શિવ પુરાણ · અધ્યાય 7.6

ઉપમન્યુરુવાચ
નશિવસ્યાણવો બંધઃ કાર્યો માયેય એવ વા

પ્રાકૃતો વાથ બોદ્ધા વા હ્યહંકારાત્મકસ્તથા

નૈવાસ્ય માનસો બંધો ન ચૈત્તો નેંદ્રિયાત્મકઃ

ન ચ તન્માત્રબંધો ઽપિ ભૂતબંધો ન કશ્ચન

ન ચ કાલઃ કલા ચૈવ ન વિદ્યા નિયતિસ્તથા

ન રાગો ન ચ વિદ્વેષઃ શંભોરમિતતેજસઃ

ન ચાસ્ત્યભિનિવેશો ઽસ્ય કુશલા ઽકુશલાન્યપિ

કર્માણિ તદ્વિપાકશ્ચ સુખદુઃખે ચ તત્ફલે

આશયૈર્નાપિ સંબન્ધઃ સંસ્કારૈઃ કર્મણામપિ

ભોગૈશ્ચ ભોગસંસ્કારૈઃ કાલત્રિતયગોચરૈઃ

ન તસ્ય કારણં કર્તા નાદિરંતસ્તથાંતરમ્

ન કર્મ કરણં વાપિ નાકાર્યં કાર્યમેવ ચ

નાસ્ય બંધુરબંધુર્વા નિયંતા પ્રેરકો ઽપિ વા

ન પતિર્ન ગુરુસ્ત્રાતા નાધિકો ન સમસ્તથા

ન જન્મમરણે તસ્ય ન કાંક્ષિતમકાંક્ષિતમ્

ન વિધિર્ન નિષેધશ્ચ ન મુક્તિર્ન ચ બન્ધનમ્

નાસ્તિ યદ્યદકલ્યાણં તત્તદસ્ય કદાચન

કલ્યાણં સકલં ચાસ્તિ પરમાત્મા શિવો યતઃ

સ શિવસ્સર્વમેવેદમધિષ્ઠાય સ્વશક્તિભિઃ

અપ્રચ્યુતસ્સ્વતો ભાવઃ સ્થિતઃ સ્થાણુરતઃ સ્મૃતઃ

શિવેનાધિષ્ઠિતં યસ્માજ્જગત્સ્થાવરજંગમમ્

સર્વરૂપઃ સ્મૃતશ્શર્વસ્તથા જ્ઞાત્વા ન મુહ્યતિ

શર્વો રુદ્રો નમસ્તસ્મૈ પુરુષઃ સત્પરો મહાન્

હિરણ્યબાહુર્ભગવાન્હિરણ્યપતિરીશ્વરઃ

અંબિકાપતિરીશાનઃ પિનાકી વૃષવાહનઃ

એકો રુદ્રઃ પરં બ્રહ્મ પુરુષઃ કૃષ્ણપિંગલઃ

બાલાગ્રમાત્રો હૃન્મધ્યે વિચિંત્યો દહરાંતરે

હિરણ્યકેશઃ પદ્માક્ષો હ્યરુણસ્તામ્ર એવ ચ

યો ઽવસર્પત્ય સૌ દેવો નીલગ્રીવો હિરણ્મયઃ

સૌમ્યો ઘોરસ્તથા મિશ્રશ્ચાક્ષારશ્ચામૃતો ઽવ્યયઃ

સ પુંવિશેષઃ પરમો ભગવાનન્તકાંતકઃ

ચેતનચેતનોન્મુક્તઃ પ્રપઞ્ચાચ્ચ પરાત્પરઃ

શિવેનાતિશયત્વેન જ્ઞાનૈશ્વર્યે વિલોકિતે

લોકેશાતિશયત્વેન સ્થિતં પ્રાહુર્મનીષિણઃ

પ્રતિસર્ગપ્રસૂતાનાં બ્રહ્મણાં શાસ્ત્રવિસ્તરમ્

ઉપદેષ્ટા સ એવાદૌ કાલાવચ્છેદવર્તિનામ્

કાલાવચ્છેદયુક્તાનાં ગુરૂણામપ્યસૌ ગુરુઃ

સર્વેષામેવ સર્વેશઃ કાલાવચ્છેદવર્જિતઃ

શુદ્ધા સ્વાભાવિકી તસ્ય શક્તિસ્સર્વાતિશાયિની

જ્ઞાનમપ્રતિમં નિત્યં વપુરત્યન્તનિર્મિતમ્

ઐશ્વર્યમપ્રતિદ્વંદ્વં સુખમાત્યન્તિકં બલમ્

તેજઃપ્રભાવો વીર્યં ચ ક્ષમા કારુણ્યમેવ ચ

પરિપૂર્ણસ્ય સર્ગાદ્યૈર્નાત્મનો ઽસ્તિ પ્રયોજનમ્

પરાનુગ્રહ એવાસ્ય ફલં સર્વસ્ય કર્મણઃ

પ્રણવો વાચકસ્તસ્ય શિવસ્ય પરમાત્મનઃ

શિવરુદ્રાદિશબ્દાનાં પ્રણવો હિ પરસ્સ્મૃતઃ

શંભો પ્રણવવાચ્યસ્ય ભવનાત્તજ્જપાદપિ

યા સિદ્ધિસ્સા પરા પ્રાપ્યા ભવત્યેવ ન સંશયઃ

તસ્માદેકાક્ષરં દેવમાહુરાગમપારગાઃ

વાચ્યવાચકયોરૈક્યં મન્યમાના મનસ્વિનઃ

અસ્ય માત્રાઃ સમાખ્યાતાશ્ચતસ્રો વેદમૂર્ધનિ

અકારશ્ચાપ્યુકારશ્ચ મકારો નાદ ઇત્યપિ

અકારં બહ્વૃચં પ્રાહુરુકારો યજુરુચ્યતે

મકારઃ સામનાદોસ્ય શ્રુતિરાથર્વણી સ્મૃતાઃ

અકારશ્ચ મહાબીજં રજઃ સ્રષ્ટા ચતુર્મુખઃ

ઉકારઃ પ્રકૃતિર્યોનિઃ સત્ત્વં પાલયિતા હરિઃ

મકારઃ પુરુષો બીજં તમઃ સંહારકો હરઃ

નાદઃ પરઃ પુમાનીશો નિર્ગુણો નિષ્ક્રિયઃ શિવઃ

સર્વં તિસૃભિરેવેદં માત્રાભિર્નિખિલં ત્રિધા

અભિધાય શિવાત્માનં બોધયત્યર્ધમાત્રયા

યસ્માત્પરં નાપરમસ્તિ કિંચિદ્યસ્માન્નાણીયો ન જ્યાયો ઽસ્તિ કિંચિત્

વૃક્ષ ઇવ સ્તબ્ધો દિવિ તિષ્ઠત્યેકસ્તેનેદં પૂર્ણં પુરુષેણ સર્વમ્

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે સપ્તમ્યાં વાયવીયસંહિતાયામુત્તરખણ્ડે શિવતત્ત્વવર્ણનં નામ ષષ્ઠો ઽધ્યાયઃ