આદિકલ્પસમુદ્ભૂતામાદિબ્રહ્મસમાહૃતામ્ ।
અગ્રહીદગ્રણીઃ પુંસાં તપોધનપરિષ્ક્રિયામ્ ॥ 9.20 ॥
આદાય તાપસાકલ્પમનલ્પગુણગુમ્ભિતમ્ ।
આચ્છાદ્ય તેન ચાત્માનમધત્ત તપસિ સ્થિતિમ્ ॥ 9.21 ॥
અથાવલોક્ય લોકેશં દીક્ષિતં શક્રદિઙ્મુખમ્ ।
આનન્દમન્દહસિતૈરિવ પાણ્ડરતામયાત્ ॥ 9.22 ॥
સમસ્તલોકનાથસ્ય તસ્ય શાસ્તુરિવાજ્ઞયા ।
શતમન્યુદિશાધત્ત સન્ધ્યાપાટલમમ્બરમ્ ॥ 9.23 ॥
તસ્યાવલોકનાયૈવ શાસ્યવંશશિખામણેઃ ।
અધ્યાસ્ત કૂલકૂટસ્થઃ પ્રથમાદ્રિં ગભસ્તિમાન્ ॥ 9.24 ॥
અજ્ઞાનમેવં જગતામપસાર્યં ત્વયેત્યપિ ।
અસ્યાદિશન્નિવ રવિરન્ધકારમપાકરોત્ ॥ 9.25 ॥
જ્ઞાનાલોકસ્ત્રિજગતામેવમેવ ત્વયેતિ ચ ।

અસ્યાદિશન્નિવાલોકમાવિશ્ચક્રે વિકર્તનઃ ॥ 9.26 ॥
દીક્ષિતે ભૂભૃતાં નાથે નિર્વિણ્ણા ઇવ ભૂભૃતઃ ।
અરુણાતપલક્ષેણ ચક્રિરે વલ્કધારણમ્ ॥ 9.27 ॥
આદિત્યબન્ધોર્બોધૈકસિન્ધોઃ સમુદયાદિવ ।
પ્રબોધમુદ્રામભજન્ સકલાઃ કમલાકરાઃ ॥ 9.28 ॥
કૃતકૃત્યં તમુદ્દિશ્ય કૃતાઞ્જલિપુટા ઇવ ।
આઅબદ્ધમુકુલાસ્તસ્થુરશેષાઃ કુમુદાકરાઃ ॥ 9.29 ॥
સન્માર્ગદેશિકસ્યાસ્ય તીર્થિકા ઇવ તેજસા ।
તપનસ્ય સમાક્રાન્તાસ્તારકા નિસ્ત્વિષો ઽભુવન્ ॥ 9.30 ॥
અવકાશપ્રદાનાર્થમિવ તત્કીર્તિસંહતેઃ ।
અશેષમાશાવિવરમાનશે ઽતિવિશાલતામ્ ॥ 9.31 ॥
સિદ્ધાર્થમુખશીતાંશું દૃષ્ટ્વા દીપ્તં દિવાપિ ચ ।
વ્રીડાવશાદિવ વિધુર્બભૂવ વિગતચ્છવિઃ ॥ 9.32 ॥
જગદેકગુરોસ્તસ્ય દર્શનાદિવ દીપ્તિમાન્ ।
વિગતોદયરાગશ્રીર્વિવેશાકાશમાશ્રમમ્ ॥ 9.33 ॥
મનોરથશતપ્રાપ્તપ્રવ્રજ્યારસનિર્વૃતઃ ।
દિનાનિ કાનિચિત્ તસ્યાસ્તીરે ચિક્ષેપ દેશિકઃ ॥ 9.34 ॥
અન્યેદ્યુરથ ભિક્ષાર્થમાદિભિક્ષુર્બુભુક્ષિતઃ ।
વ્યતીત્ય દૂરમધ્વાનં બિમ્બસારપુરીમગાત્ ॥ 9.35 ॥
વિશઙ્કટશિલાસાલવિજિતાવધિભૂધરાન્ ।
પાતાલાગાધપરિખાપલ્વલીકૃતસાગરામ્ ॥ 9.36 ॥
ઘોટીખુરપુટીકોટિક્રોડીકૃતધરાતલામ્ ।
માદ્યન્મદાવલાધીશમદપઙ્કિલવીથિકામ્ ॥ 9.37 ॥
માણિક્યસૌધવલભીવલમાનમરાલિકામ્ ।
વાતાયનમુખોદીર્ણધૂમરાજિવિરાજિતામ્ ॥ 9.38 ॥
બાલાચલતુલાકોટિવાચાલહરિદઞ્ચલામ્ ।
મન્દાનિલસમાધૂતધ્વજચૂડાલમન્દિરામ્ ॥ 9.39 ॥
વલારિકાર્મુકસ્મેરમણિતોરણમાંસલામ્ ।
વલ્લીકિસલયારબ્ધરથ્યાવન્દનમાલિકામ્ ॥ 9.40 ॥
વિશાલવિશિખાભોગમેખલોજ્જ્વલમધ્યમામ્ ।
વિહારવાપિકાવીચીસમીચીનોપશાખિકામ્ ॥ 9.41 ॥
તત્ર ભિક્ષાં સમાદાતું તપોધનશિખામણિઃ ।
વીથીષુ વીથીષુ શનૈર્વિજહાર વિનાયકઃ ॥ 9.42 ॥
મોહાપનોદમપ્યેનં મુનીન્દ્રમભિવીક્ષિતાઃ ।
મુગ્ધા વિદગ્ધાઃ સકલા મોહનિદ્રાં પ્રપેદિરે ॥ 9.43 ॥
વિગતોન્મેષસમ્મેષવિષ્ફારીકૃતચક્ષુષામ્ ।
મનોભવારિરપ્યાસાં મનોભવમજીજનત્ ॥ 9.44 ॥
તત્ર ભિક્ષાં સમાદાય શિક્ષાપાદવિચક્ષણઃ ।
તદભ્યર્ણગતં તૂર્ણં શિલોચ્ચયમશિશ્રિયત્ ॥ 9.45 ॥
ઉપકણ્ઠકલાલાપકાલકણ્ઠમનોહરમ્ ।

કણ્ઠીરવકરાઘાતચૂર્ણીકૃતગજાકુલમ્ ॥ 9.46 ॥
વેતણ્ડશુણ્ડાદણ્ડાભકુણ્ડલીશ્વરમણ્ડિતમ્ ।
શિખણ્ડિમણ્ડલારબ્ધતાણ્ડવં પાણ્ડરાહ્વયમ્ ॥ 9.47 ॥
વિશાલશિખરોદ્દેશવિશ્રાન્તજલદાધ્વગમ્ ।
વિહરન્મત્તમાતઙ્ગપુનરુક્તમહોપલમ્ ॥ 9.48 ॥
વિશઙ્કટશિલાકોટિપાટિતામ્બરકોટરમ્ ।
પઞ્ચાસ્યપાણિઓઅર્યસ્તગજમૌક્તિકવિસ્તૃતમ્ ॥ 9.49 ॥
નિર્ઝરીપૂરનિર્ધૌતકલધૌતશિલાતલમ્ ।
મેખલોપાન્તવિલસત્પુલિન્દપૃતનાપતિમ્ ॥ 9.50 ॥
તડાકે તસ્ય સિદ્ધાર્થઃ સ્નાત્વા નિકટવર્તિનિ ।
સ્થિત્વા તટશિલાપટ્ટે ભિક્ષાન્નરસમન્વભૂત્ ॥ 9.51 ॥
અપરેદ્યુર્વિનિર્ગત્ય તસ્માદેષ પુરાન્તરે ।
પિણ્ડપાતવિધિં કૃત્વા પ્રાપદભ્યર્ણકાનનમ્ ॥ 9.52 ॥
તડાકનિકટે નદ્યાસ્તટે શૈલે ચ કાનને ।
નિવસન્ દિવસાનેષ નિન્યે માન્યો બહૂનપિ ॥ 9.53 ॥
તપોવનેષુ ધન્યેષુ દુઃસાધાનિ તપાંસ્યપિ ।
ચચાર ધીરહૃદયઃ સંસારક્લેશશાન્તયે ॥ 9.54 ॥
અપ્રાપ્ય નિર્વાણપદં દુશ્ચરૈશ્વરિતૈરપિ ।
કો વાભ્યુપાયસ્તસ્યાર્થે ભવેદિત્યાકુલો ઽભવત્ ॥ 9.55 ॥
એકદા પારમીભાગ્યપરિપાકપ્રકાશનમ્ ।
સ્વપ્નપઞ્ચકમદ્રાક્ષીત્ સુચરિત્રનિધિઃ પ્રગે ॥ 9.56 ॥
દૃષ્ટ્વાવબુધ્ય સ્વપ્નાર્થં પ્રત્યવેત્ય વિચક્ષણઃ ।
નિશ્ચિકાયાહમદ્યૈવ નિર્વૃતિં પ્રાપ્નુયામિતિ ॥ 9.57 ॥
કૃત્વા દિનમુખાચારં ભિક્ષાવેલાં પ્રતીક્ષ્ય સઃ ।
આસાઞ્ચક્રે વટસ્યાધઃ પૂજાવિહિતસત્કૃતેઃ ॥ 9.58 ॥
અથ કાચિદ્ વિશાલાક્ષી દેવતાં તન્નિવાસિનોમ્ ।
અધિકૃત્ય તદા નિત્યે પાયસં પ્રાર્થનાપરા ॥ 9.59 ॥
તચ્છઙ્કયૈવ સા તસ્મૈ દદૌ પાત્રેણ પાયસમ્ ।
તદાદાય મહાસત્ત્વો યયૌ નૈરઞ્જરાતટમ્ ॥ 9.60 ॥
તસ્યાઃ શરન્નિશાકાશવિમલે સલિલે મુનિઃ ।
સ્નાત્વા સુવર્ણપાત્રસ્થં બુભુજે પાયસં બુધઃ ॥ 9.61 ॥
તતઃ કિસલયાલોકબાલાતપવિલાસિનિ ।
મનોજ્ઞકોકિલાલાપવાચાલહરિદઞ્ચલે ॥ 9.62 ॥
મન્દાનિલાધૂતલતાડોલાદુર્લલિતાલિનિ ।
બાલચૂતાંકુરાસ્વાદમોદમાનવનપ્રિયે ॥ 9.63 ॥
મન્દારકોરકસ્યન્દિમકરન્દસુગન્ધિનિ ।
મદગન્ધવહસ્પન્દકન્દલીકૃતકૌતુકે ॥ 9.64 ॥
ઉત્ફુલ્લમઞ્જરીપુઞ્જપિઞ્જરીકૃતસત્પથે ।
ભ્રમદ્ભ્રમરઝઙ્કારહુઙ્કારચકિતાધ્વગે ॥ 9.65 ॥
વિહઙ્ગપક્ષવિક્ષિપ્તપરાગભરપાંસુલે ।

માકન્દમધુસન્દોહજમ્બાલિતમહીતલે ॥ 9.66 ॥
પ્રફુલ્લસુમનોવલ્લીમતલ્લીયુતમારુતે ।
વસન્તકાલસામન્તસામ્રાજ્યમણિમણ્ડપે ॥ 9.67 ॥
તાલીતમાલહિન્તાલબહુલે સાલકાનને ।
સ્થિત્વા માધ્યન્દિનં તાપં નિનાય નરનાયકઃ ॥ 9.68 ॥
દિનાવસાને સમ્પ્રાપ્તે યામમાત્રાવધૌ યતઃ ।
ઉત્થાય ભગવાન્ બોધિં પ્રપેદે પ્રાજ્યવિક્રમઃ ॥ 9.69 ॥
બ્રહ્મણોપહિતાન્ દર્ભાન્ આદાય નિજપાણિઓના ।
ચિક્ષેપ દેશિકવરઃ પ્રાચ્યે બોધિમહીતલે ॥ 9.70 ॥
તત્ર કન્દર્પદર્પાણામ્ભેદ્યમતિકોમલમ્ ।
અપરાજિતપર્યઙ્કમ્ આવિરાસીન્મહાસનમ્ ॥ 9.71 ॥
આરુરોહાસનં તુઙ્ગમ્ અનઙ્ગરિપુમદ્ભુતમ્ ।
અંશુમાનિવ પૂર્વાદ્રિમ્ અશેષજનબોધકઃ ॥ 9.72 ॥
આરુઢબોધિપર્યઙ્કમ્ અભંગુરગુણં સુરાઃ ।
અમુમારેભિરે સ્તોતુમ્ અવાઙ્મનસગોચરમ્ ॥ 9.73 ॥
નમઃ સુગુણમાણિક્યસિન્ધવે રવિબન્ધવે ।
નમઃ સંસારપાથોધિસેતવે મુનિકેતવે ॥ 9.74 ॥
નમઃ સકલસંક્લેશહારિણે ગુણહારિણે ।
નમઃ સમસ્તતત્ત્વાર્થવેદિને ઽદ્વયવાદિને ॥ 9.75 ॥
કરુણાપૂરલહરીપરીવાહિતચક્ષુષે ।
ભાગધેયનિધાનાય ભગવન્! ભવતે નમઃ ॥ 9.76 ॥
કન્દર્પદર્પનિર્ભેદકર્મઠસ્ત્વં ન ચાપરઃ ।
પઞ્ચાનનં વિના કો હિ કુઞ્જરં શાસિતું ક્ષમઃ! ॥ 9.77 ॥
શૂરસ્ત્વમેવ દુર્વારગર્વતીર્થિકમર્દને ।
મન્દરેણ વિના સિન્ધું મથિતું કેન પાર્યતે! ॥ 9.78 ॥
ચુલુકીકરણે શૂરસ્ત્વમેવ ભવવારિધેઃ ।
કુમ્ભયોનિં વિના કો હિ કોવિદઃ સિન્ધુચૂષણે ॥ 9.79 ॥
કુશલો ઽત્ર ભવાનેવ શ્રોણીવલયબોધને ।
કો વા વિધુર્વિના ચન્દ્રં કુમુદાકરહાસને! ॥ 9.80 ॥
ભવક્લેશં ત્વમેવેશ! નિઃશેષયિતુમીશિષે ।
હર્તુમન્યઃ કિમીશીત હરિદશ્વાદૃતે તમઃ ॥ 9.81 ॥
એતાભિરેષાં સ્તુતિભિરેધમાનગુણોદયમ્ ।
બોધિમૂલતલારૂઢં બુદ્ધં શુશ્રાવ મન્મથઃ ॥ 9.82 ॥
શ્રુત્વા મનોભૂઃ ક્ષુભિતાન્તરાત્મા વિરક્તબુદ્ધાપશદં વિજેતુમ્ ॥
કો વાભ્યુપાયો ભુવને મમ સ્યાદિત્યાશુ ચિન્તાજ્વરનિર્દુતો ઽભૂત્ ॥ 9.83 ॥
ઇતિ શ્રીબુદ્ધઘોષવિરચિતે પદ્યચૂડામણિનામ્નિ મહાકાવ્યે નવમઃ સર્ગઃ ॥
દશમઃ સર્ગઃ
મારસન્નદ્ધતાવર્ણનમ્
અત્રાન્તરે નિવિડમાસ્થિતબોધિમૂલમાવેગવાનભિષિષેણયિષુર્મુનીન્દ્રમ્ ।
અધ્યાસ્ય મત્તકરિણં ગિરિમેખલાખ્યમાહૂતસૈન્યનિવહો નિરગાદનઙ્ગઃ ॥ 10.1 ॥

નિર્ગત્ય નિહ્નતદિગન્તરકન્દરેણ નિર્ઘાતભીમજયદુન્દુભિનિઃસ્વનેન ।
સન્ત્રાસિતાખિલજનેન મહાબલેન સાકં શનૈરવતતાર ધરામનઙ્ગઃ ॥ 10.2 ॥
સમ્ભ્રાન્તશાઙ્ખિકશતાનનપૂર્યમાણો મારસ્ય સાન્નહનિકો વરશઙ્ખઘોષઃ ।
સંગ્રામશશ્વદુપલાલિતપાઞ્ચજન્યનાદસ્ય ન વ્યસન મબ્ધિશયસ્ય ચક્રે ॥ 10.3 ॥
નિસ્સાણઘોરનિનદો નિખિલાન્તરિક્ષકુક્ષિમ્ભરિઃ પ્રસૃમરો મકરધ્વજસ્ય ।
દમ્ભોલિઘોષજનિતશ્રવણોત્સવસ્ય દેવસ્ય કેવલમજાયત દત્તહર્ષઃ ॥ 10.4 ॥
વેતણ્ડમણ્ડલવિડમ્બિતચણ્ડવાયુવેગાવખણ્ડિતકુલાચલગણ્ડશૈલમ્ ।
સંવર્તસાગરસમુદ્ગતભઙ્ગતુઙ્ગત્વઙ્ગત્તુરઙ્ગમતરઙ્ગિતસર્વદિક્કમ્ ॥ 10.5 ॥
આઢૌકમાનરથમણ્ડલચક્રનેમિધારાવિદારિતધરાતલસન્નિવેશમ્ ।
પાદાતપાદપતનાશનિપાટ્યમાનપાતાલસન્તમસસાન્દ્રરજો ઽન્ધકારમ્ ॥ 10.6 ॥
આધૂયમાનકરવાલકરાલકાલચ્છાયાસમુચ્ચલનશાદ્વલિતાન્તરિક્ષમ્ ।
હેલાવકુણ્ડલિતકાર્મુકકાનનજ્યાવિષ્ફારવેગબધિરીકૃતવિશ્વલોકમ્ ॥ 10.7 ॥
આસ્ફાલિતાપ્રતિમભૈરવભેરિઘોરકોલાહલધ્વનિયથાર્થનભો ઽભિધાનમ્ ।
શુણ્ડાકરણ્ડવિવરપ્રવિતન્યમાનશૂત્કારશીકરકરાલિતમેઘમાર્ગમ્ ॥ 10.8 ॥
ક્ષોણીતલાન્તરનિરન્તરજૃમ્ભમાણધૂલોનિકાયચુલુકાકૃતસિન્ધુપૂરમ્ ।
નાસીરવીરસમુદીરિતસિંહનાદસન્નાહગર્જિતસમસ્તગુહાન્તરાલમ્ ॥ 10.9 ॥
દોધૂયમાનસિતચામરિકાનિકાયસમ્પાદિતાદ્ભુતશરત્સમયાવતારમ્ ।
સંરબ્ધપુષ્પશરશાસનચોદ્યમાનચક્રં ક્રમેણ ચતુરઙ્ગબલં ચચાલ ॥ 10.10 ॥
કલ્પાન્તકાલઘટમાનઘનાઘનૌઘગમ્ભીરઘોરઘનગર્જિતનિર્વિશેષૈઃ ।
આપાદિતૈર્મકરકેતનવાદ્યકારૈરાધ્માતમણ્ડમભવત્ પટહપ્રણાદૈઃ ॥ 10.11 ॥
અભ્યુદ્ભતૈ રમિતસૈન્યપરાગજાલૈરન્ધીકૃતાકુલદૃશામહિપુઙ્ગવાનામ્ ।
આવિશ્ચકાર ભુવનેષુ પરં નિપીડામાડમ્બરઃ પટહજો મદનપ્રયાણે ॥ 10.12 ॥
અત્યન્તમન્ધયતિ દિઙ્મુખમમ્બુવાહસન્દોહરોચિષિ ચમૂરજસાં સમૂહે ।
નૌકા ઇવોદ્ધુરસરસ્વતિ નષ્ટમાર્ગા ભ્રેમુર્ભૃશં સુરપથે સુમનોવિમાનાઃ ॥ 10.13 ॥
વાતોત્થિતં મહતિ સૈનિકધૂલિમધ્યે સઞ્ચારિણસ્સુમનસાં વ્યરુચન્વિમાનાઃ ।
સંહારતાણ્ડવિતસાગરવારિપૂરે પારિપ્લવા ઇવ મુહુઃ જગદણ્ડખણ્ડાઃ ॥ 10.14 ॥
કલ્પક્ષયક્ષુભિતમારુતવેગભીમકન્દર્પસૈન્યકબલીકૃતભીતભીતાઃ ।
અભ્યુલ્લસદ્બહલરેણુભરાપદેશાદમ્ભોધયો ગગનમુત્પતિતા ઇવાસન્ ॥ 10.15 ॥
પ્રત્યર્થિદન્તિજયસિન્ધુરદન્તભિન્નક્ષ્માભૃદ્ગુહાન્તરગતા ઇવ ચાન્ધકારાઃ ।
આવવ્રુરમ્બરમભઙ્ગુરજૃમ્ભમાણાઃ સેનાપરાગનિકરા ભ્રમરાભિરામાઃ ॥ 10.16 ॥
અત્યુલ્બણૈરમિતસૈન્યપરાગપૂરૈરાપૂરિઓતં ગગનકન્દરમાબભાસે ।
આપ્લાવિતાખિલપથૈર્યમુનાપ્રવાહૈરાશ્લિષ્યમાણમિવ લાવણસિન્ધુમધ્યમ્ ॥ 10.17 ॥
અભ્યુચ્છ્રિતૈરવનિમાંસલપાંસુજાલૈરત્યુલ્બણં ગગનમણ્ડલમાસ્તૃણાનૈઃ ।
આશાઙ્ગના મદનસાયકપાતભીતેરામુક્તનીલઘનકઞ્ચુલિકા ઇવાસન્ ॥ 10.18 ॥
ધૂલીભરે ચુલુકિતાર્ણવતોયપૂરે સ્વૈરપ્રચાર મભિતઃ પ્રતિપદ્યમાને ।
કલ્પક્ષયો ઽમિતિ કૈટભજિદ્ ભ્રમેણ ભૂયો ઽપિ વિશ્વમુદરે પરિહર્તુમૈચ્છત્ ॥ 10.19 ॥
પર્યાપતત્તુરખણ્ડિતભૂસમુત્થૈઃ પાથોધયઃ કબલિતાઃ પરુષૈઃ પરાગૈઃ ।
મત્તેભગણ્ડગલિતૈર્મદવારિપૂરૈર્ભૂયો બભૂવુરધિકં પુનરુક્તતોયાઃ ॥ 10.20 ॥
અમ્ભોધિસમ્પદવલુણ્ઠનકુમ્ભયોનિરભ્યુદ્ગતો મકરકેતનસૈન્યરેણુઃ ।
અમ્ભોજિનીપતિરસૌ મમ વૈરિબન્ધુરિત્યન્તરાહિતરુષેવ તિરશ્ચકાર ॥ 10.21 ॥

અભ્યુદ્ગતં પરિભવં નિજવંશકેતોરત્યુગ્રમીક્ષિતુશક્ત ઇવાંશુમાલો ।
કન્દર્પસૈન્યઘનધૂલિપરમ્પરાષુ ગાઢાન્ધકારિતદિશાસુ તિરોબભૂવ ॥ 10.22 ॥
આતન્યમાનબલરેણુઘનાન્ધકારૈરાકમ્પમાનકરિકેતુશતહ્રદાભિઃ ।
અશ્વીયફેનકણિકાકરકાકદમ્બૈર્વર્ષાવતાર ઇવ હર્ષકરો બભૂવ ॥ 10.23 ॥
પ્રૌઢાન્ધકારિતદિશાવલયે પ્રસર્પત્યુચ્છૃઙ્ખલે રજસિ રુદ્ધનભો ઽવકાશે ।
પાતાલલોક ઇવ ભૂવલયો બભૂવ ભૂસન્નિવેશ ઇવ પુણ્યકૃતાં નિવાસઃ ॥ 10.24 ॥
અશ્વીયપાદદલિતાદવનીતલાન્તાદભ્યુચ્છ્રિતે ચ નિતરાં નિખિલે પરાગે ।
ભૂમીધરાઃ પરમભૂમિધરા બભૂવુઃ શેષો ઽપિ કેવલમભૂત્ ફણમાલભારી ॥ 10.25 ॥
દિગ્દિન્તિનાં મુખપટપ્રકટોપમેયે સેનાપરાગનિકરે સતિ જૃમ્ભમાણે ।
પાથોધયઃ સપદિ પઙ્કધયસ્તદાસન્ પાથોધરા નભસિ પઙ્કધરા બભૂવુઃ ॥ 10.26 ॥
આપીતસર્વમકરાકરવારિરાશેરાશાવકાશગગનેષ્વમિતસ્ય રેણોઃ ।
ચક્રાચલે બહિરિવ પ્રસરાય ચક્રુરાશાગજા વિવરમાદૃતવપ્રઘાતાઃ ॥ 10.27 ॥
સેનામ્બુધૌ જયિપદાતિમહાપ્રવાહે મગ્નાઃ કુલક્ષિતિધરા ઇવ વારણેન્દ્રાઃ ।
ત્વઙ્ગત્તરઙ્ગનિવહા ઇવ તુઙ્ગવાહાઅ નૌમણ્ડલા ઇવ રથાઃ સુતરાં વિરેજુઃ ॥ 10.28 ॥
મધ્યે લસન્મકરલાઞ્છનદર્શનીયા મારસ્ય રેજુરમલા જયકેતુપટ્ટાઃ ।
અમ્ભોનિધિં નિજબલોદધિના વિજિત્ય બન્દીકૃતા ઇવ તદીયપુરન્ધ્રિવર્ગાઃ ॥
અન્તઃ સમુદ્ભવદમર્ષમહાગ્નિજાત ધૂમાવલીમલિનકઞ્ચુકસઞ્ચિતાઙ્ગમ્ ।
અત્યન્તભીષણમનેકસહસ્રબાહુમાત્માનમાત્તવિવિધાસ્ત્રમસાવકાર્ષીત્ ॥ 10.30 ॥
આપ્લાવિતાખિલદિગન્તમહીધ્રરન્ધ્રમાકૃષ્ટકલ્પવિલયક્ષુભિતાર્ણવાભમ્ ।
આકારિતં મકરકેતુરદૃષ્ટપારમાકારભીષણમકારયદાત્મસૈન્યમ્ ॥ 10.31 ॥
આશામશેષમવનીતલમશ્નુવાનૈરાવેષ્ટિતઃ પરિકરૈરમિતપ્રભાવૈઃ ।
આરૂઢબોધિતલવેદિમભિન્નધૈર્યમભ્યાસસાદ મુનિપુઙ્ગવમાત્મયોનિઃ ॥ 10.32 ॥
આમુક્તચારુતરચીવરવારવાણમારૂઢયોગગજબન્ધુરકન્ધરાગ્રમ્ ।
આરબ્ધ યોદ્ધુમવિકમ્પિતશૌર્યરાશિં પુષ્પાયુધઃ સ્ફુરદમર્ષકષાયિતાક્ષઃ ॥ 10.33 ॥
તસ્યાન્તિકે શમદમામૃતવારિરાશેર્મુક્તા બભૂવુરમલા વિશિખાઃ સ્મરસ્ય ।
શુદ્ધાત્મનામકૃતદાનફલોન્નતીનાં કિં કિં ન સિધ્યતિ કૃતાક્ષયપક્ષકાણામ્ ॥ 10.34 ॥
તસ્મિન્ ક્ષમામયતનુચ્છમાદધાને ધૈર્યોદધૌ તપનચણ્ડતમપ્રભાવે ।
કુણ્ઠીકૃતાત્મગતયઃ કુસુમાસ્ત્રબાણાઃ કૃત્યા ઇવ પ્રતિનિવૃત્ય તમેવ જઘ્નુઃ ॥ 10.35 ॥
મારસ્ય માર્ગણગણાઃ સુમનાયમાનાઃ સત્પક્ષસમ્ભૃતસમાગતયો ઽપ્યવાપુઃ ।
તં સ્થૂલલક્ષમુપગમ્ય ન દાનલાભં કો વા દદાતુ ગુણહીનવિચેષ્ટિતાય ॥ 10.36 ॥
ચક્રીકૃતાયતશરાસનમાસ્થિતેન સમ્પ્રેષિતાઃ શિતશરા મકરધ્વજેન ।
આસાદ્ય બુદ્ધમભજન્ સુમનોમયત્વં સત્સઙ્ગતિઃ સુરલતેવ ન કિં કરોતિ ॥ 10.37 ॥
સમ્પ્રાપ્ય શાન્તહૃદયં મુનિસાર્વભૌમં સંવિદ્વિશેષરહિતેષ્વપિ સાયકેષુ ।
સદ્યો ગતેષુ મૃદુતાં સ હિ શમ્બરારિર્વ્યારોષદગ્ધહૃદયો મૃદુતાં ન ભેજે ॥ 10.38 ॥
ચેતોભવસ્ય સફલા અપિ સાયકાસ્તે તં પ્રાપ્ય શાન્તહૃદયં વિફલા બભૂવુઃ ।
દૈવે સમેયુષિ પરાઙ્મુખતાં હિ સર્વં હસ્તોપયાતમપિ હન્ત! વિનાશમેતિ ॥ 10.39 ॥
ઇત્થં જગત્ત્રયતિરસ્કરણક્ષમેષુ સર્વેષુ હન્ત! વિશિખેષુ નિરર્થકેષુ ।
વૈરગ્રહાન્ધહૃદયો મથનાય તસ્ય મારો મહાપ્રલયમારુતમાદિદેશ ॥ 10.40 ॥
આમૂલભાગધુતદિવ્યનદીસમુદ્યદમ્ભોભરાહિતયથાધ્યુષિતાભિષેકઃ ।
અભ્યર્ચનાર્થમિવ સમ્ભૃતપુષ્પરેણુરક્ષોભિતં મુનિમવાપ મહાસમીરઃ ॥ 10.41 ॥

તં પ્રાત્ય સર્વગુણભારગુરું મુનીન્દ્રં ન પ્રાગભવચ્ચલયિતું સ મહાજવો ઽપિ ।
નૈતદ્ વિચિત્રમખિલાટવિઘસ્મરસ્ય દાવાનલસ્ય ન હિ મૂર્છતિ શક્તિરપ્સુ ॥ 10.42 ॥
એવં મહાપવનવારિધરાદિકેષુ વ્યર્થીભવત્સુ વિપુલેષ્વપિ ચાયુધેષુ ।
પુષ્પાયુધઃ પુનરિયેષ પુમાંસમાદ્યં વાક્સાયકૈર્હૃદયમર્મતુદૈર્વિજેતુમ્ ॥ 10.43 ॥
નૈવ ત્વદીયમિદમાસનમસ્મદીયમુત્થાય તૂર્ણમમુતઃ સહસાપયાહિ ।
આપૂરિતા પરમપારમિકા મયૈવ તત્સાક્ષિણી મમ મહાપૃતનેત્યવોચત્ ॥ 10.44 ॥
અઙ્કાત્ પ્રસાર્ય કરપલ્લવમાદિભિક્ષુર્યાવજ્જગાદ ગિરમિદ્ધતપપ્રભાવઃ ।
મારઃ પલાયત તતો મહતા બલેન ભ્રષ્ટાતપત્રરથકેતુકુથેન ભીતઃ ॥ 10.45 ॥
મારાઙ્ગનાસ્તદનુ મન્થરદૃષ્ટિપાતા વાચાલરત્નપદનૂપુરપારિહાર્યાઃ ।
સદ્યઃ સમેત્ય ચતુરસ્રવિશાલગર્ભં ચક્રુસ્તદગ્રભુવિ તાણ્ડવમત્યુદારમ્ ॥ 10.46 ॥
અન્તઃસમાહિતસમાધિરસાનુષક્તમાલોક્ય શાક્યકુલનન્દનમપ્રકમ્પ્યમ્ ।
કર્ણામૃતાનિ વચનાનિ ચ કાતરાક્ષ્યઃ કામાઙ્ગના વિદધિરે કરુણાક્ષરાણિ ॥ 10.47 ॥
અસ્યૈ પતન્મદનસાયકવિહ્વલાયૈ દૃષ્ટિપ્રદાનમપિ કર્તુમપારયન્તમ્ ।
ઉત્પાટ્ય લોચનયુગં દ્વિજપુઙ્ગવાય ત્વાં દત્તવાનિતિ કથં બ્રુવતે પુરાણાઃ ॥ 10.48 ॥
મગ્નાં મહામકરકેતનવારિરાશૌ મામિત્થમાધિવિધુરામવલમ્બશૂન્યામ્ ।
ઉદ્ધર્તુમપ્યકુશલો જનનામ્બુરાશેરુત્તારયિષ્યસિ કથં ત્વમશેષલોકમ્ ॥ 10.49 ॥
દૃષ્ટ્વાસ્મદીયમનવદ્યતમં વિલાસં શ્લાઘાશિરોવિધુતિમપ્યતિદૂરયન્તમ્ ।
ઉચ્છીદ્ય મસ્તકમુદસ્તરિપુપ્રભાવં ત્વાં દત્તવાનિતિ વદન્તિ કથં કવીન્દ્રાઃ ॥ 10.50 ॥
પુણ્યાત્મનામધિપતે! પુરુષોત્તમત્વમાપ્તું પદં ત્વમભિવાઞ્છસિ કિં તપોભિઃ ।
અસ્માસુ કામપિ વધૂમધિરોપય ત્વં વક્ષસ્તટે મહતિ મેરુશિલાવિશાલે ॥ 10.51 ॥
ભદ્રાન્વવાયમથ વા પરમેશ્વરત્વમાકાંક્ષસે સમુપયાતુમલં તપોભિઃ ।
કામપ્યમૂષુ કમલાયતદૃષ્ટિપાતાં વામાલકાં ત્વમધિરોહયં વામભાગે ॥ 10.52 ॥
આનન્દકન્દલિતલોચનવિભ્રમાણામ્ અમ્ભોરુહપ્રકરગર્વગલગ્રહાણામ્ ।
આવિઃસ્મિતાનનરુચામવલોકનાનાં પાત્રીભવન્તિ સુદૃશાં નનુ ભાગ્યવન્તઃ ॥ 10.53 ॥
આકૃષ્ટરક્તપરપુષ્ટવચોવિલાસાદ્ આલોચનાન્તવિવૃતાદૃતકર્ણપેયાત્ ।
આશ્ચર્યભઙ્ગિસુભગાદપરોક્ષસૌખ્યાદાભાષણાન્મૃગદૃશામમૃતં કિમન્યત્ ॥ 10.54 ॥
અશ્રાન્તપાનસહમૌષધમાત્મયોનિતાપોદયેષ્વનુપદંશમનો ઽભિરામમ્ ।
અક્ષીયમાણમધરામૃતમઙ્ગનાનામાસ્વાદ્યતામયતિ પુણ્યવતાં હિ પુંસામ્ ॥ 10.55 ॥
એવંવિધૈર્લલિતભાવરસાનુવિદ્ધૈર્નૃત્તક્રમૈર્નિરુપમૈર્વચસાં વિલાસૈઃ ।
આલોક્ય બુદ્ધમવિકમ્પિતચિત્તવૃત્તિં લજ્જાવશાત્ પ્રતિનિવૃત્ય યયુસ્તરુણ્યઃ ॥ 10.56 ॥
ઇત્થં પુષ્પશરાસનસ્ય વિજયવ્યાપારશુષ્કસ્થિતાં
સમ્બોધિપ્રસદાં નિવેશ્ય સુદૃશં શ્રીબોધિમૂલે વરઃ ।
સિદ્ધાર્થશ્ચિરવાસનાપરિગતાનુચ્છિદ્ય દોષદ્વિષો-
મુક્તિક્ષેત્રકુટુમ્બરક્ષણવિધૌ મૂધાર્ભિષિક્તો ઽભવત્ ॥ 10.58 ॥
ઇતિ બુદ્ધઘોષવિરચિતે પદ્યચૂડામણિનામ્નિ મહાકાવ્યે સિદ્ધાર્થચરિતે દશમઃ સર્ગઃ ॥