શુક્લયજુર્વેદઃ · અધ્યાય 14

દ્વિતીયાચિતિવીડિયો
તૃતીયાચિતિવીડિયો
ચતુર્થીચિતિવીડિયો

અગ્નિચયને દ્વિતીય તૃતીય ચતુર્થી ચિતિ મન્ત્રાઃ

ધ્રુવક્ષિતિર્ ધ્રુવયોનિર્ ધ્રુવાસિ ધ્રુવં યોનિમ્ આ સીદ સાધુયા ।
ઉખ્યસ્ય કેતું પ્રથમં જુષાણા ।
અશ્વિનાધ્વર્યૂ સાદયતામ્ ઇહ ત્વા

કુલાયિની ઘૃતવતી પુરંધિઃ સ્યોને સીદ સદને પૃથિવ્યાઃ ।
અભિ ત્વા રુદ્રા વસવો ગૃણન્ત્વ્ ઇમા બ્રહ્મ પીપિહિ સૌભગાય ।
અશ્વિનાધ્વર્યૂ સાદયતામ્ ઇહ ત્વા

સ્વૈર્ દક્ષૈર્ દક્ષપિતેહ સીદ દેવાનાꣳ સુમ્ને બૃહતે રણાય ।
પિતેવૈધિ સૂનવ ઽ આ સુશેવા સ્વાવેશા તન્વા સં વિશસ્વ ।
અશ્વિનાધ્વર્યૂ સાદયતામ્ ઇહ ત્વા

પૃથિવ્યાઃ પુરીષમ્ અસ્ય્ અપ્સો નામ તાં ત્વા વિશ્વે ઽ અભિ ગૃણન્તુ દેવાઃ ।
સ્તોમપૃષ્ઠા ઘૃતવતીહ સીદ પ્રજાવદ્ અસ્મે દ્રવિણા યજસ્વ ।
અશ્વિનાધ્વર્યૂ સાદયતામ્ ઇહ ત્વા

અદિત્યાસ્ ત્વા પૃષ્ઠે સાદયામ્ય્ અન્તરિક્ષસ્ય ધર્ત્રીં વિષ્ટમ્ભનીં દિશામધિપત્નીં ભુવનાનામૂર્મિર્ દ્રપ્સો ઽ અપામ્ અસિ વિશ્વકર્મા ત ઽ ઋષિઃ ।
અશ્વિનાધ્વર્યૂ સાદયતામ્ ઇહ ત્વા

શુક્રશ્ ચ શુચિશ્ ચ ગ્રીષ્માવ્ ઋતૂ ઽ અગ્નેર્ અન્તઃશ્લેષો ઽસિ કલ્પેતાં દ્યાવાપૃથિવી કલ્પન્તામ્ આપ ઽ ઓષધયઃ કલ્પન્તામ્ અગ્નયઃ પૃથઙ્ નમ જ્યૈષ્ઠ્યાય સવ્રતાઃ ।
યે ઽ અગ્નયઃ સમનસો ઽન્તરા દ્યાવાપૃથિવી ઽ ઇમે ગ્રૈષ્માવ્ ઋતૂ ઽ અભિકલ્પમાનાઽ ઇન્દ્રમ્ ઇવ દેવા ઽ અભિસં વિશન્તુ તયા દેવતયાઙ્ગિરસ્વદ્ ધ્રુવે સીદતમ્

સજૂર્ ઋતુભિઃ સજૂર્ વિધાભિઃ સજૂર્ દેવૈઃ સજૂર્ દેવૈર્ વયોનાધૈર્ અગ્નયે ત્વા વૈશ્વાનરાયાશ્વિનાધ્વર્યૂ સાદયતામ્ ઇહ ત્વા ।
સજૂર્ ઋતુભિઃ સજૂર્ વિધાભિઃ સજૂર્ વસુભિઃ સજૂર્ દેવૈર્ વયોનાધૈર્ અગ્નયે ત્વા વૈશ્વાનરાયાશ્વિનાધ્વર્યૂ સાદયતામ્ ઇહ ત્વા ।
સજૂર્ ઋતુભિઃ સજૂર્ વિધાભિઃ સજૂ રુદ્રૈઃ સજૂર્ દેવૈર્ વયોનાધૈર્ અગ્નયે ત્વા વૈશ્વાનરાયાશ્વિનાધ્વર્યૂ સાદયતામ્ ઇહ ત્વા ।
સજૂર્ ઋતુભિઃ સજૂર્ વિધાભિઃ સજૂર્ આદિત્યૈઃ સજૂર્ દેવૈર્ વયોનાધૈર્ અગ્નયે ત્વા વૈશ્વાનરાયાશ્વિનાધ્વર્યૂ સાદયતામ્ ઇહ ત્વા ।
સજૂર્ ઋતુભિઃ સજૂર્ વિધાભિઃ સજૂર્ વિશ્વૈર્ દેવૈઃ સજૂર્ દેવૈર્ વયોનાધૈર્ અગ્નયે ત્વા વૈશ્વાનરાયાશ્વિનાધ્વર્યૂ સાદયતામ્ ઇહ ત્વા

પ્રાણં મે પાહિ ।
અપાનં મે પાહિ ।
વ્યાનં મે પાહિ ।
ચક્ષુર્ મ ઽ ઉર્વ્યા વિ ભાહિ ।
શ્રોત્રં મે શ્લોકય ।
અપઃ પિન્વ ।
ઓષધીર્ જિન્વ ।
દ્વિપાદ્ અવ ।
ચતુષ્પાત્ પાહિ ।
દિવો વૃષ્ટિમ્ એરય

મૂર્ધા વયઃ પ્રજાપતિશ્ છન્દઃ ।
ક્ષત્રં વયો મયંદં છન્દઃ ।
વિષ્ટમ્ભો વયો ઽધિપતિશ્ છન્દઃ ।
વિશ્વકર્મા વયઃ પરમેષ્ઠી છન્દઃ ।
વસ્તો વયો વિવલં છન્દઃ ।
વૃષ્ણિર્ વયો વિશાલં છન્દઃ ।
પુરુષો વયસ્ તન્દ્રં છન્દઃ ।
વ્યાઘ્રો વયો ઽનાધૃષ્ટં છન્દઃ ।
સિꣳહો વયશ્ છદિશ્ છન્દઃ ।
પષ્ઠવાડ્ વયો બૃહતી છન્દઃ ।
ઽ ઉક્ષા વયઃ કકુપ્ છન્દઃ ।
ઽ ઋષભો વયઃ સતોબૃહતી છન્દઃ

અનડ્વાન્ વયઃ પઙ્ક્તિશ્ છન્દઃ ।
ધેનુર્ વયો જગતી છન્દઃ ।
ત્ર્યવિર્ વયસ્ ત્રિષ્ટુપ્ છન્દઃ ।
દિત્યવાડ્ વયો વિરાટ્ છન્દઃ ।
પઞ્ચાવિર્ વયો ગાયત્રી છન્દઃ ।
ત્રિવત્સો વય ઽ ઉષ્ણિક્ છન્દઃ ।
તુર્યવાડ્ વયો ઽનુષ્ટુપ્ છન્દઃ ।
[ લોકં પૃણ છિદ્રં પૃણાથો સીદ ધ્રુવા ત્વમ્ ।
ઇન્દ્રાગ્ની ત્વા બૃહસ્પતિર્ અસ્મિન્ યોનાવ્ અસીષદન્ ।
તા અસ્ય સૂદદોહસઃ સોમꣳ શ્રીણન્તિ પૃશ્નયઃ ।
જન્મન્ દેવાનાં વિશસ્ ત્રિષ્વ્ આ રોચને દિવઃ ।
ઇન્દ્રં વિશ્વા અવીવૃધન્ત્ સમુદ્રવ્યચસં ગિરઃ ।
રથીતમꣳ રથીનાં વાજાનાꣳ સત્પતિં પતિમ્ ॥ ]???

ઇન્દ્રાગ્ની ઽ અવ્યથમાનામ્ ઇષ્ટકાં દૃꣳહતં યુવમ્ ।
પૃષ્ઠેન દ્યાવાપૃથિવી ઽ અન્તરિક્ષં ચ વિબાધસે

વિશ્વકર્મા ત્વા સાદયત્વ્ અન્તરિક્ષસ્ય પૃષ્ઠે વ્યચસ્વતીં પ્રથસ્વતીમ્ અન્તરિક્ષં યચ્છાન્તરિક્ષં દૃꣳહાન્તરિક્ષં મા હિꣳસીઃ ।
વિશ્વસ્મૈ પ્રાણાયાપાનાય વ્યાનાયોદાનાય પ્રતિષ્ઠાયૈ ચરિત્રાય ।
વાયુષ્ ટ્વાભિ પાતુ મહ્યા સ્વસ્ત્યા છર્દિષા શંતમેન તયા દેવતયાઙ્ગિરસ્વદ્ ધ્રુવા સીદ

રાજ્ઞ્ય્ અસિ પ્રાચી દિક્ ।
વિરાડ્ અસિ દક્ષિણા દિક્ ।
સમ્રાડ્ અસિ પ્રતીચી દિક્ ।
સ્વરાડ્ અસ્ય્ ઉદીચી દિક્ ।
અધિપત્ન્ય્ અસિ બૃહતી દિક્

વિશ્વકર્મા ત્વા સાદયત્વ્ અન્તરિક્ષસ્ય પૃષ્ઠે જ્યોતિષ્મતીમ્ ।
વિશ્વસ્મૈ પ્રાણાયાપાનાય વ્યાનાય વિશ્વં જ્યોતિર્ યચ્છ ।
વાયુષ્ટે ઽધિપતિસ્ તયા દેવતયાઙ્ગિરસ્વદ્ ધ્રુવા સીદ

નભશ્ ચ નભસ્યશ્ ચ વાર્ષિકાવ્ ઋતૂ ઽ અગ્નેર્ અન્તઃશ્લેષો સિ કલ્પેતાં દ્યાવાપૃથિવી કલ્પન્તામ્ આપ ઽ ઓષધયઃ કલ્પન્તામ્ અગ્નયઃ પૃથઙ્ નમ જ્યૈષ્ઠ્યાય સવ્રતાઃ ।
યે ઽ અગ્નયઃ સમનસોઽન્તરા દ્યાવાપૃથિવી ઽ ઇમે વાર્ષિકાવ્ ઋતૂ ઽ અભિકલ્પમાનાઽ ઇન્દ્રમ્ ઇવ દેવા ઽ અભિસં વિશન્તુ તયા દેવતયાઙ્ગિરસ્વદ્ ધ્રુવે સીદતમ્

ઇષશ્ ચોર્જશ્ ચ શારદાવ્ ઋતૂ ઽ અગ્નેર્ અન્તઃશ્લેષોઽસિ કલ્પેતાં દ્યાવાપૃથિવી કલ્પન્તામ્ આપ ઽ ઓષધયઃ કલ્પન્તામ્ અગ્નયઃ પૃથઙ્ નમ જ્યૈષ્ઠ્યાય સવ્રતાઃ ।
યે ઽ અગ્નયઃ સમનસોઽન્તરા દ્યાવાપૃથિવી ઽ ઇમે શારદાવ્ ઋતૂ ઽ અભિકલ્પમાના ઽઇન્દ્રમ્ ઇવ દેવાઽ અભિસં વિશન્તુ તયા દેવતયાઙ્ગિરસ્વદ્ ધ્રુવે સીદતમ્

આયુર્ મે પાહિ ।
પ્રાણં મે પાહિ ।
અપાનં મે પાહિ ।
વ્યાનં મે પાહિ ।
ચક્ષુર્ મે પાહિ ।
શ્રોત્રં મે પાહિ ।
વાચં મે પિન્વ ।
મનો મે જિન્વ ।
આત્માનં મે પાહિ ।
જ્યોતિર્ મે યચ્છ

મા છન્દઃ ।
પ્રમા છન્દઃ ।
પ્રતિમા છન્દઃ ।
ઽ અસ્રીવયશ્ છન્દઃ ।
પઙ્ક્તિશ્ છન્દઃ ।
ઽ ઉષ્ણિક્ છન્દઃ ।
બૃહતી છન્દઃ ।
ઽઅનુષ્ટુપ્ છન્દઃ ।
વિરાટ્ છન્દઃ ।
ગાયત્રી છન્દઃ ।
ત્રિષ્ટુપ્ છન્દઃ ।
જગતી છન્દઃ

પૃથિવી છન્દઃ ।
ઽઅન્તરિક્ષં છન્દઃ ।
દ્યૌશ્ છન્દઃ ।
સમાશ્ છન્દઃ ।
નક્ષત્રાણિ છન્દઃ ।
વાક્ છન્દઃ ।
મનશ્ છન્દઃ ।
કૃષિશ્ છન્દઃ ।
હિરણ્યં છન્દઃ ।
ગૌશ્ છન્દઃ ।
ઽઅજા છન્દઃ ।
ઽઅશ્વશ્ છન્દઃ

અગ્નિર્ દેવતા ।
વાતો દેવતા ।
સૂર્યો દેવતા ।
ચન્દ્રમા દેવતા ।
વસવો દેવતા ।
રુદ્રા દેવતા ।
ઽઽઆદિત્યા દેવતા ।
મરુતો દેવતા ।
વિશ્વે દેવા દેવતા ।
બૃહસ્પતિર્ દેવતા ।
ઇન્દ્રો દેવતા ।
વરુણો દેવતા

મૂર્ધાસિ રાડ્ ધ્રુવાસિ ધરુણા ધર્ત્ર્ય્ અસિ ધરણી ।
આયુષે ત્વા વર્ચસે ત્વા કૃષ્યૈ ત્વા ક્ષેમાય ત્વા

યન્ત્રી રાડ્ યન્ત્ર્ય્ અસિ યમની ધ્રુવાસિ ધરિત્રી ।
ઇષે ત્વોર્જે ત્વા રય્યૈ ત્વા પોષાય ત્વા ।
લોકં પૃણ છિદ્રં પૃણાથો સીદ ધ્રુવા ત્વમ્ ।
ઇન્દ્રાગ્ની ત્વા બૃહસ્પતિર્ અસ્મિન્ યોનાવ્ અસીષદન્ ।
તા અસ્ય સૂદદોહસઃ સોમꣳ શ્રીણન્તિ પૃશ્નયઃ ।
જન્મન્ દેવાનાં વિશસ્ ત્રિષ્વ્ આ રોચને દિવઃ ।
ઇન્દ્રં વિશ્વા અવીવૃધન્ત્ સમુદ્રવ્યચસં ગિરઃ ।
રથીતમꣳ રથીનાં વાજાનાꣳ સત્પતિં પતિમ્

આશુર્ ત્રિવૃત્ ।
ભાન્તઃ પઞ્ચદશઃ ।
વ્યોમા સપ્તદશઃ ।
ધરુણ ઽ એકવિꣳશઃ ।
પ્રતૂર્તિર્ અષ્ટાદશઃ ।
તપો નવદશઃ ।
ઽઅભીવર્તઃ સવિꣳશઃ ।
વર્ચો દ્વાવિꣳશઃ ।
સંભરણસ્ ત્રયોવિꣳશઃ ।
યોનિશ્ ચતુર્વિꣳશઃ ।
ગર્ભાઃ પઞ્ચવિꣳશઃ ।
ઽ ઓજસ્ ત્રિણવઃ ।
ક્રતુર્ એકત્રિꣳશઃ ।
પ્રતિષ્ઠા ત્રયસ્ત્રિꣳશઃ ।
બ્રધ્નસ્ય વિષ્ટપં ચતુસ્ત્રિꣳશઃ ।
નાકઃ ષટ્ત્રિꣳશઃ ।
વિવર્તો ષ્ટાચત્વારિꣳશઃ ।
ધર્ત્રં ચતુષ્ટોમઃ

અગ્નેર્ ભાગો ઽસિ દીક્ષાયા ઽ આધિપત્યં બ્રહ્મ સ્પૃતં ત્રિવૃત્ સ્તોમઃ ।
ઇન્દ્રસ્ય ભાગો ઽસિ વિષ્ણોર્ આધિપત્યં ક્ષત્રꣳ સ્પૃતં પઞ્ચદશઃ સ્તોમઃ ।
નૃચક્ષસાં ભાગો ઽસિ ધાતુર્ આધિપત્યં જનિત્રꣳ સ્પૃતꣳ સપ્તદશઃ સ્તોમઃ ।
મિત્રસ્ય ભાગો ઽસિ વરુણસ્યાધિપત્યં દિવો વૃષ્ટિર્ વાત સ્પૃત ઽએકવિꣳશ સ્તોમઃ

વસૂનાં ભાગો ઽસિ રુદ્રાણામ્ આધિપત્યં ચતુષ્પાત્ સ્પૃતં ચતુર્વિꣳશ સ્તોમઃ ।
આદિત્યાનાં ભાગો ઽસિ મરુતામ્ આધિપત્યં ગર્ભા સ્પૃતાઃ પઞ્ચવિꣳશ સ્તોમઃ ।
અદિત્યૈ ભાગો ઽસિ પૂષ્ણ ઽ આધિપત્યમ્ ઓજ સ્પૃતં ત્રિણવ સ્તોમઃ ।
દેવસ્ય સવિતુર્ ભાગો ઽસિ બૃહસ્પતેર્ આધિપત્યꣳ સમીચીર્ દિશ સ્પૃતાશ્ ચતુષ્ટોમ સ્તોમઃ

યવાનાં ભાગો ઽસ્ય્ અયવાનામ્ આધિપત્યં પ્રજા સ્પૃતાશ્ ચતુશ્ચત્વારિꣳશ સ્તોમઃ ।
ઋભૂણાં ભાગો ઽસિ વિશ્વેષાં દેવાનામ્ આધિપત્યં ભૂતꣳ સ્પૃતં ત્રયસ્ત્રિꣳશ સ્તોમઃ

સહશ્ ચ સહસ્યશ્ ચ હૈમન્તિકાવ્ ઋતૂ ઽ અગ્નેર્ અન્તઃશ્લેષો સિ કલ્પેતાં દ્યાવાપૃથિવી કલ્પન્તામ્ આપ ઽ ઓષધયઃ કલ્પન્તામ્ અગ્નયઃ પૃથઙ્ નમ જ્યૈષ્ઠ્યાય સવ્રતાઃ ।
યે ઽ અગ્નયઃ સમનસો ન્તરા દ્યાવાપૃથિવી ઽ ઇમે હૈમન્તિકાવ્ ઋતૂ ઽ અભિકલ્પમાના ઽ ઇન્દ્રમ્ ઇવ દેવા ઽ અભિસંવિશન્તુ તયા દેવતયાઙ્ગિરસ્વદ્ ધ્રુવે સીદતમ્

એકયાસ્તુવત પ્રજા ઽ અધીયન્ત પ્રજાપતિર્ અધિપતિર્ આસીત્ ।
તિસૃભિર્ અસ્તુવત બ્રહ્માસૃજ્યત બ્રહ્મણસ્પતિર્ અધિપતિર્ આસીત્ ।
પઞ્ચભિર્ અસ્તુવત ભૂતાન્ય્ અસૃજ્યન્ત ભૂતાનાં પતિર્ અધિપતિર્ આસીત્ ।
સપ્તભિર્ અસ્તુવત સપ્ત ઋષયો ઽસૃજ્યન્ત ધાતાધિપતિર્ આસીત્

નવભિર્ અસ્તુવત પિતરો ઽસૃજ્યન્તાદિતિર્ અધ્નિપત્ન્ય્ આસીત્ ।
એકાદશભિર્ અસ્તુવત ઽ ઋતવો ઽસૃજ્યન્તાર્તવા ઽ અધિપતય ઽ આસન્ ।
ત્રયોદશભિર્ અસ્તુવત માસા ઽ અસૃજ્યન્ત સંવત્સરો ઽધિપતિર્ આસીત્ ।
પઞ્ચદશભિર્ અસ્તુવત ક્ષત્રમ્ અસૃજ્યતેન્દ્રો ઽધિપતિર્ આસીત્ ।
સપ્તદશભિર્ અસ્તુવત ગ્રામ્યાઃ પશવો ઽસૃજ્યન્ત બૃહસ્પતિર્ અધિપતિર્ આસીત્

નવદશભિર્ અસ્તુવત શૂદ્રાર્યાવ્ અસૃજ્યેતામ્ અહોરાત્રે ઽ અધિપત્ની આસ્તામ્ ।
એકવિꣳશત્યાસ્તુવતૈકશફાઃ પશવો સૃજ્યન્ત વરુણો ઽધિપતિર્ આસીત્ ।
ત્રયોવિꣳશત્યાસ્તુવત ક્ષુદ્રાં પશવો ઽસૃજ્યન્ત પૂષાધિપતિર્ આસીત્ ।
પઞ્ચવિꣳશત્યાસ્તુવતાઽઽરણ્યાઃ પશવો ઽસૃજ્યન્ત વાયુર્ અધિપતિર્ આસીત્ ।
સપ્તવિꣳશત્યાસ્તુવત દ્યાવાપૃથિવી વ્યૈતાં વસવો રુદ્રાઽ આદિત્યાઽ અનુવ્ય્ આયꣳસ્ ત ઽ એવાધિપતય ઽ આસન્

નવવિꣳશત્યાસ્તુવત વનસ્પતયોઽસૃજ્યન્ત સોમો ઽધિપતિર્ આસીત્ ।
એકત્રિꣳશતાસ્તુવત પ્રજા ઽ અસૃજ્યન્ત યવાશ્ ચાયવાશ્ ચાધિપતય ઽ આસન્ ।
ત્રયસ્ત્રિꣳશતાસ્તુવત ભૂતાન્ય્ અશામ્યન્ પ્રજાપતિઃ પરમેષ્ઠ્ય્ અધિપતિર્ આસીત્ ।
[લોકં પૃણ છિદ્રં પૃણાથો સીદ ધ્રુવા ત્વમ્ ।
ઇન્દ્રાગ્ની ત્વા બૃહસ્પતિર્ અસ્મિન્ યોનાવ્ અસીષદન્ ।
તા અસ્ય સૂદદોહસઃ સોમꣳ શ્રીણન્તિ પૃશ્નયઃ ।
જન્મન્ દેવાનાં વિશસ્ ત્રિષ્વ્ આ રોચને દિવઃ ।
ઇન્દ્રં વિશ્વા અવીવૃધન્ત્ સમુદ્રવ્યચસં ગિરઃ ।
રથીતમꣳ રથીનાં વાજાનાꣳ સત્પતિં પતિમ્ ॥