સિદ્ધાર્થચરિત્રકાવ્ય · ભાગ 120

સિદ્ધાર્થચરિત્રં કાવ્યમ્
આચાર્યબુદ્ધઘોષવિરચિતં
પદ્યચૂડામણિમહાકાવ્યમ્
પ્રથમઃ સર્ગઃ
મઙ્ગલમ્
કારુણ્યકલ્લોલિતદૃષ્ટિપાતં કન્દર્પદર્પાનલકાલમેઘમ્ ।
કૈવલ્યકલ્પદ્રુમમૂલકન્દં વન્દે મહાકન્દલમર્કબન્ધુમ્ ॥ 1.1 ॥
યસ્યૈકદેશં યતયો ઽપિ વક્તું નાલં બભૂવુર્નલિનાસનાદ્યાઃ ।
શાસ્તુસ્તદેતચ્ચરિતાપદાનં વક્તું મનીષા મમ મૌગ્ધ્યમેવ ॥ 1.2 ॥
તથાપિ તત્રાહિતભક્તિશક્ત્યા તદેતદાખ્યાતુમહં પ્રવીણઃ ।
તથાહિ તત્પાદસમાશ્રયેણ રજો ઽપિ લક્ષ્મીં કુરુતે હિ પુંસામ્ ॥ 1.3 ॥
અસ્તિ પ્રશસ્તા કપિલેતિ નામ્ના કાચિત્ પુરી કામદુઘા પ્રજાનામ્ ।
યાં વીક્ષ્ય શક્રો નિજરાજધાન્યાઃ શ્લાઘાભિસન્ધિં શિથિલીકરોતિ ॥ 1.4 ॥
સમ્ભાવ્યતે યત્ર સુધામરીચિઃ સૌધધ્વજસ્તમ્ભનિલીનબિમ્બઃ ।
મુખારવિન્દદ્યુતિમોષરોષાદારોપિતઃ શૂલમિવાઙ્ગનાભિઃ ॥ 1.5 ॥
વીથીષુ માણિક્યમયીષુ યસ્યાં જ્યોતીંષિ ભાન્તિ પ્રતિબિમ્બિતાનિ ।
અનઙ્ગચાપાદપકૃષ્યમાણાન્મુક્તાફલાનીવ પરિચ્યુતાનિ ॥ 1.6 ॥
ઉત્સેધિનો યત્ર ગૃહાઃ પ્રભૂણામુદસ્તજૈત્રધ્વજદણ્ડવાહાઃ ।
આલોલઘણ્ટાક્વણિતૈરજસ્રમભ્યર્થિનો દાતુમિવાહ્વયન્તિ ॥ 1.7 ॥
રથ્યાસુ રત્નોપહિતાસુ યસ્યાં બિમ્બપ્રવિષ્ટાઃ કરિણો વિભાન્તિ ।
કૂલાદ્રિકૂટા ઇવ કુણ્ડલીન્દ્રસાહાયકં કર્તુમધઃ પ્રવૃત્તાઃ ॥ 1.8 ॥
પાઞ્ચાલિકા યદ્ગૃહપઞ્જરેષુ પ્રપઞ્ચિતાઃ કાઞ્ચનસઞ્ચયેન ।
ભૂમાભિભૂતારિપુરાહૃતાનાં પુષ્યન્તિ શોભાં પુરદેવતાનામ્ ॥ 1.9 ॥
આરુહ્ય સૌધાનતિમેઘમાર્ગાન્ વર્ષાન્ધકારેષ્વપિ વાસરેષુ ।
કથાનભિજ્ઞા ધનગર્જિતાનાં વસન્તિ યસ્યાં વનિતા વિયુક્તાઃ ॥ 1.10 ॥
યત્રાલયાઃ કાઞ્ચનકેતુદણ્ડૈરુદઞ્ચિતૈર્દોભિરિવાતિદીર્ઘૈઃ ।
અપાહરન્તીવ કૃતાભ્યસૂયાઃ શોભાં શુનાસીરપુરાલયાનામ્ ॥ 1.11 ॥
યદઙ્ગનાઃ સૌધસમીપલગ્નામાદાય હસ્તૈરમૃતાંશુલેખામ્ ।
નિવેશયન્ત્યો નિજકુન્તલેષુ વિડમ્બયન્તિ શ્રિયમમ્બિકાયાઃ ॥ 1.12 ॥
યન્મણ્ડપાઃ પ્રૌઢનિદાઘતપ્તાશ્ચઞ્ચત્પતાકારસનાઞ્ચલેન ।
આસ્વાદયન્તીવ તુષારરશ્મિં સુધારસેન સ્વદમાનબિમ્બમ્ ॥ 1.13 ॥
વિલોક્ય ચૈત્યધ્વજસિંહમુદ્રાં ભયાકુલે ક્વાપિ ગતિ કુરઙ્ગે ।
નિશાકરો યત્ર નિતમ્બિનીનાં સાધર્મ્યમભ્યેતિ સહાનનાબ્જૈઃ ॥ 1.14 ॥
યચ્ચન્દ્રશાલાસ્વબલાજનાનાં વિતન્વતાં વિભ્રમમણ્ડનાનિ ।
આદર્શતામાશ્રયતે નિશાસુ પુરોગતં પૂર્ણસુધાંશુબિમ્બાત્ ॥ 1.15 ॥
યત્રેન્દ્રનીલોપલગોપુરાણાં વિજૃમ્ભમાણાઃ કિરણપ્રણાલાઃ ।
ચણ્ડાંશુબિમ્બે ઽપિ સનીડભાજિ ક્ષણં વિતન્વતિ કલઙ્કશઙ્કામ્ ॥ 1.16 ॥
યત્રાપગાઃ સ્વચ્છજલાન્તરાલસંક્રાન્તતીરસ્થિતકેલિશૈલાઃ ।
મદોષ્મણા મગ્નસુરદ્વિપાયા મહેન્દ્રસિન્ધોઃ શ્રિયમાશ્રયન્તે ॥ 1.17 ॥
યત્રૌકસાં રત્નવિનિર્મિતાનામુચ્ચાવચૈરુચ્ચલિતૈર્મયૂખૈઃ ।

વર્ષાવસાને ઽપિ મહેન્દ્રચાપૈરાભાતિ સન્નદ્ધમિવાન્તરિક્ષમ્ ॥ 1.18 ॥
પ્રાસાદમાલાસુ હિરણ્યમયીષુ પ્રારબ્ધલીલાઃ પ્રમદા યદીયાઃ ।
સુમેરુશૃઙ્ગેષુ વિહારિણીનાં સુરાઙ્ગનાનાં દ્યુતિમાક્ષિપન્તિ ॥ 1.19 ॥
યત્રાલયાનાં પ્રવિજૃમ્ભમાણાઃ પ્રભાવિરોહાઃ સ્ફટિકાચિતાનામ્ ।
આસન્નભાજાં હરિતાં હયાનાં યાન્તીવ કર્ણક્ષણચામરત્વમ્ ॥ 1.20 ॥
મરીચિભિર્યન્મણિતોરણાનાં વિસૃત્વરૈર્વિચ્છુરિતપ્રવાહા ।
મધ્યેનભો ભાતિ મહેન્દ્રસિન્ધુઃ કલિન્દજાકર્બુરિતાન્તરેવ ॥ 1.21 ॥
સમુચ્છ્રિતૈઃ સૌધતલેષુ યસ્યાં મત્સ્યધ્વજૈર્મારુતકમ્પમાનૈઃ ।
સાર્ધં વિગૃહ્ણન્તિ સપત્નબુદ્ધ્યા મરુત્સ્રવન્તીમકરાઃ સરોષમ્ ॥ 1.22 ॥
રતિશ્રમો યત્ર વિલાસિનીનાં પ્રાસાદમભ્રઙ્કષમાશ્રિતાનામ્ ।
વિનીયતે ગન્ધવહેન મન્દં મન્દાકિનીવીચિવિહારભાજા ॥ 1.23 ॥
સુધાસનાથેન સુધામયૂખઃ કલાસમગ્રઃ કરપલ્લવેન ।
વિલિમ્પતીવ ક્ષણદાસુ યસ્યાં ક્રીડાગૃહાણામુપરિસ્થલાનિ ॥ 1.24 ॥
યત્રેન્દ્રનીલોપલકુટ્ટિમેષુ પ્રવિષ્ટબિમ્બાં પ્રથમેન્દુલેખામ્ ।
મૃણાલખણ્ડસ્પૃહયા મરાલાશ્ચઞ્ચૂપુટૈશ્ચર્વિતુમુત્સહન્તે ॥ 1.25 ॥
અભ્યુદ્ગતં યદ્ગૃહધૂપરાશિમકાણ્ડઘાટીપટુરાહુદર્શમ્ ।
પશ્યન્ ભયેનૈવ પતિર્દિનાનામન્તર્દધાત્યમ્બુધરાટવીષુ ॥ 1.26 ॥
બિમ્બપ્રવિષ્ટાઃ સ્ફટિકસ્થલીષુ વક્રશ્રિયો યદ્વરવર્ણિનીનામ્ ।
વિકાસિનાં વ્યોમનદીજલેષુ સરોરુહાણાં વિતરન્તિ શઙ્કામ્ ॥ 1.27 ॥
સાલં યદીયં સમતીત્ય ગન્તુમપારયન્ ધિક્કૃતચક્રવાલમ્ ।
પતિસ્ત્વિષામુત્તરદક્ષિણાર્ધવ્યાજેન તત્પાર્શ્વભુવા પ્રયાતિ ॥ 1.28 ॥
પ્રભઞ્જનક્ષોભવિજૃમ્ભિતાભિર્વીચિભિરુલ્લઙ્ઘિતતીરદેશમ્ ।
ખાતં યદીયં કલશામ્બુરાશિં જેતું સમુદ્યોગમિવાતનોતિ ॥ 1.29 ॥
કનન્તિ કાલાગરુધૂપમિશ્રા યત્સૌધચીનધ્વજવૈજયન્ત્યઃ ।
કલ્લોલભિન્નાસ્તપનાત્મજાયાઃ સ્વર્લોકસિન્ધોરિવ વીચિમાલાઃ ॥ 1.30 ॥
મહીપતિસ્તત્ર બભૂવ માન્યઃ શાક્યાન્વયઃ શાશ્વતરાજલક્ષ્મીઃ ।
ધર્માનુરોધાર્જનશુદ્ધવૃત્તિઃ શુદ્ધોદનો નામ યથાર્થનામા ॥ 1.31 ॥
વિભુઃ પ્રતાપાનલમેવ વીધ્રં વિવાહસાક્ષ્યે વિરચય્ય વીરઃ ।
યઃ પર્યણૈષીદરિરાજલક્ષ્મીં કૃપાણધારાજલપાતપૂર્વમ્ ॥ 1.32 ॥
યઃ પૂર્વમાધાય મહાભિષેકં કૃતેભકુમ્ભૈર્ગલદસ્રપૂરૈઃ ।
પશ્ચાદરીણાં હૃદયારવિન્દૈઃ પુપોષ પૂજાં રણદેવતાયાઃ ॥ 1.33 ॥
પાણૌ કૃપાણી વિરરાજ યસ્ય વિભૂષિતાઙ્ગી પુલકાક્ષરેણ ।
આકારણાય દ્વિષતાં યમેન સમ્પ્રેષિતા શાસનપત્રિકેવ ॥ 1.34 ॥
નિરુદ્ધભૂભૃન્મહિમાતિરેકો નિઃશેષપીતાહિતવાહિનીશઃ ।
યચ્ચન્દ્રહાસો ભુવનપ્રસાદં પ્રાસૂયતાગસ્ત્ય ઇવોદયેન ॥ 1.35 ॥
યો વાહિનીં મેઘ ઇવાત્તધન્વા વિપક્ષભૂભૃત્કટકપ્રભૂતામ્ ।
આસારયન્નાકુલરાજહંસાં ચક્રે સમુચ્ચેલકબન્ધનૃત્તામ્ ॥ 1.36 ॥
અલંકૃતાઙ્ગાઃ સુભટાન્ત્રમાલ્યૈરાદાય શૃઙ્ગાનિવ નાગહસ્તાન્ ।
યદ્વૈરિરક્તામ્બુતરઙ્ગિણીષુ વ્યાત્યુક્ષિલીલા વિદધુઃ પિશાચાઃ ॥ 1.37 ॥
પ્રશસ્તિવધ્વા પ્રવરસ્ય યસ્ય પ્રતાપદીપાઞ્જનસંગ્રહાય ।

આસ્થાપિતં પાત્રમિવેન્દ્રનીલમભ્રં ઘનશ્યામલમાબભાષે ॥ 1.38 ॥
આપૂરિતે નિર્ભરમન્તરિક્ષે યસ્યાણ્ડકુક્ષિમ્ભરિભિર્યશોભિઃ ।
પૃથ્વીપતીનાં યશસઃ પ્રસર્તુમાસીત્ પરેષામિવ નાવકાશઃ ॥ 1.39 ॥
યશસ્તદીયં યદિ નાભવિષ્યચ્છીતાંશુશુભ્રં શિશિરોપચારઃ ।
સોઢું પ્રતાપાનલમપ્રસહ્યમપારયિષ્યત્ કથમેષ લોકઃ ॥ 1.40 ॥
ભુજેન ભોગીન્દ્રધુરન્ધરેણ યસ્મિન્ દૃઢં ભૂવલયં દધાને ।
પ્રત્યર્થિકાન્તાભુજવલ્લરીભ્યઃ પપાત ભૂષાવલયં વિચિત્રમ્ ॥ 1.41 ॥
દયાલુમાશ્રિત્ય તમત્યુદારં વનીપકા નાપરમભ્યગચ્છન્ ।
આસાદ્ય વારાકરમમ્બુબાહાઃ કાસારમન્યં કિમુ કામયન્તે! ॥ 1.42 ॥
તસ્યાંસધારાસદને ઽવતંસમાલ્યાસવસ્યન્દનિતાન્તશીતે ।
બહિઃ પ્રતાપજ્વરવિહ્વલેવ વિમુક્તલૌયા વિજહાર લક્ષ્મીઃ ॥ 1.43 ॥
તસ્યાભિષેકે સચિવાવમુક્તૈર્ગઙ્ગાદિતીર્થોપનતૈઃ પયોભિઃ ।
શત્રુપ્રતાપાનલશક્તિતરાસિ સહૈવ પુંસાં હૃદયજ્વરેણ ॥ 1.44 ॥
સુવર્ણરૂપં સુમનોનિષેવ્યં તુઙ્ગં સુધર્માસ્પદમદ્વિતીયમ્ ।
તં ભૂભૃતં મેરુમિવ પ્રપન્નાશ્ચકાશિરે ષડ્ગુણરત્નસાર્થાઃ ॥ 1.45 ॥
અન્યત્ર કર્ણઃ સુધિયામસક્તસ્તસ્યાપદાનશ્રવણે સસજ્જ ।
અપાસ્ય પીયૂષરસં સુરાણાં રસાન્તરે કિં રમતે રસજ્ઞા! ॥ 1.46 ॥
સહસ્રશસ્સન્ત્વપરે ઽપિ ભૂપાસ્તેનૈવ સૌરાજ્યવતી ધરિત્રી ।
અનેકરત્નપ્રભવો ઽયુદન્વાન્ રત્નાકરો ઽભૂન્નનુ કૌસ્તુભેન ॥ 1.47 ॥
મહાત્મના તેન મખૈરજસ્રમાહૂયમાનેષ્વમૃતાશનેષુ ।
પરિષ્ક્રિયાજાયત પારિજાતઃ પરં સુરાધીશ્વરરાજધાન્યાઃ ॥ 1.48 ॥
તસ્યાપદાનાનિ તટસ્થિતાભિઃ સઙ્ગીયમાનાનિ સુરાઙ્ગનાભિઃ ।
આકર્ણ્ય હર્ષાદ્ દ્રવતીવ મેરુરદ્યાપિ નિષ્યન્દજલાપદેશાત્ ॥ 1.49 ॥
તસ્મિન્ નૃપે તન્વતિ દાનવર્ષં નૈકો ઽપ્યસમ્પૂર્ણમનોરથો ઽભૂત્ ।
મહાઘને વર્ષતિ બદ્ધધારમલબ્ધપૂર્ત્ત્યસ્તિ સરઃ કિમુર્વ્યામ્! ॥ 1.50 ॥
નદીવ સિન્ધોર્નલિનીવ ભાનોઃ કલેવ ચેન્દોઃ કમલેવ વિષ્ણોઃ ।
સૌદામિનીવામ્બુધરસ્ય તસ્ય માયેતિ નામ્ના મહિષી બભૂવ ॥ 1.51 ॥
તસ્યાઃ પ્રવાલોદરસોદરાભં યુગ્મં પદામ્ભોરુહયોર્બભાર ।
સામન્તકાન્તાલકવલ્લરીણાં પુષ્પાયમાણાન્ નખપૂર્ણચન્દ્રાન્ ॥ 1.52 ॥
વિજૃમ્ભમાણા નખરત્નદીપ્તિઃ પદસ્ય તસ્યાઃ પતિદેવતાયાઃ ।
ચકાર શઙ્કાં શરણાગતાયાઃ સ્વર્ભાનુભીત્યા શશિચન્દ્રિકાયાઃ ॥ 1.53 ॥
આકારમત્યદ્ભુતસન્નિવેશં દધાનયોર્દશિતસૌકુમાર્યમ્ ।
તજ્જઙ્ઘયોસ્તાદૃશકાન્તિમત્યોર્ન ચાધિકં નાપિ સમં બભૂવ ॥ 1.54 ॥
યે દર્શનીયા દ્વિપરાજહસ્તા યે ચાભિજાતાઃ કદલીવિશેષાઃ ।
તદૂરુકાણ્ડદ્વયજૃમ્ભમાણસૌન્દર્યરત્નાકરબિન્દવસ્તે ॥ 1.55 ॥
માણિક્યકાઞ્ચીવલયાનુવિદ્ધશ્રોણીભરા ક્ષ્માપતિધર્મપત્ની ।
વસુન્ધરેવાર્ણવરત્નગર્ભવેલાસમાલિઙ્ગિતસૈકતાન્તા ॥ 1.56 ॥
સુરાર્ણવાવર્તમનોજ્ઞશોભં નતભ્રુવો ઽલક્ષ્યત નાભિરન્ધ્રમ્ ।
કુચાદ્રિકાન્તિદ્રવનિર્ઝરસ્ય નિમ્નીકૃતં સ્થાનમિવ પ્રપાતૈઃ ॥ 1.57 ॥
તસ્યા વપુઃક્ષેત્રમનઙ્ગશાલિ સૌન્દર્યનિષ્યન્દજલૈર્જિષેક્તુમ્ ।

આસૂત્રિતા યૌવનહાલિકેન ત્રયીવ કુલ્યા ત્રિવલી ચકાશે ॥ 1.58 ॥
વિલગ્નમાલગ્નવલિત્રયીકં દરિદ્રતાજન્મગૃહં તદીયમ્ ।
અમર્ત્યગઙ્ગાજલવેણિકાભિરાશ્લિષ્ટમાકાશમિવાબભાસે ॥ 1.59 ॥
તમાલનીલા નવરોમરાજિસ્તસ્યા બભૌ તામરસેક્ષણાયાઃ ।
વિવૃણ્વતી બાલ્યદશાવિનાશમુત્પાતધૂમાવલિરુત્થિતેવ ॥ 1.60 ॥
આતન્વતશ્ચેતસિ કોમલાઙ્ગ્યાઃ કોદણ્ડશિક્ષાં કુસુમાયુધસ્ય ।
મૌર્વી બહિર્બિમ્બગતેવ માન્યા તન્વ્યાશ્ચકાશે તનુરોમરેખા ॥ 1.61 ॥
વિજૃમ્ભમાણેન વિલઙ્ઘ્ય વેલાં તસ્યાસ્તરુણ્યાઃ સ્તનમણ્ડલેન ।
નિઃશેષમાક્રાન્તનિજાવકાશમાસીદવલગ્નશેષમ્ ॥ 1.62 ॥
મૃણાલિકા વિભ્રમદીર્ઘિકાયા વિદ્યુલ્લતા યૌવનમેઘપંક્તેઃ ।
મઙ્ગલ્યમાલા મકરધ્વજસ્ય બાહા બભૌ વામવિલોચનાયાઃ ॥ 1.63 ॥
આમુક્તમુક્તાસરદર્શનીયમાબિભ્રતી કણ્ઠમતીવ રેજે ।
નિષ્ઠ્યૂતમુક્તાનિકરાભિરામશઙ્ખોજ્જ્વલા સાગરવીચિકેવ ॥ 1.64 ॥
તદાનનેન્દું ભુવિ નિસ્સપત્નં નિર્માતુકામેન પિતામહેન ।
અકારિ પદ્મં ધ્રુવમાત્તગન્ધમન્તઃકલઙ્કં ચ સુધાંશુબિમ્બમ્ ॥ 1.65 ॥
તરુપ્રવાલાશ્ચલસૌકુમાર્યાત્ સિન્ધુપ્રવાલાઃ સ્થિરકર્કશત્વાત્ ।
ન જગ્મુરસ્યા નલિનેક્ષણાયા બિમ્બાધરૌપમ્યકથાપ્રસઙ્ગમ્ ॥ 1.66 ॥
બિમ્બાધરોષ્ઠદ્યુતિરાયતાક્ષ્યાસ્તસ્યા વિલાસસ્મિતવિપ્રકીર્ણા ।
સન્ધ્યેવ બન્ધુકરુચિશ્ચકાશે ચન્દ્રાતપૈઃ શારિતસન્નિવેશા ॥ 1.67 ॥
નિતાન્તકાન્તાલિકચન્દ્રલેખાનિષ્યન્દસૌન્દર્યમહાપ્રણાલી ।
સીમાન્તરેખા નયનાન્તનદ્યોર્નાસા બભાસે નવયૌવનાયાઃ ॥ 1.68 ॥
કસ્તૂરિકાકલ્પિતપત્રલેખસ્તસ્યાઃ કપોલઃ શશિમણ્ડલશ્રીઃ ।
આક્રમ્ય તસ્થૌ મુકુરસ્ય શોભામમ્ભોદવાતૈર્મલિનોદરસ્ય ॥ 1.69 ॥
બભૂવ તસ્યા નયનોત્પલસ્ય નીલોત્પલસ્યાપિ મહાન્ વિશેષઃ ।
અમોઘમસ્ત્રં કુસુમાયુધસ્ય પૂર્વં દ્વિતીયં તુ તપઃસુ શીર્ણમ્ ॥ 1.70 ॥
તસ્યા વિશાલેન વિલોચનેન વિલાસગર્ભેણ વિજીયમાનાઃ ।
અદ્યાપિ વાસં વનકન્દરેષુ હ્રિયેવ કુર્વન્તિ કુરઙ્ગશાવાઃ ॥ 1.71 ॥
સૌભાગ્યવારાકરવીચિકાભ્યાં તારુણ્યકલ્પદ્રુમશાખિકાભ્યામ્ ।
ભ્રૂવલ્લરીભ્યાં વદનં તદીયં બભાવિવાબ્જં ભ્રમરાવલીભ્યામ્ ॥ 1.72 ॥
રરાજ રાજીવવિલોચનાયા લલાટરેખા રચિતાલકાન્તા ।
આલક્ષ્યનામાક્ષરબિન્દુપંક્તિરનઙ્ગજૈત્રધ્વજપટ્ટિકેવ ॥ 1.73 ॥
વિલોલદૃષ્ટિદ્વયલોભનીયં તસ્યા મુખં સામ્યમુપાચકાર ।
પરિપ્લુતાન્તઃપરિવર્તમાનપાઠીનયુગ્મસ્ય પયોરુહસ્ય ॥ 1.74 ॥
ગોરોચનાગૌરરુચિશ્ચકાશે સ ષટ્પદશ્યામલકેશપાશા ।
ધૂમોદ્ગમૈર્ધૂસરિતાગ્રભાગા માન્યોદયા મઙ્ગલદીપિકેવ ॥ 1.75 ॥
અર્ધાસિકાં ભર્તુરનન્યલભ્યાં ભદ્રાસને સૈવ પરં પ્રપેદે ॥
અન્યાઃ કિમર્હન્ત્યપહાય લક્ષ્મીં વક્ષોનિવાસં મધુસૂદનસ્ય ॥ 1.76 ॥
મહીપતિર્માન્યગુણોજ્જ્વલાયાં તસ્યાં મહિષ્યાં તનયાભિલાષી ।
પ્રદીપધૂપપ્રમુખૈઃ પદાર્થૈઃ સ દેવતારાધનતત્પરો ઽભૂત્ ॥ 1.77 ॥
મમજ્જ તીર્થેષુ જજાપ મન્ત્રં તતાન દાનાનિ તપશ્ચકાર ।

શુશ્રાવ ધર્મં સુજનં સિષેવે સ પુત્રહેતોઃ સહ ધર્મપત્ન્યા ॥ 1.78 ॥
ઇતિ ગતવતિ પુણ્યૈર્દીર્ઘદીર્ઘે ઽપિ કાલે, પતિરવનિપતીનાં પુત્રરત્નં ન ભેજે ।
તદપિ ચ વવૃધે તત્પ્રાર્થના તસ્ય પુંસાં વિરમતિ ન હિ યત્નઃ કાર્યસિદ્ધેઃ પુરસ્તાત્ ॥ 1.79 ॥
ઇતિ બુદ્ધઘોષાચાર્યવિરચિતે પદ્યચૂડામણિનામ્નિ મહાકાવ્યે સિદ્ધાર્થચરિતે પ્રથમઃ સર્ગઃ ॥
દ્વિતીયઃ સર્ગઃ
દેવાનાં તુષિતપુરીગમનમ્
તત્રાન્તરે જગતિ પૂર્વનિમિત્તમાસીદ્ દૃષ્ટ્વા તદદ્ભુતમમર્ત્યગણાઃ સમેતાઃ ।
સર્વજ્ઞતાવસર એષ તવેતિ વક્તું જગ્મુઃ પુરીં સુરગુરોસ્તુષિતાઅભિધાનમ્ ॥ 2.1 ॥
ઉત્તુઙ્ગનીલમણિમન્દિરજૃમ્ભમાણરોચિશ્છટાચ્છુરણશાદ્વલિતાન્તરિક્ષામ્ ।
પ્રક્રીડમાનમૃગશાવવિલોલદૃષ્ટિચ્છાયાસમુચ્ચલનચન્દ્રકિલોપકણ્ઠામ્ ॥ 2.2 ॥
લીલાચકોરરસનાઞ્ચલલિહ્યમાનપ્રાસાદદન્તવલભીકિરણપ્રરોહામ્ ।
તિર્યક્પ્રવૃત્તમણિતોરણદીર્ઘરશ્મિમાલાવલીગુણિતવન્દનમાલિકાભામ્ ॥ 2.3 ॥
શિઞ્જાનપઞ્ચશરચક્રિતકાર્મુકજ્યાઝઙ્કારવેગચલિતાધ્વગવામનેત્રામ્ ।
દર્પાન્ધદિગ્ગજકપોલમદપ્રવાહકલ્લોલિનીસલિલકર્દમિતપ્રતોલીમ્ ॥ 2.4 ॥
શમ્પાસહસ્રચતુરસ્રસરોરુહાક્ષીદેહપ્રભાપુનરુદીરિતદીપમાલામ્ ।
સૌધસ્થલોપરિસમુચ્છ્રિતવૈજયન્તીચીનાંશુકાકલિતદિગ્વનિતાવગુણ્ઠામ્ ॥ 2.5 ॥
પુષ્પાવચાયવલમાનપુરન્ધ્રિવર્ગપીનસ્તનોન્નતિવિકલ્પિતકેલિશૈલામ્ ।
માકન્દકોરકગલન્મકરન્દપૂરધારાનુબદ્ધપુનરુક્તતટાકતોયામ્ ॥ 2.6 ॥
શ્રૃઙ્ગારમણ્ડપશિરોનવરત્નતેજઃસઞ્ચારસઞ્ચિતશતક્રતુચાપશોભામ્ ।
મન્દારકલ્પહરિચન્દનપારિજાતસન્તાનસંહૃતદરિદ્રકથાપ્રસઙ્ગામ્ ॥ 2.7 ॥
તત્ર સ્થિતં સુરગણા દદૃશસ્તમેનં સિંહાસને વિવિધરત્નશિલાનિબદ્ધે ।
વિભ્રાજમાનબહુધાતુવિચિત્રવર્ણે મેરોર્મૃગેન્દ્રમિવ સાનુતટપ્રદેશે ॥ 2.8 ॥
માણિક્યમૌલિવલભીસવિધસ્થિતેન માન્યેન મઙ્ગલસિતાતપવારણેન ।
પૂર્વાચલસ્ય સુષમાં મણિતુઙ્ગશ્રૃઙ્ગસંલક્ષ્યપૂર્ણશશિનઃ પ્રતિપક્ષયન્તમ્ ॥ 2.9 ॥
પ્રત્યગ્રહાટકશિલાફલકાયતસ્ય ફાલસ્થલસ્ય પરિતઃ પ્રસૃતૈર્મખૈઃ ।
આશાવિશાલનયનાનનમણ્ડનાનામાકલ્પયન્તમિવ કાન્તિસુધાવિભાગમ્ ॥ 2.10 ॥
આયામશાલિભિરમન્દદયાસમુદ્રવેલાજલેષુ વિહરદ્ભિરપાઙ્ગપાતૈઃ ।
આપાદયન્તમમરાધિપરાજ્યલક્ષ્મ્યાઃ ક્રીડાસરોરુહતતીરિવ દિઙ્મુખેષુ ॥ 2.11 ॥
આકાશકન્દરદરીષુ વિતાયમાનૈરાનન્દમન્દહસિતૈરધિકપ્રસન્નૈઃ ।
સન્ધુક્ષણાય નિજકીર્ત્તિપયઃપયોધેઃ સમ્પાદયન્તમિવ શાશ્વતમિન્દુલોકમ્ ॥ 2.12 ॥
અભ્યર્ણવર્ત્તિભિરકૃત્રિમભક્તિશોભૈરાત્મીયબિમ્બસદૃશૈઃ સહ મિત્રવર્ગૈઃ ।
આભાષણેષ્વધરવિદ્રુમરાગલક્ષ્યાદન્તઃસ્ફુરન્તમનુરાગમિવોદ્ગિરન્તમ્ ॥ 2.13 ॥
આનન્દવાષ્પજલજર્જરદૃષ્ટિપાતમભ્યુલ્લસત્પુલકભૂષિતગણ્ડરેખમ્ ।
આકર્ણયન્તમભિજાતનિજાપદાનમગ્રે કુશીલવગણૈરભિગીયમાનમ્ ॥ 2.14 ॥
કલ્પદ્રુમપ્રસવકલ્પિતકર્ણપૂરરિચ્છોલિકાવિગલિતૈર્મકરન્દપૂરૈઃ ।
બાહુદ્વયસ્ય મહનીયપરાક્રમસ્ય વીરાભિષેકમહિમાનમિવાચરન્તમ્ ॥ 2.15 ॥
ઉત્તુઙ્ગબાહુયુગલોદયશૈલજાતતેજોદિવાકરયશોહિમરશ્મિશઙ્કામ્ ।
આતન્વતારુણસિતોપલનિર્મિતેન મઙ્ગલ્યકુણ્ડલયુગેન મનોજ્ઞગણ્ડમ્ ॥ 2.16 ॥
મન્દારપુષ્પકલિકાપરિકલ્પિતેન માલ્યેન માન્યભુજમધ્યવિલમ્બિતેન ।
કણ્ઠપ્રણાલિમુખગત્વરરક્તધારમાદર્શયન્તમિવ મૈત્રબલાવતારમ્ ॥ 2.17 ॥

અભ્યુદ્ગતૈરરુણરાગમનો ઽભિરામૈરામુક્તરત્નવલયાંકુરરશ્મિજાલૈઃ ।
નિર્ભિદ્યમાનનિજશૌર્યમહઃપ્રવાલસઞ્છાદિતાવિવ ભુજૌ વિટપૌ દધાનમ્ ॥ 2.18 ॥
અઙ્ગૈરમન્દહરિચન્દનપઙ્કલિપ્તૈરભ્યન્તરેષુ કુતકુંકુમપત્રલેખૈઃ ।
પક્ષીન્દ્રચઞ્ચુપુટપાટનજર્જરાઙ્ગાં જીમૂતવાહનદશામિવ દર્શયન્તમ્ ॥ 2.19 ॥
નાનાવિધાભરણરત્નમરીચિદણ્ડૈદિઙ્મણ્ડલેષુ પરિતઃ પરિજૃમ્ભમાણૈઃ ।
આગામિબોધિપદવૈભવચિહ્નભૂતામૃદ્ધિપદર્શનધુરામિવ શિક્ષયન્તમ્ ॥ 2.20 ॥
આપાદપદ્મમભિતઃ પ્રવિજૃમ્ભિતાભિ રમ્ભોજરાગપતપતકાભરણપ્રભાભિઃ ।
તસ્માત્ પ્રભૃત્યુપરિભાવિમુનિત્વમુદ્રાં કાષાયધારણકલામિવ શીલયન્તમ્ ॥ 2.21 ॥
સંક્રાન્તસૌધવલભીમણિપુત્રકેણ વક્ષઃ કવાટફલકેન મનોહરેણ ।
સાક્ષાદુરઃસ્થલવિહારિસમુદ્રરાજ કન્યસ્ય કૈટભરિપોઃ કલયન્તમાભામ્ ॥ 2.22 ॥
નિષ્યન્દમાનમકરન્દનિરન્તરેણ રક્તોત્પલેન કરપઙ્કજલાલિતેન ।
સદ્યો વિપાટનગલદ્રુધિરારુણેન નેત્રોત્પલેન શિવિરાજમિવોપલક્ષ્યમ્ ॥ 2.23 ॥
આલેપચન્દનવિસૃત્વરગન્ધલોભા દાલીયમાનમલિનામભિતો નિકાયમ્ ।
અજ્ઞાનગાઢતિમિરૌધમિવાન્તરસ્થં તેનૈવ દિક્ષુ નિતરામપસારયન્તમ્ ॥ 2.24 ॥
આશામુખપ્રસૃમરૈરરભિનન્દનીયૈરાશ્ચર્યસંહનનકાન્તિસુધાપ્રવાહૈઃ ।
આપ્લાવયન્તમિવ નિર્જરરાજલોકમાત્મપ્રતાપતપનાતુરમન્તિકસ્થમ્ ॥ 2.25 ॥
આલોકબાહુવલયસ્ખલનારવારવાચાલિતાખિલહરિન્મુખમણ્ડલીભિઃ ।
આરાદમર્ત્યપુરવારવિલાસિનીભિરાધૂયમાનસિતચામરચક્રવાલમ્ ॥ 2.26 ॥
વક્ષઃસ્થલેન વલમાનમનોજ્ઞહારતારાવલીવલયિના ગગનોપમેન ।
આકાશસિન્ધુલહરીપરિરભ્યમાણમાભાસયન્તમમરાદ્રિતટાવલેપમ્ ॥ 2.27 ॥
અમ્ભોરુહાકૃતિમભઙ્ગરપદ્મરાગભઙ્ગીભિરારચિતમદ્ભુતપાદપીઠમ્ ।
દાનાભિભૂતનતપદ્મનિધિપ્રકાશં સવ્યેતરેણ ચરણેન પરામૃશન્તમ્ ॥ 2.28 ॥
અંઘ્રેરક્તલકરસદ્યુતિહારિણીભિરભ્યુદ્ગતાભિરરુણાંગુલિદીધિતીભિઃ ।
વન્દારુદેવવદનામ્બુજબોધનાય બાલાતપપ્રસરવર્ષમિવાચરન્તમ્ ॥ 2.29 ॥
નક્ષત્રનાથકરકન્દલમાંસલેન નવ્યેન પાદનખદીધિતિજાલકેન ।
નિષ્યન્દમાનસુરનિર્ઝરિણીમરન્દધારાભિરામચરણાબ્જમિવાબ્જનાભમ્ ॥ 2.30 ॥
સંસારેઘોરપરિતાપજુષાં જનાનાં સંરક્ષણાય કિમયં સમયો ન વેતિ ।
જિજ્ઞાસયા ક્ષણમિવાવતરીતુકામં માણિક્યકુટ્ટિમતલપ્રતિમાનિભેન ॥ 2.31 ॥
દૃષ્ટ્વા જગત્ત્રયગુરું શિરસા પ્રણેમુર્દૂરાનતેન તુષિતાલયપારિજાતમ્ ।
વાચામતીત્ય પદવીમભિવર્તમાનમારેભિરે સ્તુતિભિરર્ચયિતું ચ દેવાઃ ॥ 2.32 ॥
દીનાવલોકનદશાન્તરજૃમ્ભમાણકારુણ્યપૂરપરિવાહમહાપ્રણાલૈઃ ।
અસ્માનપાઙ્ગય વિનિદ્રસરોજમુદ્રાકર્ણેજપૈસ્તવ સુરેન્દ્ર! કટાક્ષપાતૈઃ ॥ 2.33 ॥
સ્વૈરોજ્જિહાનસુષમાભરદુગ્ધસિન્ધુકલ્લોલકન્દલકરમ્બિતગાત્રયષ્ટે ।
ચૂડાવતંસ! તુષિતાલયદેવતાનાં તુભ્યં નમઃ પરમકારુણિકવ્રતાય ॥ 2.34 ॥
પ્રજ્ઞાપ્રધાનમહિષીપદપટ્ટબન્ધસમ્ભાવનાતિશયસમ્ભૃતનિર્વૃતાય ।
સર્વોત્તરાશ્રમકથામૃતપાનલીલાગોષ્ઠીપરાય ગુણવારિધયે નમસ્તે ॥ 2.35 ॥
મૈત્રીકલત્રકુચભારપટીરપઙ્કપત્રાવલીમકરિકાઙ્કરમણ્ડિતાય ।
તેજસ્તરઙ્ગિતદિગન્તરકન્દરાય, ત્રૈલોક્યભાગ્યપરિપાકભુવે નમસ્તે ॥ 2.36 ॥
મારપ્રતાપબડવાનલકીલજાલજાજ્વલ્યમાનજનનાર્ણવધર્મનાવે ।
દિવપાલશેખરિતશાસનપત્રિકાય દિક્યાનુભાવ! જગદેકગુરો! નમસ્તે ॥ 2.37 ॥

નિષ્યન્દમાનનિરપાયકૃપાપ્રવાહવીચીવિટઙ્કવલમાનવિશાલદૃષ્ટે ।
ધ્યાનામૃતદ્રવતરઙ્ગિતચિત્તવૃત્તે! દેવાદિદેવ! જગદેકદૃશે નમસ્તે ॥ 2.38 ॥
નિર્વ્યાજકૃત્તગલનિર્ગલદસ્રધારાનિર્વાપિતક્ષુધિતરાક્ષસજાઠરાગ્ને ।
નિર્વાણકેલિકૃતિનિર્મિતિસૂત્રધાર! નેત્રાભિરામ! સુરરાજ! નમો નમસ્તે ॥ 2.39 ॥
ગન્ધર્વરાજમહિલાજનગીયમાનકીર્ત્તિપ્રવાહપરિવાહિતદિઙ્મુખાય ।
ભવ્યાનુરક્ષણપરાય ફલોન્મુખીનભાગ્યાધિકાય ભગવન્! ભવતે પ્રણામઃ ॥ 2.40 ॥
નિત્યપ્રવૃત્તનિરવદ્યમહાપ્રદાનશોભાપરાજિતસુરદ્રુઇમકામધેનો ।
શુદ્ધાશયાય સુચરિત્રવિભૂષણાય તુભ્યં નમસ્તુષિતલોકધુરન્ધરાય ॥ 2.41 ॥
રાકાસુધાકિરણબિમ્બમનો ઽભિરામવક્ત્રાવધૂતવરવારિજવૈભવાય ।
શાન્તાશયાય શફરધ્વજબાહુવીર્યમુષ્ટિન્ધયાય મુનિમાન્યધિયે નમસ્તે ॥ 2.42 ॥
શૃઙ્ગારિતાયતદિગન્તમદાવલેન્દ્રશુણ્ડારકાણ્ડપરિભાવુકબાહુદણ્ડમ્ ।
સૌન્દર્યકન્દલિતચારુમુખારવિન્દં વન્દામહે વરદરાજ! ભવન્તમેવ ॥ 2.43 ॥
વીર! ત્વમેવ વિજિતાખિલદિઙ્મુખસ્ય મીનધ્વજસ્ય વિનિપાતવિધૌ વિદગ્ઘઃ ।
સિંહાદ્ ઋતે જગતિ કઃ ખલુ ધીરચેતા દન્તાવલં જયતિ જર્જરિતાદ્રિકૂટમ્ ॥ 2.44 ॥
વિદ્વેષતાપમખિલં જગતાં વિનેતું શક્તસ્ત્વમેવ શરણાગતપુણ્યરાશે ।
ધારાધરં તરલવિદ્યુતમન્તરેણ દાવાનલં શમયિતું ભુવિઃ કઃ ક્ષમેત! ॥ 2.45 ॥
મોહાન્ધકારમુષિતાનિ જગત્ત્રયાણિ પુણ્યાધિક! ત્વમસિ બોધયિતું પ્રવીણઃ ।
કો વા વિકાસયિતુમર્હતિ કોકબન્ધું ભાનું વિના શરદિ પઙ્કજકાનનાનિ ॥ 2.46 ॥
તૃષ્ણાપ્રવાહમવશોષયિતું જનાનાં તેજસ્વિનામધિપ! દક્ષતરસ્ત્વમેવ ।
કલ્પાવસાનબડવાનલમન્તરેણ કઃ પારયેજ્જગતિ પાતુમપામધીશમ્ ॥ 2.47 ॥
ધીર! ત્વમેવ જનનામ્બુનિધેસ્ત્રિલોકીં પારં પરં ગમયિતું પટુતામુપૈષિ ।
કો વા વિહાય ભુવેન કુહનાવરાહં ક્ષોણીસમુદ્ધૃતિવિધૌ કુશલઃ પયોધેઃ ॥ 2.48 ॥
ઇત્થં સુપર્વવિહિતાં સ્તુતિમાદરેણ શ્રુત્વા પ્રસન્નહૃદયસ્તુષિતાધિરાજઃ ।
ગમ્ભીરવારિધરગર્જિતમન્દરેણ તાન્ પ્રત્યુવાચ વચસા મધુરાક્ષરેણ ॥ 2.49 ॥
ભો ભોઃપુરન્દરમુખા હરિદન્તપાલાઃ સમ્ભૂય યૂયમિહ સાદરમાગતાઃ કિમ્ ।
કાર્ય મયા કિમપિ ચેદ્ ભવતામભીષ્ટ માવેદ્યતામલમિહ સ્તુતિસમ્પદેતિ ॥ 2.50 ॥
તે ઽપિ પ્રસન્નમનસઃ પ્રણિપત્ય તસ્મૈ વ્યજ્ઞાપયન્ વિનયનમ્રિતપૂર્વકાયાઃ ।
દેવાધિદેવ! જગતામવબોધનાય, સન્તિષ્ઠતે સમુચિતો ઽવસરસ્તવેતિ ॥ 2.51 ॥
આકર્ણ્ય તદ્વચનમશ્રુતપૂર્વમેષાં કાલાદિચિન્તનપરઃ ક્ષણમેષ ભૂત્વા ।
નિશ્ચિત્ય તત્ સકલમેવ નિધિર્ગુણાનાં પ્રત્યબ્રવીત્ પુનરમૂન્ પ્રથિતાપદાનઃ ॥ 2.52 ॥
શુદ્ધોદનસ્ય સુતતામહમેત્ય સત્યં સમ્બોધનં ત્રિજગતાં નિયતં કરિષ્યે ।
અઙ્ગૈર્ધનૈરસુભિરપ્યહમેતદેવ સમ્પ્રાર્થ્ય પુણ્યનિચયં કૃતવાન્ પુરેતિ ॥ 2.53 ॥
ઇતિ કૃતવતિ તસ્મિન્ સત્યસન્ધે પ્રતિજ્ઞાં પરહિતપરભાવે પારમીપારનિષ્ઠે ।
પ્રમુદિતમનસસ્તે સ્ફીતરોમાઞ્ચદણ્ડપ્રચયનિચુલિતાઙ્ગાઃ પ્રત્યગચ્છન્ યથેચ્છમ્ ॥ 2.54 ॥
અથ કાનિચિદેવ વાસરાણિ ક્ષપયિત્વા ત્રિદિવે સ દેવરાજઃ ।
વિદધે વિવિધવ્રતોજ્જ્વલાયાં પ્રતિસન્ધિં પૃથિવીપતેર્મહિષ્યામ્ ॥ 2.55 ॥
ઇતિ બુદ્ધઘોષવિરચિતે પદ્યચૂડામણિનામ્નિ મહાકાવ્યે દ્વિતીયઃ સર્ગઃ ॥
તૃતીયઃ સર્ગઃ
દૌહૃદલિઙ્ગાધાનમ્
અથોદયં શાક્યમહીપતીનામાનન્દમાલીજનલોચનાનામ્ ।

આશ્વાસનં સજ્જનમાનસાનામાધત્ત સા દૌહૃદલિઙ્ગમાર્યા ॥ 3.1 ॥
વિવર્ધમાનેન ચ મધ્યમેન શ્યામાયમાનેન ચ ચૂચુકેન ।
ગર્ભોદયો ઽભૂદલસેક્ષણાયાસ્તસ્યાઃ સખોનામનુમાનગમ્યઃ ॥ 3.2 ॥
મહામુનીનામપિ માનનીયે ગર્ભત્વમાતસ્થુષિ બોધિસત્ત્વે ।
મધ્યસ્તદીયો મનસો ઽપિ સૂક્ષ્મઃ પ્રિયાદિવ સ્ફીતતરો બભૂવ ॥ 3.3 ॥
યથા યથા વૃદ્ધિમવાપ તસ્યા મધ્યં મહિષ્યા મહનીયમૂર્ત્તેઃ ।
તથા તથા વૃદ્ધિમવાપ ગાત્રમપુત્રતાશોકકૃશસ્ય ભર્ત્તુઃ ॥ 3.4 ॥
સ્તનદ્વયસ્યાગ્રમભૂદ્ વિવર્ણં સાકં સપત્નીવદનેન તસ્યાઃ ।
કિઞ્ચાનનં ગર્ભભરાલસાયાઃ કીર્ત્ત્યા સમં પાણ્ડુરમાસ ભર્ત્તુઃ ॥ 3.5 ॥
અન્તર્ગતસ્યાદ્ભુતવિક્રમસ્ય વિશ્વત્રયીવિસ્મયનીયમૂર્ત્તે ।
પ્રતાપવહ્નેરિવ ધૂપજાલૈસ્તસ્યાઃ સ્તનઃ શ્યામમુખો બભૂવ ॥ 3.6 ॥
તસ્યાઃ સ્તનદ્વન્દ્વમનિન્દિતાઙ્ગ્યાઃ શ્યામં શિખાયામવશેષપાણ્ડુ ।
તટાભિઘાતાહિતપઙ્કમુદ્રામાધત્ત નાગાધિપકુમ્ભલક્ષ્મીમ્ ॥ 3.7 ॥
વૃદ્ધા વિતેનુર્વિવિધૌષધીભિઃ પુત્રસ્ય રક્ષામુદરસ્થિતસ્ય ।
સૈવ સ્મરોપદ્રવપીડિતાનાં બભૂવ રક્ષા ભુવનત્રયાણામ્ ॥ 3.8 ॥
પુણ્યે મુહૂર્તે પુંરુહૂતલક્ષ્મીઃ કુલાનુરૂપં ગુરુગર્ભવત્યાઃ ।
યથાક્રમં પુંસવનાદિ કૃત્યં નિર્વર્તયામાસ નૃપો મહિષ્યાઃ ॥ 3.9 ॥
પ્રભાતવેલેવ સહસ્રભાનું પ્રદોષલક્ષ્મીરિવ શીતરશ્મિમ્ ।
ભદ્રે મુહૂર્તે નૃપધર્મપત્ની પ્રાસૂત પુત્રં ભુવનૈકનેત્રમ્ ॥ 3.10 ॥
તત્રાન્તરે તામરસૈરુદારૈરુદઞ્ચિતૈરઞ્ચિતપઞ્ચવર્ણૈઃ ।
સઞ્છાદિતા તસ્ય વિહારહેતોઃ કૃતોપહારેવ બભૂવ પૃથ્વી ॥ 3.11 ॥
શાખાસુ શાખાસુ સમુદ્ભવદ્ભિવિચિત્રપત્રૈઃ શતપત્રજાતૈઃ ।
ચકાશિરે તસ્ય વિલોકનાય સઞ્જાતનેત્રા ઇવ શાખિનો ઽપિ ॥ 3.12 ॥
અસ્માકમુત્પત્તિરિવાત્ર ભૂમૌ બુદ્ધાઙ્કુરાણામપિ દુર્લભેતિ ।
સન્દર્શનાયેવ શરીરભાજાં નાલીકમાસીન્નભસઃ સ્થલે ઽપિ ॥ 3.13 ॥
અસ્યોપદેશાદખિલો ઽપિ સત્યં નિર્વાણમભ્યેષ્યતિ જીવલોકઃ ।
કિમસ્મદભ્યુજ્જ્વલનૈરતીવ નિર્વાણમીયુર્નિરયાગ્નયો ઽપિ ॥ 3.14 ॥
મહાત્મનસ્તસ્ય મહીધ્રપાતગુરૂણિ પાદાક્રમણાનિ સોઢુમ્ ।
અપારયન્તીવ ભૃશં ચકમ્પે વિશ્વમ્ભરા વિશ્લથશૈલબન્ધા ॥ 3.15 ॥
તાલપ્રમાણાઃ સહસા ધરિત્રીં ભિત્ત્વા સમુત્તસ્થુરુદપ્રવાહાઃ ॥
પુણ્યાત્મનસ્તસ્ય નમસ્ક્રિયાર્થં ભુજઙ્ગલોકા ઇવ શેષવશ્યાઃ ॥ 3.16 ॥
અમુષ્ય સર્વત્ર વિતાયમાનૈરાકાશઙ્ગાસલિલાવદાતૈઃ ।
યશઃપ્રવાહૈરિવ લિપ્યમાના દિશઃ સમસ્તાઃ વિશદીબભૂવુઃ ॥ 3.17 ॥
æજાતઃ પૃથિવ્યામધિપો મુનીનામ્æ ઇતિ બ્રુવાણા ઇવ વિષ્ટપાનામ્ ।
મઙ્ગલ્યશઙ્ખાનકમર્દલાદ્યવાદ્યપ્રભેદાઃ સ્વયમેવ રેણુઃ ॥ 3.18 ॥
મહાનુભાવસ્ય મહાભિષેકસમ્ભાવનાં કર્તુમિવ પ્રવૃત્તાઃ ।
વ્યતીત્ય વેલાં સકલાઃ સમુદ્રાઃ પ્રચેલુરભ્યુચ્છ્રિતવીચિહસ્યાઃ ॥ 3.19 ॥
ચચાલ મેરોરચલાભિધાનં ચસ્ખાલ સિન્ધોર્લવણોદવાર્તા ।
આખ્યા સ્રવન્તીત્યગલત્સ્રવન્ત્યાસ્થિરેતિ ભૂમેરભિધા વ્યરંસીત્ ॥ 3.20 ॥
વવર્ષ વર્ષાસમયં વિનાપિ વલાહકો વારિધિધીરઘોષઃ ।

આશ્ચર્યકર્માણિ બભૂવુરિત્થં જાતે સતામગ્રસરે કુમારે ॥ 3.21 ॥
આસ્ફાલિતાનેકમૃદઙ્ગઘોષવાચાલિતાશાન્તદરીમુખાણામ્ ।
આનન્દનૃત્તભ્રમિઘૂર્ણમાનવસુન્ધરાન્દોલિતભૂધરાણામ્ ॥ 3.22 ॥
અન્યોન્યસમ્મર્દવિશીર્ણહારમુક્તાવલીતારકિતસ્થલીનામ્ ।
પ્રક્ષિપ્તપિષ્ટાતકપાંસુમુષ્ટિશૃઙ્ગારિતાશેષદિગન્તરાણામ્ ॥ 3.23 ॥
પરસ્પરાક્ષિપ્તવિભૂષણાનાં પર્યસ્તચૂડામણિશેખરાણામ્ ।
એકાલયસ્યેવ જગત્ત્રયાણાં બભૂવ તજ્જન્મમહોત્સવશ્રીઃ ॥ 3.24 ॥
પ્રત્યગ્રગર્ભચ્છવિપાટલેન સુતેન માતા સુતરાં ચકાશે ।
નવ્યોદયાલોહિતવિગ્રહેણ વેલેવ બાલેન સુધાકરેણ ॥ 3.25 ॥
પ્રતપ્તચામીકરભાસ્વરેણ પ્રસર્પતા તસ્ય શરીરભાસા ।
પ્રસૂતિકાગર્ભગૃહપ્રદીપાઃ પ્રત્યૂષતારાપ્રતિમા બભૂવુઃ ॥ 3.26 ॥
અત્યદ્ભુતામાત્મજજન્મવાર્તાં શ્રૃણ્વન્ સ શુદ્ધાન્તજનાન્નરેન્દ્રઃ ।
આનન્દમૂર્ચ્છાકુલચિત્તવૃત્તિઃ કર્તવ્યમૂઢઃ સ્તિમિતો બભૂવ ॥ 3.27 ॥
પદાર્થમેતત્પ્રિયદાનયોગ્યમદૃષ્ટવાન્ સ ત્રિષુ વિષ્ટપેષુ ।
સર્વસ્વદાનેન તથાપિ રાજા સમ્ભાવયામાસ તમત્યુદારઃ ॥ 3.28 ॥
ભદ્રે મુહૂર્તે સ પતિઃ પ્રજાનાં દદર્શ દેવ્યાઃ સ્તિમિતાયતાક્ષઃ ।
કુમારમુત્સઙ્ગતલે શયાનં તટે તટિન્યા ઇવ હંસશાવમ્ ॥ 3.29 ॥
અશ્રાન્તતૃષ્ણેન વિલોચનેન મુખેન્દુમાસ્વાદયતઃ સ્વસૂનોઃ ।
આસીત્ પિતુઃ કણ્ટકિતાઙ્ગયષ્ટેરાનન્દબાષ્પપ્રસરો નિરોધઃ ॥ 3.30 ॥
સ્તનન્ધયસ્યાનનચન્દ્રબિમ્બમમન્દસૌન્દર્યસુધાનિધાનમ્ ।
નિપીય નેત્રાઞ્જલિના નિતાન્તં નૃપાધિપો નિર્વૃતિમાસસાદ ॥ 3.31 ॥
સ જાતકર્માદિકમત્યુદારં સૂનોઃ સમાપય્ય પુરોહિતેન ।
ઽસિદ્ધાર્થ ઽ ઇત્યસ્ય જગત્પ્રશસ્યામનન્યયોગ્યામકરોદભિખ્યામ્ ॥ 3.32 ॥
નવામ્બુવાહેન નભઃસ્થલીવ નવ્યેન તારાપતિના નિશેવ ।
મૃગેન્દ્રશાવેન મહાટવીવ વિભૂષિતા સન્તતિરાસ તેન ॥ 3.33 ॥
અવ્યક્તવર્ણાભિરમુષ્ય વાગ્ભિર્યથા નૃપઃ પ્રીતમના બભૂવ ।
તથા ન ગાનૈરપિ ગાયકાનાં મહાકવીનામપિ વાગ્વિલાસૈઃ ॥ 3.34 ॥
નિસર્ગસૌરભ્યનિતાન્તહૃદ્યં તસ્યાનનં તાદૃશસૌકુમાર્યમ્ ।
બભૂવ સામાન્યમયાતયામં લીલાબ્જમન્તઃપુરસુન્દરીણામ્ ॥ 3.35 ॥
મનો ઽભિરામૈર્મણિકિઙ્કણીનાં માતુર્મુદં માંસલયન્નિનાદૈઃ ।
આત્મીયબિમ્બાનુનયાભિમાનશ્ચિક્રીડ સૂનુર્મણિમેદિનીષુ ॥ 3.36 ॥
આતન્વતા પાંસુવિહારમાપ્તૈરમાત્યપુત્રૈઃ સહ બાલકેન ।
સંગ્રામભૂધૂલિષુ ભાવિનીષુ સ્વૈરં વિહર્તું વિહિતેવ યોગ્યા ॥ 3.37 ॥
સ ધીરમન્તઃપુરસિંહશાવૈઃ સંક્રીડમાનઃ સહ રાજસૂનુઃ ।
અત્યદ્ભુતસ્યાત્મપરાક્રમસ્ય શિક્ષામિવૈષાં ચિરમન્વતિષ્ઠત્ ॥ 3.38 ॥
અનુપ્રવૃત્તાન્મણિઘણ્ટિકાનામારાવહર્ષાદ્ ગૃહરાજહંસાન્ ।
તતાટ પાદેન તદીયરાજશબ્દાસહિષ્ણુઃ કિલ તાન્ કુમારઃ ॥ 3.39 ॥
નખાંકુશાઘાતવિધૂતમૂર્ધા મુખારવપ્રસ્રુતવૃંહિતશ્રીઃ ।
મઙ્ગલ્યનિર્વૃત્તમદામ્બુરેખો બાલો વિતેને મદહસ્તિલીલામ્ ॥ 3.40 ॥
અભ્યુલ્લસચ્ચમ્પકદામદીપ્તિરાલોકસમ્ભાવિતજીવલોકઃ ।

સ દારકો દીપ ઇવ પ્રદીપ્તઃ શોકાન્ધકારં વિનિનાય પિત્રોઃ ॥ 3.41 ॥
કૃતોપવીતં ગલિતાતિબાલ્યં સમસ્તવિદ્યાપરિશીલનાય ।
તમર્પયામાસ કુમારવર્યમાચાર્યહસ્તેષુ પતિઃ પૃથિવ્યાઃ ॥ 3.42 ॥
સ દેશિકેન્દ્રૈરુપદિશ્યમાના વિદ્યાઃ સમસ્તાઃ સકલાઃ કલાશ્ચ ।
જગ્રાહ મેધાવિતયાચિરેણ વર્ષાઘનો વારિનિધેરવાપ ॥ 3.43 ॥
અનન્યસામાન્યધિયં કુમારમાસાદ્ય વિદ્યાઃ સુતરાં વિરેજુઃ ।
શરત્પ્રસન્નં ગગનાવકાશં તારાધિપસ્યેવ મયૂખમાલાઃ ॥ 3.44 ॥
નિતાન્તમાનન્દયતા પ્રજાનાં મનાંસિ સદ્યો હરતા તમાંસિ ।
ચન્દ્રોદયેનેવ મહાસમુદ્રઃ શાક્યાન્વયસ્તેન સમુલ્લલાસ ॥ 3.45 ॥
પ્રભેવ ભાનોઃ પ્રતિભેવ સૂરેઃ શિખેવ દીપસ્ય દયેવ સાધોઃ ।
જ્યોત્સ્નેવ ચન્દ્રસ્ય સુધેવ સિન્ધોસ્તસ્યોદિતાસીન્નવયૌવનશ્રીઃ ॥ 3.46 ॥
આરોપ્ય તારુણ્યવિશેષશાણં રૌષાણિતાનીવ મનોભવેન ।
અઙ્ગાન્યભિવ્યઞ્જિતલક્ષણાનિ વિભક્તસન્ધીનિ બભૂવુરસ્ય ॥ 3.47 ॥
તસ્યાંધ્રિયુગ્મં સહજાભિરૂપ્યં રેખાસહસ્રારરથાઙ્ગચિહ્નમ્ ।
નવ્યાનિ નાલીકવનાનિ નૂનં નખપ્રભચન્દ્રિકયા જહાસ ॥ 3.48 ॥
વલિત્રયાલંકૃતિદર્શનીયવિલગ્નભાગો નરપાલસૂનુઃ ।
મન્થાચલો વાસુકિભોગવેષ્ટઃ લેખોલ્લસન્મધ્ય ઇવાલુલોકે ॥ 3.49 ॥
ગુણૈઃ સમસ્તૈ સહ રાજસૂનોર્નિતમ્બબિમ્વઃ પ્રથિમાનમાપ ।
દોષૈરશેષૈઃ સમમેવ તસ્ય મધ્યપ્રદેશઃ કૃશતામયાસીત્ ॥ 3.50 ॥
નાભિહ્રદસ્તસ્ય નરેન્દ્રસૂનો રોમાવલીકેતનનીલયષ્ટિમ્ ।
નિખાતુકામેન મનોભાવેન નિર્વર્તિતો ગર્ત ઇવાબભાસે ॥ 3.51 ॥
શ્રિયઃ સરોજાન્તરદુઃસ્થિતાયા વિશૃઙ્ખલં દાતુમિવાવકાશમ્ ।
પુણ્યાત્મનસ્તસ્ય ભુજાન્તરાઅલં બભૂવ વિન્ધ્યાદ્રિશિલાવિશાલમ્ ॥ 3.52 ॥
શૂરસ્ય તસ્ય ક્ષિતિપાલસૂનોર્વૃક્ષઃકવાટે સતિ વજ્રસારે ।
ચક્રુઃ કવાટં સદનેષુ સત્ત્વા વિભૂષણાર્થં ન તુ રક્ષણાર્થમ્ ॥ 3.53 ॥
ભુજો ભુજઙ્ગાધિપભોગદીર્ઘસ્તસ્ય પ્રજાપાલનપણ્ડિતસ્ય ।
અક્ષેપણીયઃ પ્રતિભૂપતીનાં ત્રૈલોક્યરક્ષાપરિઘો બભૂવ ॥ 3.54 ॥
રેખાભિરત્યન્તપરિસ્ફુટાભિસ્તત્કન્ધરા બન્ધુરસન્નિવેશા ।
ગાઢાદરાલિઙ્ગિતકાન્તિલક્ષ્મીકેયૂરમુદ્રાભિરિવાવબભાસે ॥ 3.55 ॥
મુગ્ધસ્ય તસ્યાસ મુખામ્બુજસ્ય મહોત્પલસ્યાપિ મહાન્ વિશેષઃ ।
વાણિમલોલાં વહતિ સ્મ પૂર્વં સ્વભાવલોલામિતરતુ લક્ષ્મીમ્ ॥ 3.56 ॥
વાણ્યા વરેણ્યસ્ય મુખે વસન્ત્યા મઞ્જીરશિઞ્જાનમિવાસ સૂક્તમ્ ।
નખપ્રભેવ સ્મિતચન્દ્રિકાસીન્મુક્તાક્ષમાલેવ ચ દન્તપંક્તિઃ ॥ 3.57 ॥
તદાનનામ્ભોરુહકાન્તિલક્ષ્મ્યાસ્તદ્ગણ્ડભિત્તિર્મણિદર્પણશ્રીઃ ।
તત્કર્ણપાશશ્ચ વિલાસડોલા તદીક્ષણં વિભ્રમદીર્ધિકાસીત્ ॥ 3.58 ॥
ભ્રૂવલ્લરી તસ્ય મનોજ્ઞમૂર્ત્તેસ્તારાંશુલીઢોભયકોટિભાગા ।
કોદણ્ડલીલેવ વિજિત્ય મારાદાત્મીકૃતારોપિતભૃઙ્ગમૌવી ॥ 3.59 ॥
પ્રસન્નમૂર્ણાવલયાભિરામં જ્યોતિર્મયં તસ્ય મુખારબિન્દમ્ ।
ભૂયિષ્ઠમન્તર્ગતચન્દ્રલેખાં બાલાર્કબિમ્બશ્રિયમાતતાન ॥ 3.60 ॥
ઊર્ણાભિરામા નરપાલસૂનોર્નિટાલભૂમિર્નિતરાં ચકાશે ।

વપ્રક્રિયાભગ્નનિલીનદન્તિદન્તાંકુરા મેરુશિલાતટીવ ॥ 3.61 ॥
વિનાઙ્ગરાગેણ વિનાઙ્ગદેન વિનાવતંસેન વિના સ્રજાપિઉ ।
આવિષ્કૃતાસેચનકાલમાસીદઙ્ગઃ તદીયં નવયૌવનેન ॥ 3.62 ॥
આનન્દયિત્રી હરિણેક્ષણાનામદુષ્ટિપૂર્વા પુરુષાન્તરેષુ ।
નિર્વ્યાજભૂષા નિખિલાઙ્ગયષ્ટેસ્તસ્યોદિતાસીત્ સમુદાયશોભા ॥ 3.63 ॥
વિશ્વમ્ભરાવલયધારણયોગ્યબાહોઃ સૂનોર્નૃપઃ સુરપતિપ્રતિમસ્વભાવઃ ।
માણિક્યકુમ્ભભરિતૈર્મણિમન્ત્રપૂતૈસ્તીર્થૈશ્ચકાર યુવરાજપદાભિષેકમ્ ॥ 3.64 ॥
ઇતિ બુદ્ધઘોષવિરચિતે પદ્યચૂડામણિનામ્નિ મહાકાવ્યે તૃતીયઃ સર્ગઃ ॥
ચતુર્થઃ સર્ગઃ
સિદ્ધાર્થવિવાહપ્રસ્તાવઃ
અથો કુમારસ્ય કુલોદ્વહસ્ય કરગ્રહં કારયિતું નરેન્દ્રઃ ।
કા સાસ્ય યોગ્યા ભુવિ કન્યકેતિ ચિન્તયામાસ સમેતબન્ધુઃ ॥ 4.1 ॥
તત્રાન્તરે કોલિયભૂમિપાલઃ કુમારિકાં મે કુલરત્નદીપામ્ ।
દાસ્યામિ સૂનોસ્તવ સર્વથેતિ સન્દેશપત્રં વિસસર્જ તસ્મૈ ॥ 4.2 ॥
આકર્ણ્ય સન્દેશમુખાદુદન્તમતીવ સન્તુષ્ટમનાઃ ક્ષિતીશઃ ।
તથૈવ સજ્જીક્રિયતાં ત્વયેતિ સન્દેશમસ્મૈ પ્રજિઘાય ભૂયઃ ॥ 4.3 ॥
તથેતિ સો ઽપિ પ્રતિગૃહ્ય તસ્મૈ સન્દેશપત્રં સમુદીર્ણહર્ષઃ ।
પ્રચક્રમે કારયિતું કુમાર્યા વિવાહદીક્ષોત્સવમત્યુદારમ્ ॥ 4.4 ॥
આરોપિતાભ્રઙ્કષકેતુમાલમાબદ્ધકૌશેયવિતાનશોભમ્ ।
અભ્યુચ્છ્રિતેન્દ્રાયુધતોરણાઙ્કમભ્યન્તરસ્થાપિતપૂર્ણકુમ્ભમ્ ॥ 4.5 ॥
આસ્તીર્ણમુક્તાસિકતાભિરામમાકીર્ણનાનાકુસુમૌપહારમ્ ।
આરબ્ધવૈવાહિકસંવિધાનમન્તઃપુરં ભૂમિપતેર્બભૂવ ॥ 4.6 ॥
અભ્યક્તગાત્રીમધિવાસિતેન તૈલેન ગન્ધામલકોપલિપ્તામ્ ।
વરાઙ્ગનાસ્તા મણિકુમ્ભમુક્તૈરમ્ભોધરૈઃ સાદરમભ્યષિઞ્ચન્ ॥ 4.7 ॥
સ્નાનાવસાને નરદેવકન્યા પાથોભરાર્દ્રં પરિમુચ્ય વાસઃ ।
સમાદદે ચારુતરં દુકૂલં ચન્દ્રાતપં શારદિકેવ રાત્રિઃ ॥ 4.8 ॥
તતઃ પ્રકીર્ણાભિનવપ્રસૂને ચતુષ્કમધ્યે વિનિવેશ્ય સખ્યઃ ।
નાનાવિધૈરાભરણૈર્નરેન્દ્રકન્યામલઞ્ચક્રુરતિપ્રવીણાઃ ॥ 4.9 ॥
અન્તઃસમાવેશિતફુલ્લમલ્લીધમ્મિલ્લબન્ધસ્તરલેક્ષણાયાઃ ।
તતાન તારાગણશારિતસ્ય ગાઢાન્ધકારસ્તબકસ્ય કાન્તિમ્ ॥ 4.10 ॥
આકુઞ્ચિતાગ્રૈરલકૈઃ પ્રશસ્તૈસ્તસ્યા મુખામ્ભોરુહમાબભાસે ।
તદીયસૌરભ્યસમૃદ્ધિલોભાદાલીયમાનૈરિવ ચઞ્ચરીકૈઃ ॥ 4.11 ॥
સિન્દૂરક્લૃપ્ત ક્ષિતિપાલપુત્ર્યા વિવાહદીક્ષાતિલકો વિરેજે ।
પ્રાપ્તાધિપત્યસ્ય મનોભવસ્ય પ્રતાપબાકાર્ક ઇવોજ્જિહાનઃ ॥ 4.12 ॥
કર્ણાવસક્તાઃ કમલેક્ષણાયા યવાઙ્કુરાઃ સાતિશયં વિરેજુઃ ।
ત્રિલોકજિષ્ણોઃ કુસુમાયુધસ્ય કીર્ત્તિપ્રરોહા ઇવ જૃમ્ભમાણાઃ ॥ 4.13 ॥
કસ્તૂરિકાકલ્પિતપત્રલેખસ્તસ્યાઃ કપોલઃ શશિમણ્ડલશ્રીઃ ।
આક્રમ્ય તસ્થૌ મુકુરસ્ય શોભામમ્ભોદવાતૈર્મલિનોદરસ્ય ॥ 4.14 ॥
વિન્યસ્તકાલાઞ્જનદર્શનીયં વિલોચનં મીનવિલોચનાયાઃ ।
અત્યુગ્રહાલાહલપઙ્કદિગ્ધામનઙ્ગબાણશ્રિયમન્વયાસીત્ ॥ 4.15 ॥

અનન્યસાધારણપાટલિમ્નસ્તસ્યા મનોજ્ઞસ્ય રદચ્છદસ્ય ।
આકલ્પિતા યાવકપઙ્કભતિરભૂતપૂર્વાં ન ચકાર શોભામ્ ॥ 4.16 ॥
અલંકૃતં મૌક્તિકકુણ્ડલાભ્યામમ્ભોરુહાક્ષ્યા મુખામાર્દ્રહાસમ્ ।
પાર્શ્વદ્વયાવસ્થિતપુણ્ડરીકકોશં શરત્કોકનદં જિગાય ॥ 4.17 ॥
આમુક્તમુક્તાસરદર્શનીયમાબિભ્રતી કણ્ઠમતીવ રેજે ।
નિષ્ઠ્યૂતમુક્તાનિકરાભિરામશઙ્ખોજ્જ્વલા સાગરવીચિકેવ ॥ 4.18 ॥
તસ્યા વપુશ્ચન્દનપઙ્કલિપ્તમામોદિકાલાગરુભક્તિચિત્રમ્ ।
કલિન્દજાકર્બુરિતાન્તરાયાઃ શોભામપુષ્યત્ સુરશૈવલિન્યાઃ ॥ 4.19 ॥
પયોધરદ્વન્દ્વમનિન્દિતાઙ્ગ્યાઃ પરિસ્ફુરન્નિસ્તલતાઅરહારમ્ ।
આકીર્ણતારાનિકરાભિરામામસ્તાદ્રિશૃઙ્ગશ્રિયમન્વગચ્છત્ ॥ 4.20 ॥
બલિત્રયાલંકૃતમધ્યદેશા તન્વી વિલોલસ્તનભારહારા ।
તરઙ્ગિતા શીકરજાલિતાઙ્ગચક્રાહ્વયા શૈવલિનીવ રેજે ॥ 4.21 ॥
માણિક્યકાઞ્ચીવલયાનુવિદ્ધશ્રોણીભરા ક્ષોણિપતેસ્તનૂજા ।
વસુન્ધરા વારિધિરત્નગર્ભવેલાસમાલિઙ્ગિતસૈકતૈવ ॥ 4.22 ॥
રરાજ તસ્યા નવરોમરાજિરારોહતસ્તુઙ્ગપયોધરાદ્રિમ્ ।
શૃઙ્ગારયોનેરવલમ્બનાર્થમાલમ્બિતેન્દીવરમાલિકેવ ॥ 4.23 ॥
અનર્ઘચામીકરકલ્પિતાભિરલંક્રિયાભિઃ સુતનુશ્ચકાશે ।
સમુજ્જ્વલા નૂતનમઞ્જરીભિઃ સઞ્ચારિણી ચમ્પકવલ્લરીવ ॥ 4.24 ॥
અલક્તકાસઙ્ગવિવૃદ્ધરાગમંઘ્રિદ્ધયં કોમલમાયતાક્ષ્યાઃ ।
નવાતપસ્પર્શવિશેષદૃશ્યાં નાલીકશોભાં નમયાઞ્ચકાર ॥ 4.25 ॥
આકલ્પસૌન્દર્યદિદૃક્ષયેયમાબિભ્રતી સ્ફાટિકમાત્મદર્શમ્ ।
વિદિદ્યુતે પૂર્ણશશાઙ્કવિમ્બસમ્પર્કિણી શાતમખી દિશેવ ॥ 4.26 ॥
અનન્તરં બન્ધુરગાત્રયષ્ટેઃ પુરોધસઃ પૂર્ણમનોરથાયાઃ ।
ન કેવલં કૌતુકમાબબન્ધુઃ કરામ્બુજે કિઞ્ચ હદમ્બુજે ઽપિ ॥ 4.27 ॥
એવં સમાપય્ય કુમારિકાયા વૈવાહિકં મણ્ડનસંવિધાનમ્ ।
કુતૂહલી કૌલિયભૂમિપાલસ્તસ્થૌ વરસ્યાગમમીક્ષમાણઃ ॥ 4.28 ॥
અથ સ્વવેશ્મન્યધિરાજસૂનુઃ સ્નાતાનુલિપ્તો નવધૌતવાસાઃ ।
ઉલ્લાસિકાં લોકવિલોચનાનામુદ્વાહભૂષામુરરીચકાર ॥ 4.29 ॥
સુવર્ણસૂત્રગ્રથિતાન્તરેણ ક્ષૌમોત્તરીયેણ સ રાજસૂનુઃ ।
વિદ્યુત્પિનદ્ધેન શરદ્ઘનેન વિયત્તલાભોગ ઇવ વ્યરાજત્ ॥ 4.30 ॥
વિશાલવક્ષઃસ્થલલમ્બિતેન મુક્તાકલાપેન બભૌ કુમારઃ ।
વિરાજમાનેન તટોપકણ્ઠં છાયાપથેનેવ સુવર્ણશૈલઃ ॥ 4.31 ॥
પ્રસન્નગમ્ભીરવપુઃ કુમારઃ પ્રવાલમુક્તામયકુણ્ડલાભ્યામ્ ।
ચણ્ડાંશુતારાધિપમણ્ડલાભ્યામલંકૃતો મેરુરિવાલુલોકે ॥ 4.32 ॥
વરશ્ચકાશે હરિચન્દનાર્દ્રો બાલાતપાતામ્ર ઇવોદયાદ્રિઃ ।
ધાતુચ્છટાવિચ્છુરિતઃ કરીવ સન્ધ્યામહઃસાન્દ્ર ઇવામૃતાંશુઃ ॥ 4.33 ॥
આદર્શબિમ્બે પ્રતિમાશરીરમામુક્તરત્નાભરણસ્ય યૂનઃ ।
વૈકર્તનં મણ્ડલમાસ્થિતસ્ય પુંસઃ પુરાણસ્ય પુપોષ લક્ષ્મીમ્ ॥ 4.34 ॥
અલંક્રિયાજાયત દેહકાન્તિર્નૈસર્ગિકી તસ્ય નરેન્દ્રસૂનોઃ ।
એઈશ્વર્યચિહ્નાનિ પરં બભૂવુરન્યાનિ માણિક્યવિભૂષણાનિ ॥ 4.35 ॥

ઉક્ષિપ્તમુક્તાતપવારણશ્રીરુદ્ધૂતબાલવ્યજનોપચારઃ ।
આરુહ્ય વૈવાહિકમૌપવાહ્યં જગામ સન્બન્ધિગૃહં કુમારઃ ॥ 4.36 ॥
તમાગતં શાક્યકુલપ્રદીપં ક્ષોણીપતિઃ કોલિયચક્રવર્ત્તી ।
સ્વયં પદાભ્યામભિગમ્ય દૂરં વૈવાહિકં મણ્ડપમાનિનાય ॥ 4.37 ॥
દદર્શ ધીરઃ ક્ષિતિપાલપુત્રીં તત્ર સ્થિતાં તારકરાજવક્ત્રામ્ ।
લીલારવિન્દેન કરસ્થિતેન પયોધિકન્યામિવ ભાસમાનામ્ ॥ 4.38 ॥
સોત્કણ્ઠમાલોકયતઃ કુમારીં સુધાંશુશોભાપરિભાવુકાઙ્ગીમ્ ।
અતીત્ય વેલામધિરાજસૂનોરાનન્દસિન્ધુઃ પ્રસસાર દૂરમ્ ॥ 4.39 ॥
યત્ કાર્યતે તત્ર પતિવ્રતાભિઃ કૃત્વા તદેતત્ સકલં કુમારઃ ।
તયા સમં તામરસાયતાક્ષ્યા જતામ વૈતાનિકવેદિમધ્યમ્ ॥ 4.40 ॥
ઉદર્ચિષસ્તસ્ય હુતાશનસ્ય હવિર્ભિરુચ્ચૈર્જ્વલતઃ પુરસ્તાત્ ।
ક્રિયાકલાપે કૃતધીઃ પુરોધાઃ સંયોજયામાસ વધૂકુમારૌ ॥ 4.41 ॥
આસીત્ કુમારઃ પુલકપ્રરોહૈરુદઞ્ચિતૈઃ કઞ્ચુકિતાઙ્ગયષ્ટિઃ ।
વૈકક્ષમાલ્યચ્યુતકેસરાસ્તદ્ગુપ્ત્યૈ બભૂવુર્ગુણરત્નરાશેઃ ॥ 4.42 ॥
આવિર્ભવદ્ભિઃ શ્રમવારિલેશૈરાર્દ્રાઙ્ગુલિઃ કોલિયકન્યકાસીત્ ।
વિવાહધારાજલશીકરાસ્તદ્વ્યાજીબભૂવુર્વિપુલેક્ષણાયાઃ ॥ 4.43 ॥
આલોકલોભાદભિવર્તમાના નિવર્તમાનાસ્ત્રપયા ચ શશ્વત્ ।
તયોરપાઙ્ગપ્રસરાસ્તદાનીં ડોલાવિહારશ્રિયમન્વભૂવન્ ॥ 4.44 ॥
અભ્યસ્તયા સંવરણામ્બુશેરાવર્તચક્રભ્રમલીલયેવ ।
વરઃ સમં વામદૃશા કૃશાનોઃ પ્રદક્ષિણાપ્રક્રમમન્વતિષ્ઠત્ ॥ 4.45 ॥
કન્યાકુમારૌ કમનીયરૂપાવાલોક્ય હોમાગ્નિરદૃષ્ટપૂર્વૌ ।
પ્રદક્ષિણાર્ચિઃસ્ફુરણચ્છલેન શ્લાઘાશિરઃકમ્પમિવાચચાર ॥ 4.46 ॥
ગુરુપ્રયુક્તા કુલપાલિકા સા લાજોપહાર વિસસર્જ વહ્નૌ ।
મરુદ્વિધૂતા લતિકેવ પુષ્પં ચૂતદ્રમે સ્યૂતનવપ્રવાલે ॥ 4.47 ॥
સમુદ્ગતા ધૂમતતિઃ કૃશાનોઃ સમીપલગ્ના મુખસારસસ્ય ।
અમ્લાનનીલાયતનાલભઙ્ગીમ ઙ્ગીચકારામ્બુજલોચનાયાઃ ॥ 4.48 ॥
તસ્માદુદીર્ણા નવધૂમરાજિસ્તસ્યા મુખે તદ્ગ્રહણપ્રસન્ને ।
ક્ષણં સમાલક્ષ્યત સઞ્ચરન્તી સરોરુહે ષટ્પદમાલિકેવ ॥ 4.49 ॥
વક્ત્રારવિન્દં પરિતઃ પ્રકીર્ણા વામભ્રુવો મઙ્ગલધૂમરાજિઃ ।
અન્યામૃતાંશુભ્રમતઃ પ્રયાતામધત્ત સાક્ષાત્ પરિવેષલક્ષ્મીમ્ ॥ 4.50 ॥
વક્ત્રામ્બુજં વામદૃશઃ પરીતા વૈવાહિકી મઙ્ગલધૂમપંક્તિઃ ।
બભાર નીલાંશુકનિર્મિતસ્ય મુહૂર્તવક્ત્રાવરણસ્ય શોભામ્ ॥ 4.51 ॥
કાલાઞ્જનોચ્છ્વાસવિકૂણિતાક્ષં ધર્મોદકક્લિષ્ટકપોલપત્રમ્ ।
વિવર્ણકર્ણોત્પલમાનનાબ્જં બભૂવ ધૂમગ્રહણાન્મૃગાક્ષ્યાઃ ॥ 4.52 ॥
ઇતિ ક્રમેણાહિતપાણિપીડસ્તયા સહૈવ શ્વસુરૌ કુમારઃ ।
નનામ તાવપ્યનુમોદમાનાવાશીર્ભિરેતાવનુવર્ધયેતામ્ ॥ 4.53 ॥
અન્યાંશ્ચ સર્વાનપિ બન્ધુવર્ગાન્ સમ્ભાવ્ય જાયાસહિતઃ કુમારઃ ।
નિર્ગત્ય તસ્માન્નિજરાજધાનીપ્રદક્ષિણાય પ્રવરો જગામ ॥ 4.54 ॥
તસ્મિન્ મુહૂર્તે કપિલાઙ્ગનાનાં કુમારનિધ્યાનપરાયણાનામ્ ।
સૌધેષુ સૌધેષુ સમુદ્બભૂવુઃ શૃઙ્ગારચેષ્ટા મદનોપદિષ્ટાઃ ॥ 4.55 ॥

તથા હિ કાચિત્ કરપલ્લવેન કલ્હારમાલામવલમ્બમાના ।
સ્વયં વરીતું કિલ રાજધાનીસોપાનમાર્ગં ત્વરયા જગામ ॥ 4.56 ॥
નેત્રસ્ય તદ્દર્શનનિશ્ચલસ્ય મા મૂદિદં રોધ ઇતીવ મત્વા ।
અપાસ્ય કાલાઞ્જનમાયતાક્ષી વાતાયનં સત્વરમાપ કાચિત્ ॥ 4.57 ॥
વિભૂષણૈરન્તરિતે મદઙ્ગે નૈસર્ગિકીં કાન્તિમસૌ ન પશ્યેત્ ।
ઇતીવ નૈપથ્યમકલ્પયન્તી કાચિત્ પ્રપેદે સહસા ગવાક્ષમ્ ॥ 4.58 ॥
વ્યાકોશમેતદ્ યદિ કર્ણપાશે નિવેશયેયં સુરભિ દ્વિરેફઃ ।
માં પીડયેદિત્યવધીર્ય મન્યે કર્ણોત્પલં કાપિ જગામ જાલમ્ ॥ 4.59 ॥
તદાનનાલોકનહર્ષજાતઃ સ્તનસ્ય રોમોદ્ગમ એવ ભુષા ।
ઇતીવ પત્રાવલિમુત્સૃજન્તી વાતાયનાભ્યર્ણમવાપ કાચિત્ ॥ 4.60 ॥
પતિવ્રતાયાઃ પરદર્શનાય યાત્રા ન યુક્તેતિ નિરુન્ધતીવ ।
નિતમ્બબિમ્બાદ્ રસના ગલન્તી કસ્યાશ્ચિદઘ્રિં કલયાઞ્ચકાર ॥ 4.61 ॥
એકાવલીં કાચિદનર્પયિત્વા કણ્ઠોકણ્ઠં કરપઙ્કજેન ।
સમુદ્વહન્તી ત્વરમાણચેતાસ્તસ્યોપહારાર્થમિવ પ્રતસ્થે ॥ 4.62 ॥
તાભિસ્તદુદ્વીક્ષણતત્પરાભિર્નિરન્તરાઃ સૌધતલપ્રદેશાઃ ।
જગજ્જિગીષોર્મકરધ્વજસ્ય સેનાનિવેશપ્રતિમા બભૂવુઃ ॥ 4.63 ॥
વીથીષુ વીથીષુ વિલાસિનીનાં તસ્મિન્નિપેતુસ્તરલાઃ કટાક્ષાઃ ।
પ્રાસાદજાલાન્તરિતાઙ્ગયષ્ટેઃ પ્રસૂનકેતોરિવ પુષ્પબાણાઃ ॥ 4.64 ॥
તમાયતાક્ષ્યઃ સ્પૃહણીઇયમઙ્ગાદઙ્ગાન્તરં ગન્તુમશક્નુવાનૈઃ ।
આકર્ણપૂરપ્રસૃતૈરપાઙ્ગૈરાલોકયામાસુરતૃપ્તિભાજઃ ॥ 4.65 ॥
તાસાં કુમારઃ શતપત્રમિત્રૈર્વિલોચનૈર્વિસ્મયનિર્નિમેષૈઃ ।
અઙ્ગેષુ સર્વત્ર નિષિક્તબિમ્બૈઃ સાક્ષાત્ સહસ્રાક્ષ ઇવાબભાસે ॥ 4.66 ॥
યત્રૈવ યત્રૈવ કુમારગાત્રે વ્યાપારિતં લોચનમઙ્ગનાભિઃ ।
તત્રૈવ તત્રૈવ બભૂવ કાન્તિનિર્યાસનિઃસ્યૂતમિવાનુષક્તમ્ ॥ 4.67 ॥
તાસાં કુમારાકૃતિરાતુરાણામસ્પન્દવિસ્ફારિતલોચનાનામ્ ।
વિનેતુકામેવ મનોભવાર્તિં પ્રત્યેકમન્તર્હૃદયં વિવેશ ॥ 4.68 ॥
કાચિત્ તદા કણ્ટકિતાઙ્ગયષ્ટિસ્તદાનનામ્ભોરુહનિર્વિશેષમ્ ।
આજિઘ્રદાનન્દનિમીલિતાક્ષી કરસ્થિતં વિભ્રમપુણ્ડરીકમ્ ॥ 4.69 ॥
કાચિત્ તદાકર્ષણસિદ્ધમન્ત્રં કામોપદિષ્ટં કિલ જપ્તુકામા ।
કરેણ મન્દં ભ્રમયાઞ્ચકાર મુક્તાક્ષમાલામિવ હારયષ્ટિમ્ ॥ 4.70 ॥
શુકાવચઞ્ચૂપુટપાટલેન નખેન કાચિદ્ વિલોલેખ નવ્યમ્ ।
પાણિસ્થિતં કેતકગર્ભપત્રમનઙ્ગસન્દેશમિવાસ્ય કર્તુમ્ ॥ 4.71 ॥
આલેખ્યલીલાફલકં સતૂલિમેકં દધાના કરપલ્લવેન ।
આત્માનમાલિખ્ય વરાય તસ્મૈ દાતું સમુદ્યોગવતીવ તસ્થૌ ॥ 4.72 ॥
ચેતોભુવઃ પુષ્પશિલીમુખાનાં પરાગવર્ષૈઃ પતતામજસ્રમ્ ।
કસ્યાશ્ચિદાસીત્ કલુષીકૃતેવ દૃષ્ટિઃ સમુદ્યદ્બહુલાશ્રુપૂરા ॥ 4.73 ॥
ઉદ્ભિન્નરોમોદ્ગમલોભનીયા રરાજ કસ્યાશ્ચન ગણ્ડપાલિઃ ।
ધૃતાઙ્કુરા ચિત્તગ્રહપ્રવેશે મનોભુવો મઙ્ગલપાલિકેવ ॥ 4.74 ॥
આકર્ણમાકૃષ્ટશરાસનસ્ય કામસ્ય કાદમ્બકદમ્બકાનામ્ ।
પક્ષીનિલેનેવ વિધૂયમાના કાચિચ્ચકમ્પે સ્ખલદુત્તરીયા ॥ 4.75 ॥

ધર્મોદબિન્દુપ્રકરૈરુદીર્ણૈઃ કરમ્બિતા કાચન રાજતે સ્મ ।
કોદણ્ડવલ્લીવ દૃઢાવકૃષ્ટા નિષ્ઠ્યૂતમુક્તાઙ્કુરિતા સ્મરસ્ય ॥ 4.76 ॥
મનઃ પ્રતોલીં વિશતઃ પ્રકીર્ણૈર્મનોભુવઃ પાદપરાગજાલૈઃ ।
કાચિદ્ દૃશં કર્બુરવિગ્રહેવ વિવર્ણભાવં પ્રતિપદ્યતે સ્મ ॥ 4.77 ॥
કુમારમેનં કુલશૈલધુર્યં ભર્ત્તારમાપ્તું પરમાભિરૂપ્યમ્ ।
બિમ્બાધરેયં જનનાન્તરેષુ કિં વાકરોત્ પુણ્યમગણ્યરૂપમ્ ॥ 4.78 ॥
સુધાનિધાનં તુહિનાંશુબિમ્બં લક્ષ્મીવિમાનાનિ ચ પઙ્કજાનિ ।
આતન્વતા પૂર્વમમુષ્ય વક્ત્રનિર્માણયોગ્યેવ કૃતા વિધાત્રા ॥ 4.79 ॥
નિર્માણકાલે ભુવનત્રયસ્ય સમ્ભૃત્ય સમ્ભૃત્ય સમર્પિતેન ।
સૌન્દર્યસારેણ સરોજજન્મા પ્રાયેણ ચક્રે યુવરાજમેનમ્ ॥ 4.80 ॥
યુવાનમેનં યુગદીર્ઘબાહું દ્રષ્ટું ત્રિલોકસ્પૃહણીયશોભમ્ ।
અસ્માકમક્ષ્ણામયુતં વિરિઞ્ચિસ્ત્રિલોકવેદી ન ચકાર કસ્માત્ ॥ 4.81 ॥
અમુષ્ય વક્ત્રામૃતભાનુબિમ્બસમ્ભૂતસૌન્દર્યસુધોપયોગાત્ ।
આપદ્યતે દૃષ્ટિયુગં ન કેષામત્રૈવ જન્મન્યનિમેષભાવમ્ ॥ 4.82 ॥
ઇત્યાદિમાસાં ગિરમત્યુદારામાકર્ણયન્ કર્ણસુખાયમાનામ્ ।
પ્રદક્ષિણીકૃત્ય પુરીં કુમારઃ પ્રાવિક્ષદન્તર્ભવનં નૃપસ્ય ॥ 4.83 ॥
પ્રવિશ્ય દૂરાવનતેન મૂર્ધ્ના બદ્ધપ્રણામાઞ્જલિકુડ્મલેન ।
તયા સમેતઃ શકવંશદીપઃ પ્રિયોત્તરઙ્ગં પિતરં વવન્દે ॥ 4.184 ॥
ઉત્થાપ્ય દૂરાનતમૂઢભાર્યમુદઞ્ચિતાભ્યાં ભુજપઞ્જરાભ્યામ્ ।
રોમોદ્ગમાધ્યાસિતગાત્રયયષ્ટિરુર્વીપતિઃ સાદરમાલિલિઙ્ગ ॥ 4.185 ॥
અનન્તરં કાઞ્ચનપાત્રાસંસ્થૈઃ કર્પૂરદીપૈઃ પરિવારનાર્યઃ ।
અમુષ્ય ભદ્રાસનમાસ્થિતસ્ય નીરાજનં મઙ્ગલમન્વતિષ્ઠન્ ॥ 4.183 ॥
ઇતિ વિહિતવિવાહં વિશ્વવિશ્રાન્તકીર્ત્તિ ત્રિજગદવનદીક્ષાબદ્ધકક્ષં કુમારમ્ ।
નરપતિરવલોક્ય પ્રીયમાણઃ સ મેને નિજકુલમતિતુઙ્ગં નિહનુતારાતિગર્વમ્ ॥ 4.187 ॥
ઇતિ બુદ્ધઘોષવિરચિતે પદ્યચૂડામણિનામ્નિ મહાકાવ્યે ચતુર્થઃ સર્ગઃ ॥
પઞ્ચમઃ સર્ગઃ
ત્રયો મહાપ્રાસાદાઃ
તતઃ કુમારસ્ય સમગ્રવૈભવો નરાધિનાથો નવયૌવનશ્રિયઃ ।
ઋતૂત્સવાનામુપસેવનક્ષમાનકારયત્ ત્રીનતુલાન્ મહાલયાન્ ॥ 5.1 ॥
સ તેષુ સદ્મસ્વધિરાજનન્દનો વિચિત્રવિન્યાસવિશેષશાલિભિઃ ।
વિનોદ્યમાનો વરવારયોષિતાં વિલાસનૃત્તૈર્વિજહાર હારિભિઃ ॥ 5.2 ॥
બભૂવ વર્ષાસમયો ઽથ મેદિની કઠોરધર્મજ્વરશાન્તિકર્મઠઃ ।
અશેષકાન્તારશિખણ્ડિમણ્ડલીવિલાસલાસ્યક્રમદેશિકેશ્વરઃ ॥ 5.3 ॥
પયોધરાઃ કેચન કાચમેચકાશ્ચકાશિરે ચણ્ડસમીરણેરિતાઃ ।
શનૈઃ શનૈરમ્બરકૃષ્ણભોગિના વિમુચ્યમાના ઇવ જીર્ણકઞ્ચુકાઃ ॥ 5.4 ॥
તદા સમારુહ્ય વિહારમણ્ડપં સહૈવ વધ્વા સરસીરુહેક્ષણઃ ।
પ્રદર્શયન્ મીનદૃશઃ પયોધરાન્ પ્રચક્રમે વર્ણયિતું તપાત્યયમ્ ॥ 5.5 ॥
ઇતઃ સરોજાક્ષિ! વિલોકયામ્બુદાનુદન્વદમ્ભોભરપશ્યતોહરાન્ ।
વિયત્તલાભોગવિલાસદર્પણપ્રવિષ્ટભૂમણ્ડલબિમ્બસન્નિભાન્ ॥ 5.6 ॥
ઋતુશ્રિયા દીપ્તતડિત્પ્રદીપિકાસમાર્જિતૈરઞ્જનસઞ્ચયૈરિવ ।

નતભ્રુ! નવ્યૈઃ શકલૈઃ પયોમુચાં નભઃસ્થલી પાત્રમિયં વિભાવ્યતે ॥ 5.7 ॥
પયોદકાલેન ચિરપ્રવાસિના સમાગતેનાભિનવં પ્રિયે! દિશામ્ ।
વિમુચ્યમાના ઇવ કેશવેણયો વિભાન્તિ કામં નવમેઘપંક્તયઃ ॥ 5.8 ॥
તપાત્યયાભ્યાગમનેન શામ્યતો નિદાઘરૂપસ્ય કૃપીટજન્મનઃ ।
વિજૃમ્ભમાણા ઇવ ધૂમવીચયો વિશન્તિ મેઘાવલયો વિયત્તલમ્ ॥ 5.9 ॥
પુરન્દરાક્રાન્તિભયેન યે પુરા પયોનિધિં પ્રાપુરલૂનપક્ષકાઃ ।
સમુત્પતન્તીવ ત એવ ભૂધરાસ્તતઃ સમુદદ્યન્નવવારિદચ્છલાત્ ॥ 5.10 ॥
મૃગાક્ષ્ ઇ! વિદ્યુલ્લતિકાકરમ્બિમ્બિતૈર્નભો ઽવકાશો જલદૈર્વિરાજતે ।
પયોનિધિર્વિદ્રુમવલ્લિવેલ્લિતૈર્યુગક્ષયે કર્દમગોલકૈરિવ ॥ 5.11 ॥
શિખણ્ડિનામદ્ભુતતાણ્ડવશ્રિયામરણ્યરઙ્ગે મધુરપ્રણાદિનામ્ ।
વિલોક્ય વિદ્યુન્નયનેન વિભ્રમાન્ પ્રશંસતીવ સ્તનિતેન તોયદઃ ॥ 5.12 ॥
કલાપિનઃ કાઞ્ચનકાહલોપમાન્ ફણીન્દ્રલોકાન્ પરિગૃહ્ય ચઞ્ચુભિઃ ।
ગભીરકેકામુખરીકૃતામ્બરા નદન્તિ ચક્રીકૃતબર્હમણ્ડલાઃ ॥ 5.13 ॥
સુવર્ણકારેણ તપાત્યયાત્મના પયોદપાલીનિકષોપલાન્તરે ।
નિઘૃષ્યમાણા ઇવ હેમરાજયસ્તડિલ્લતા ભાન્તિ ચકોરલોચને ॥ 5.14 ॥
મલીમસં કેવલમઙ્ગમન્તરં વિશુદ્ધમન્તઃકરણં તુ મામકમ્ ।
ઇતિ સ્ફુરચ્ચઞ્ચલદીધિતિચ્છલાદ્ વિભિદ્ય તં દર્શયતીવ વારિદઃ ॥ 5.15 ॥
સમુદ્રનેમીવહનસ્ય ભારિણશ્ચતુર્મહાસાગરમધ્યવર્તિનઃ ।
કૂલાદ્રિકૂટેષુ તડિદ્ગણાવૃતા વિભાન્તિ સીતા ઇવ મેઘપંક્તયઃ ॥ 5.16 ॥
વિજિત્ય વિશ્વત્રયમદ્ભુતશ્રિયા પ્રદાનશૌર્યેણ પયોમુચામુના ।
સમુચ્છ્રિતાનાં તરલાક્ષિ! વિદ્યુતો જયધ્વજાનાં જનયન્તિ સંશયમ્ ॥ 5.17 ॥
સિતચ્છદોત્સારણવેત્રયષ્ટયો વિલોલદૃષ્ટે! વિલસન્તિ વિદ્યુતઃ ।
ધનાઘનૈઃ પ્રોષિતતર્જનક્રિયાવિઘૂર્ણ્યમાનાઃ કરશાખિકા ઇવ ॥ 5.18 ॥
શતહ્રદાપાદિતચારુમૌર્વિકં સલીલમાદાય મહેન્દ્રકાર્મુકમ્ ।
પયોદકાલઃ શબરઃ શરવ્રજૈરપુણ્ડરીકાં વિદઘાતિ મેદિનીમ્ ॥ 5.19 ॥
ભુજઙ્ગભુગ્વાન્તફણામણિશ્રિયઃ સ્ફુરન્તિ ભૂમ્ના પુરુહૂતગોપકાઃ ।
પ્રચણ્ડધારાહતરત્નસૂદરપ્રકીર્ણરત્નોપલખણ્ડકાન્તયઃ ॥ 5.20 ॥
શરન્નિશાકાશતલોદરપ્રભાસહોદરે નૂતનશાદ્વલસ્થલે ।
પતન્તિ વજ્રાયુધગોપકીટકાઃ સમગ્રન્ધ્યારુણતારકોપમાઃ ॥ 5.21 ॥
æવિયત્પૃથિવ્યોઃ કિયદન્તરં ભવેત્æ ઇતિ પ્રમાતું પ્રથમેન વેધસા ।
પ્રસાર્યમાણા ઇવ માનરજ્જવઃ પતન્તિ ધારાઃ પરિતઃ પયોમુચામ્ ॥ 5.22 ॥
ઇયં ચકોરાક્ષિ! પયોદમાલિકા પ્રકામવાચાટબકોટમણ્ડલી ।
ઉપાત્તશઙ્ખા સ્ફુટમિક્ષુધન્વનઃ પ્રયાણમુદ્ઘોષયતીવ દિઙ્મુખે ॥ 5.23 ॥
વકાવલીવિભ્રમકણ્ઠકમ્બવો વિતીર્ણશક્રાયુધચિત્રકમ્બલાઃ ।
નમન્તિ શૈલેષુ નવાભ્રકુઞ્જરાસ્તટાભિઘાતાર્થમિવોઢગર્જિતાઃ ॥ 5.24 ॥
ક્ષણપ્રભાચમ્પકદામભૂષણા દિશઃ સુરેન્દ્રાયુધચારુશેખરાઃ ।
પયોદશૃઙ્ગૈર્નવવારિગર્ભિતૈઃ પરસ્પરાભ્યુક્ષમિવ પ્રકુર્વતે ॥ 5.25 ॥
વિગાહમાનસ્ય નભઃસ્થલીગૃહં નિદાધજિષ્ણોરૃતુચક્રવર્તિનઃ ।
ઘનેન બદ્ધા ઇવ તોરણસ્રજઃ સુરેન્દ્રચાપાઃ સુતરાં ચકાસતિ ॥ 5.26 ॥
પ્રકમ્પિતાયાં કઠકાષલીલયા દિગન્તભિત્તૌ સ્તનયિત્નુદન્તિના ।

વિશીર્યમાણા ઇવ તારકાગણાઃ પલાણ્ડુભાસઃ કરકાઃ પતન્ત્યમૂઃ ॥ 5.27 ॥
પયઃપ્રવાહૈઃ સમમેવ વારિદઃ પરં સમાદાય મહાપયોનિધેઃ ।
પુનર્વિભક્તા ઇવ મૌક્તિકોત્કરાઃ સ્ફુરન્તિ વર્ષોપલશર્કરાઃ ક્ષિતૌ ॥ 5.28 ॥
યથા યથા વૃષ્ટિભિરભ્રમણ્ડલે વિજૃમ્ભતે વૈદ્યુતહવ્યવાહનઃ ।
તથા તથા પાન્થમૃગીદૃશાં ધ્રુવં વિજૃમ્ભતે ચેતસિ મન્મથાનલઃ ॥ 5.29 ॥
નિદાઘતાપજ્વલિતા વનસ્થલી પ્રસારયન્તિ સ્ફુટકન્દલીકરમ્ ।
મયૂરકેકાવિરુતૈર્મનોહરૈઃ પયોદમભ્યર્થયતીવ જીવનમ્ ॥ 5.30 ॥
વિનિદ્રકાન્તારવિનમ્રવાટિકાપ્રસૂનકિઞ્જલ્કપરાગવાહિનઃ ।
હરન્તિ મન્દાઃ પવમાનકન્દલાઃ શિખણ્ડિનાં તાણ્ડવજં પરિશ્રમમ્ ॥ 5.31 ॥
વિશઙ્કટામમ્બરરાજવીથિકાં વલાહકાનામટતામિતસ્તતઃ ।
પ્રતાયમાના ઇવ પાદપાંસવઃ પતન્તિ મન્દં પરિતઃ પયઃકણાઃ ॥ 5.32 ॥
વિઘુષ્યમાણે તડિતાભ્રમંડલે વિધાય સાક્ષ્યે નવવૈદ્યુતાનલમ્ ।
ઋતુઃ પુરોધાસ્તટિનીસમુદ્રયોઃ પ્રવર્તયત્યૂર્મિકરગ્રહોત્સવમ્ ॥ 5.33 ॥
અનેન કાલેન વિનામૃતદ્રવૈર્નિકામમાપાદિતસર્વસમ્પદા ।
અશેષતો ભૂરપિ સર્વથા ભજેદપુત્રિણીનામધિદેવતાપદમ્ ॥ 5.34 ॥
ઇતિ પ્રશંસામુખરે સકૌતુકં સ્વવૃત્તિમુદ્દિશ્ય નરેન્દ્રનન્દને ।
ઉપોઢલજ્જા ઇવ દિઙ્મુખાન્તરે તિરોબભૂવુઃ સકલાઃ પયોધરાઃ ॥ 5.35 ॥
દિગઙ્ગનાવર્ણઘૃતાનુલેપનં સિતચ્છદસ્વૈઅવિહારવીથિકા ।
સરોજિનીયૌવનવિભ્રમોદયઃ સમાવિરાસીત્ સમયો ઽથ શારદઃ ॥ 5.36 ॥
તડિત્પ્રિયાયાઃ સવિલાસસમ્પદો બલાકિકાયાશ્ચ વિશુદ્ધજન્મનઃ ।
વિયોગદુઃખાદિવ મૌનમુદ્રિતાઃ પ્રપેદિરે પાણ્ડરતાં પયોધરાઃ ॥ 5.37 ॥
કદર્થિતાત્મીયગુણપ્રકાશને ક્ષયં પ્રપન્ને સતિ વારિદાગમે ।
પ્રમોદહાસા ઇવ દિઙ્મૃગીદૃશાં સમુદ્બભૂવુઃ કલહંસમણ્ડલાઃ ॥ 5.38 ॥
સિતચ્છદાનાં શ્રવણાર્તિકારણં નિશમ્ય કોલાહલમુત્કચેતસામ્ ।
વિયોગભાજસ્તરુણીજના ભૃશં નિનિન્દુરન્તઃકરણેન ભાર્ગવમ્ ॥ 5.39 ॥
અનન્તરત્નાકરફેનમણ્ડલૈરનઙ્ગકીર્તિસ્તબકભ્રમાવહૈઃ ।
મરાલવૃન્દૈર્વલમાનપક્ષકૈરપૂરિ સર્વં હરિદન્તકન્દરમ્ ॥ 5.40 ॥
વિકાસિનાં સપ્તપલાશભૂરુહાં વિજૃમ્ભમાણાઃ પરિતો રજોભરાઃ ।
હરિન્મુખાનામધિવાસચૂર્ણંકભ્રમં વિતેનુઃ પ્રથમાનસૌરભાઃ ॥ 5.41 ॥
પ્રવર્ત્યમાને પ્રમદૈર્મદાવલૈઃ સમુલ્વણે દાનજલાભિવર્ષણે ।
ગતે ઽપિ વર્ષાસમયે મહાપગા બભૂવુરત્યન્તવિવૃદ્ધજીવનાઃ ॥ 5.42 ॥
કલાધિનાથઃ કરજાલમુજ્જ્વલં પ્રસારયામાસ હરિત્સુ નિર્ભરમ્ ।
ચિરોત્સુકાનાં કુમુદાકરશ્રિયાં દૃઢાઙ્ગપાલીમિવ કર્તુમુન્મનાઃ ॥ 5.43 ॥
વિતાયમાનૈઃ સ્મિતચન્દ્રિકાભરૈસ્તરઙ્ગિતાઃ ક્ષોમવિશેષપાણ્ડરૈઃ ।
વિલજ્જમાના દ્વિજરાજદર્શનાદ્ ધૃતાવગુણ્ઠા ઇવ દિગ્વધૂટિકાઃ ॥ 5.44 ॥
પતઙ્ગદાવાનલલઙ્ઘિતાત્મનાં તમસ્તમાલદ્રુમષણ્ડસમ્પદામ્ ।
મરુત્પ્રકીર્ણા ઇવ ભસ્મધૂલયઃ શશઙ્કિરે શારદમેઘપંક્તયઃ ॥ 5.45 ॥
વિસૃત્વરૈઃ શારદિકૈઃ પયોધરૈર્વિડમ્બયામાસ વિકીર્ણમમ્બરમ્ ।
તરઙ્ગભઙ્ગૈઃ કલશામ્ભસાં નિધેર્યુગાન્તભિન્નૈર્લવણોદધેર્દ્યુતિમ્ ॥ 5.46 ॥
કૃતાભિષેકાઃ પ્રથમં ઘનામ્બુભિઘૃતોત્તરીયાઃ શરદભ્રસઞ્ચયૈઃ ।

વિલિપ્તગાત્ર્યઃ શશિરશ્મિચન્દનૈર્દિશો દધુસ્તારકહારયષ્ટિકામ્ ॥ 5.47 ॥
કૃતાપ્લવાનામચિરેણ વારિદૈર્દિશાવધૂનાં રુચિરામ્બરત્વિષામ્ ।
શરીરલગ્ના ઇવ તોયવિપ્રુષશ્ચકાશિરે સાતિશયેન તારકાઃ ॥ 5.48 ॥
વિકાસિનશ્ચન્દ્રકરોપલાલનાદ્ વિરેજિરે કૈરવકોશરાશયઃ ।
શરત્પ્રસન્નેષુ તડાકવારિષુ પ્રવિષ્ટબિમ્બા ઇવ તારકાગણાઃ ॥ 5.49 ॥
વિકસ્વરા વ્યઞ્જિતકણ્ટકાંકુરા વિમુક્તમાધ્વીકમુદશ્રુબિન્દવઃ ।
સરોજષણ્ડાઃ શરદં સમાગતાઃ વિલોક્ય વિસ્મેરમુખા ઇવાબભુઃ ॥ 5.50 ॥
વિકાસભાજામભિતઃ સરોરુહાં વિલીયમાનૈર્મકન્દનિર્ઝરૈઃ ।
અગાધતાં પ્રાપુરતીવ પૂરિતાઃ શરત્કૃશા અપ્યખિલાઃ સરોવરાઃ ॥ 5.51 ॥
વિપક્વપુણ્ડ્રેક્ષુપરુમુખચ્યુતૈર્નિરન્તરા મૌક્તિકસારસઞ્ચયૈઃ ।
ઉદારકૈદારકકુલ્યકાતટાઃ પ્રપેદિરે તામ્રનદીતટોપમામ્ ॥ 5.52 ॥
વિપાકભૂમ્નાભિવિદીર્ણદાડિમીફલપ્રકીર્ણૈર્નવબીજબાલકૈઃ ।
કરમ્બિતાઃ કાનનભૂમયો બભુઃ પુનઃ સમુદ્યત્સુરગોપકા ઇવ ॥ 5.53 ॥
આનન્દપાકોદયશાલિભિઃ ફલૈરવાઙ્મુખીનાઃ કલમા લલક્ષિરે ।
ઉપસ્થિતામાત્મવિનાશવિક્રિયાં વિચિન્ત્ય શોકાવનતા ઇવાધિકમ્ ॥ 5.54 ॥
વિકીર્ણપઙ્કાઙ્કિતશૃઙ્ગકોટયઃ ખુરાર્ધચન્દ્રક્ષયકૂલભૂમયઃ ।
મુહુર્નદન્તો વૃષભા મદોદ્ધતાસ્તટાભિઘાતં સરિતાં વિતેનિરે ॥ 5.55 ॥
અત્રાન્તરે રાજકુમારમેનમાહૂય પૃથ્વીપતિરાબભાષે ।
અયં જનઃ પુત્ર! તવાસ્ત્રશિક્ષાવિલોકનં પ્રત્યભિવાઞ્છતીતિ ॥ 5.56 ॥
શ્રુત્વા તુ તત્સૂર્યકુલાવતંસઃ પ્રત્યુજ્જગાદ પ્રથમં નૃપાણામ્ ।
આલોક્યતાં તાત! મમાસ્ત્રશિક્ષા પ્રાપ્તે દિને સપ્તમસઙ્ખ્યયેતિ ॥ 5.57 ॥
અથાગતે સપ્તમવાસરાન્તે પ્રજાપતિર્બન્ધુજનેન સાર્ધમ્ ।
તસ્યાસ્ત્રશિક્ષાપ્રવિલોકનાર્થમ્ અધ્યાસ્ત ભદ્રાસનમન્તરેણ ॥ 5.58 ॥
એકેન બાણાસનમાતતજ્યમ્, અન્યેન હસ્તામ્બુરુહેણ બાણમ્ ।
સમાદદાનઃ સ પિનદ્ધમૂર્તિરગ્રે ગુરોરાવિરભૂત્ કુમારઃ ॥ 5.59 ॥
કિં પુષ્પધન્વા પ્રતિમબ્ધમૂર્તિઃ, કિં વાવતીર્ણો મધવાન્ સધન્વા! એવંવિધા પ્રાદુરભૂત્ પ્રજાનાં વિકલ્પના વિસ્મિતમાનસાનામ્ ॥ 5.60 ॥
અદૃષ્ટપૂર્વામતિલોકશિલ્પામ્ અત્યદ્ભુતામપ્રતિમપ્રભાવઃ ।
બહુપ્રકારાં પિતુરસ્ત્રશિક્ષાં સન્દર્શયામાસ સ વીરવર્યઃ ॥ 5.61 ॥
દૃષ્ટ્વાસ્ત્રશિક્ષાં જગદેકબન્ધોરભૂતપૂર્વામવનીતલેષુ ।
આત્માનમાખણ્ડલતુલ્યધામા વિશામધીશો બહુ મન્યતે સ્મ ॥ 5.62 ॥
ઇત્થં ધીરો દર્શયિત્વાસ્ત્રશિક્ષાં ધાનુષ્કાણામગ્રગણ્યસ્તરસ્વી ।
આગોપાલં સ્તૂયમાનાપદાનો લોકૈરુચ્ચૈરાસસાદાત્મગેહમ્ ॥ 5.63 ॥
સઙ્ગીતમઙ્ગલમહોત્સવસઙ્ગિનીભિઃ સાકં વધૂભિરનુરાગતરઙ્ગિતાભિઃ ।
ક્રીડાગૃહેષુ વિહરન્ ક્ષિતિપાલસૂનુર્વર્ષાણિ કાનિચિદસૌ ક્ષપયાઞ્ચકાર ॥ 5.64 ॥
ઇતિ બુદ્ધઘોષવિરચિતે પદ્યચૂડામણિનામ્નિ મહાકાવ્યે પઞ્ચમઃ સર્ગઃ ॥
ષષ્ઠઃ સર્ગઃ
વસન્તસમયવર્ણનમ્
પ્રાદુર્બભૂવ સમયઃ સુભગો વસન્તઃ પ્રસ્તાવનાલિકુલકોકિલકૂજિતાનામ્ ।
બાણાશયો મકરકેતનસાયકાનામ્ મૌહૂર્તિકો મલયમારુતનિર્ગમાનામ્ ॥ 6.1 ॥
ઉચ્ચણ્ડદણ્ડધરકાસરસૌર્વભૌમસન્નાહભીત ઇવ ચણ્ડમયૂખમાલી ।

સદ્યો વિવર્તિતહયો યમદિઙ્મુખાન્તાદ્ યાત્રામધત્ત હિમભૂધરસમ્મુખીનામ્ ॥ 6.2 ॥
ચન્દ્રોદયોજ્જ્વલમુખેન ઝષધ્વજાજ્ઞાં વ્યાકુર્વતા વિમલસૂક્ષ્મતરામ્બરેણ ।
વન્યા વસન્તસમયેન પરિગ્રહત્વસમ્ભાવિતા સપદિ પુષ્પવતી બભૂવ ॥ 6.3 ॥
કલેન ગાઢતરમાનપરિગ્રહાણાં પ્રાણાનિલાન્ રસયિતું પ્રમદાજનાનામ્ ।
ઉલ્લાસિતેવ રસના કુસુમદ્રુમાણામ્ અદ્ભાસતે સ્મ નવકોમલપલ્લવશ્રીઃ ॥ 6.4 ॥
ઉન્મોચયન્ પરિણતચ્છદકઞ્ચુલીકામુદ્ભાવયન્ મુકુલજાલકરોમહર્ષમ્ ।
ઉલ્લોલયન્ ભ્રમરકેશભરં લતાનામ્ ઉદ્યાનભૂષુ વિજહાર વસન્તકાલઃ ॥ 6.5 ॥
આરુહ્ય મન્દમલયાનિલમૌપવાહ્યમાશાજયપ્રચલિતસ્ય મનોભવસ્ય ।
સૂનપ્રસૂતિરભવન્નવલાજવૃષ્ટિઃ પુંસ્કોકિલધ્વનિરભૂદ્ વરશઙ્ખઘોષઃ ॥ 6.6 ॥
મન્દાનિલેન વહતા વનરાજિમધ્યાદ્ ઉત્થાપિતઃ કુસુમકોણકરેણુરુચ્ચૈઃ ।
સેનાપરાગ ઇવ દિગ્વિજયોદ્યતસ્ય ચેતોભુવઃ પ્રસરતિ સ્મ દિગન્તરેષુ ॥ 6.7 ॥
પુષ્પાયુધસ્ય નૃપતેઃ પરપુષ્ટવર્ગઃ સંગ્રામસમ્ભ્રમસહાન્ સહકારબાણાન્ ।
સઞ્ચેતુકામ ઇવ સઞ્ચિતચારુપત્રાન્ બભ્રામ વિભ્રમવનેષુ નવાંકુરેષુ ॥ 6.8 ॥
વીરેણ મારસુભટેન વિભિદ્ય બાણૈર્બદ્ધા મહાવિટપિનાં વિટપાન્તરેષુ ।
વ્યાકીર્ણકેશનિચયા ઇવ શત્રુમુણ્ડા વ્યાલોલભૃઙ્ગનિવહાઃ સ્તબકા વિરેજુઃ ॥ 6.9 ॥
ભૃઙ્ગાભિમુદ્રિતમુખા મકરન્દપૂરૈઃ પૂર્ણોદરા રુરુચિરે સુમનોગુલુચ્છાઃ ।
વીરસ્ય મારનૃપતેર્વિજયાભિષેકં કાલેન કર્તુમિવ રત્નઘટાઃ પ્રણીતાઃ ॥ 6.10 ॥
ઓઘીકૃતા મલયમારુતચન્દનેન પુષ્ફોર પૂગવનનૂતનપુષ્પપાલિઃ ।
ચેતોભવસ્ય નૃપતેર્મધુના સલીલમ્ આન્દોલિતા લલિતચામરમાલિકેવ ॥ 6.11 ॥
પુંસ્કોકિલાઅઃ પુનરનઙ્ગજયાપદાનગાથાસદૃક્ષકલપઞ્ચમકૂજિતાનિ ।
પેઠુઃ પ્રસન્નમધુરોજ્જ્વલપેશલાનિ પ્રત્યગ્રચૂતકલિકાસુ વનસ્થલીષુ ॥ 6.12 ॥
ઉદ્વેલસમ્ભૃતમધુવ્રતદાનરાજિરુચ્છૃઙ્ખલો મલયમારુતગન્ધહસ્તી ।
માનગ્રહાદ્રિકટકેષુ મનસ્વિનીનાં વપ્રક્રિયાવિહૃતિમાચરતિ સ્મ મન્દમ્ ॥ 6.13 ॥
મન્દાનિલક્ષિતિપમઙ્ગલપાઠકાનાં માકન્દગન્ધગજમણ્ડનડિણ્ડિમાનામ્ ।
ઉદ્દામકામવિજયોત્સવઘોષણામામ્ ઉજ્જૃમ્ભતે સ્મ રુતમુન્મદષટ્પદાનામ્ ॥ 6.14 ॥
આમૂલચૂડમભિતઃ પ્રવિજૃમ્ભમાણો બાલપ્રવાહનિવહો વનપાદપાનામ્ ।
માનાન્ધકારહરણાય મનસ્વિનીનાં બાલાતપપ્રસરવિભ્રમમાલલમ્બે ॥ 6.15 ॥
નિરન્તરસ્મેરમણીચકાનાં નિષ્યન્દમાનાભિરનોહકાનામ્ ।
મધૂલકાસારમહાનદીભિર્વનં નદીમાતૃકતામયાસીત્ ॥ 6.16 ॥
તટોપકણ્ઠં મકરન્દસિન્ધોઃ પ્રસૂનધૂલીપુલિનાભિરામે ।
આબદ્ધચક્રાઃ સહ કામિનીભિરારેભિરે પાતુમલિપ્રવીરાઃ ॥ 6.17 ॥
વીરુન્મયીં વિભ્રમયન્ત્રડોલામારોપ્ય ભૃઙ્ગીમવિગીતગીતામ્ ।
સમીરણૈરાત્મગરુત્સમુત્થૈઃ સાનન્દમાન્દોલયતિ સ્મ ભૃઙ્ગઃ ॥ 6.18 ॥
અશોકયષ્ટ્યાઃ સ્તબકોપનીતમાદાય પુષ્પાસવમાનનેન ।
સમ્ભોગભિન્નાં તરણદ્વિરેફઃ સચાટુકં પાયયતિ સ્મ કાન્તામ્ ॥ 6.19 ॥
અઙ્ગં સમાસાદ્ય લતાઙ્ગનાનાં ષડંઘ્રિડિમ્ભાઃ સ્તબકસ્તનેષુ ।
પ્રત્યગ્રપુષ્પાસવદુગ્ધપાનં પ્રપેદિરે વિસ્મૃતલોલભાવાઃ ॥ 6.20 ॥
અનેકસંગ્રામવિમર્દશીર્ણાં પુરાણમૌર્વીમપનીય ભારઃ ।
કોદણ્ડયષ્ટેર્મકરન્દયષ્ટેરપૂર્વમૌર્વીકરોદ્ દ્વિરેફૈઃ ॥ 6.21 ॥
અનન્યયોનેરપદાનગાથાં મધોઃ સકાશાદિવ શિક્ષયન્તઃ ।

શાખાસુ શાખાસુ મહીરુહાણાં શનૈઃ શિશિઞ્જુઃ કલકણ્ઠશાવાઃ ॥ 6.22 ॥
ઉત્ક્ષિપ્તશાખાચ્છલબાહુદણ્ડાશ્ચૂતદ્રુમાઃ શૂર્પકશાસનાજ્ઞામ્ ।
કર્ણાભિરામૈઃ કલકણ્ઠનાદૈરુદ્ધોષયામાસુરિવાધ્વગાનામ્ ॥ 6.23 ॥
વિનેતુકામસ્ય વિલાસિનીનાં માઅનદ્વિપેન્દ્રં મકરધ્વજસ્ય ।
હેમાંકુશાનામવહન્નભિખ્યામગ્રે નતાઃ પ્રૌઢપલાશકોશાઃ ॥ 6.24 ॥
પરિભ્રમત્ષટ્પદકર્બુરાણાં પંક્તિઃ પલાશદ્રુમમઞ્જરીણામ્ ।
દેદીપ્યમાનસ્ય શિલાવલસ્ય દીપ્તિં યયૌ દર્શિતધૂમરાશેઃ ॥ 6.25 ॥
આમોદલુબ્ધૈરલિનાં કદમ્બરાકૃષ્યમાનઃ સુમનોગુલુચ્છઃ ।
ગ્રાસીકૃતો રાહુમુખેન રાકાકલાનિધેર્બિમ્બ ઇવાબભાસે ॥ 6.26 ॥
તટીપટીરદ્રુમસઙ્ગભાજાં સરીસૃપાણામિવ સાહચર્યાત્ ।
વિયોગિનશ્ચન્દનશૈલજન્મા વિમૂર્ચ્છયામાસ મુહુઃ સમીરઃ ॥ 6.27 ॥
મધુશીકરદુર્દિનાન્ધકારે વનલક્ષ્મીરતિદૂતિકોપિતાનામ્ ।
ભ્રમરીમભિસત્વરીં પ્રમત્તઃ સચમત્કારમરીરમદ્ દ્વિરેફઃ ॥ 6.28 ॥
વકુલદ્રુમવાટિકા વરસ્ત્રીમુખગણ્ડૂષમધુદ્રવાભિષેકમ્ ।
અનુભૂય નવાંકુરાપદેશાદવહન્નઞ્ચિતરોમહર્ષશોભામ્ ॥ 6.29 ॥
સહકારવનીષુ સઞ્ચરન્ત્યા મધુલક્ષ્મ્યા ઇવ નૂપુરપ્રણાદાઃ ।
કલકણ્ઠભુવઃ કલપ્રલાપાઃ શ્રવસઃ પારણમાદધુર્જનાનામ્ ॥ 6.30 ॥
અઙ્ગનાવદનપદ્મપૂરણીમાદરેણ પરિપીય વારુણીમ્ ।
ઉદ્વવામ પુનરેવ કેસરઃ સ્યન્દમાનમકરન્દકૈતવાત્ ॥ 6.31 ॥
પરિમલલહરીષુ પાદપાનાં ભરિતસમસ્તદિગન્તરાપગાસુ ।
જલવિહરણમાચચાર દિર્ઘં મલયમહીધરમન્દગન્ધવાહઃ ॥ 6.32 ॥
મનોભવો મણ્ડલિતાસ્ત્રમૌર્વિકાગભીરવિષ્ફારવિરાવિતામ્બરમ્ ।
અશેષસાંસારિકશેમુષીમુષો વવર્ષ ચૂતાંકુરશાતસાયકાન્ ॥ 6.33 ॥
ઇતિ પ્રવૃત્તે મધુમાસવૈભવે વિધાતુમુદ્યાનવિહારમુત્સુકઃ ।
રથં સમારુહ્ય નરેન્દ્રનન્દનઃ સહાવરોધેન વિનિર્જગામ સઃ ॥ 6.34 ॥
તતઃ કુમારસ્ય પુરન્દરશ્રિયઃ પ્રબોધકાલો ઽયમિતિ પ્રબોધિતુમ્ ।
ક્રમેણ વૃદ્ધાતુરલુપ્તજીવિતાન્ પ્રદર્શયામાસુરમુષ્ય દેવતાઃ ॥ 6.35 ॥
ક્રમેણ પશ્યન્ પુરતઃ સ્થિતાનમૂન્ નિતાન્તમુદ્વિગ્નમનાઃ નૃપાત્મજઃ ।
કિમેતદિત્યાઅહિતવિભ્રમઃ સ્વયં પુરોગતાન્ પર્યનુયુંક્ત સારથીન્ ॥ 6.36 ॥
સવિસ્તરં તે ઽપિ સુરૈરધિષ્ઠિતા નરેન્દ્રપુત્રસ્ય વિરક્તિકારણમ્ ।
ક્રમેણ તેષામતિમાત્રદુઃસહં જરાવિકારાદિકમાચચક્ષિરે ॥ 6.37 ॥
નિશમ્ય તેષાં વચનં નૃપાત્મજો નિકામનિર્વેદવિભાવિતાશયઃ ।
નિયન્ત્રિતોદ્યાનવિહારકૌતુકો નિવર્તયાશ્વાનિતિ સૂતમબ્રવીત્ ॥ 6.38 ॥
અનન્તરં તસ્ય પુરઃ સુરાધિપૈરદર્શિ શાન્તાનુશયસ્તપોધનઃ ।
વિવૃદ્ધકારુણ્યસમુદ્રવીચિકાવિટઙ્કવિશ્રાન્તવિશાલલોચનઃ ॥ 6.39 ॥
પ્રતપ્તચામીકરગૌરવિગ્રહઃ પ્રવાલભઙ્ગારુણચારુચીવરઃ ।
પ્રસન્નપૂર્ણેન્દુનિભાનનદ્યુતિઃ પ્રભૂતમૈત્રીપરિવાહિતાશયઃ ॥ 6.40 ॥
તમેનમાલોક્ય ચ શાક્યનન્દનસ્તપસ્વિનામગ્રસરં સવિસ્મયઃ ।
ક એષ કા વાસ્ય ચરિત્રચાતુરીત્યપૃચ્છદભ્યાશજુષઃ સ્વસારથોન્ ॥ 6.41 ॥
અયં મહાભાગ! વિશુદ્ધમાનસઃ પવિત્રશીલઃ પરમાર્થદેશિકઃ ।